Chào các bạn,

Dưới đây là 10 bài được mệnh danh là Trung Quốc Cổ điển Thập đại Danh khúc (中國古典十大名曲) (10 bản nhạc cổ điển nổi tiếng và kinh điển nhất trong lịch sử âm nhạc Trung Quốc):

1. 1. Quảng lăng tán (廣陵散).
   2. Mai hoa tam lộng (梅花三弄).
   3. Cao sơn lưu thủy (高山流水).
   4. Quan sơn nguyệt (关山月).
   5. Thập diện mai phục (十面埋伏).
   6. Ngư tiều vấn đáp (漁樵問答).
   7. Bình sa lạc nhạn (平沙落雁).
   8. Tịch dương tiêu cổ (夕陽簫鼓).
   9. Dương xuân bạch tuyết (陽春白雪).
   10. Hán cung thu nguyệt (漢宮秋月).

Hôm nay mời các bạn cùng thưởng thức bản thứ 7 trong mười bản cổ cầm danh khúc nổi tiếng nhất của Trung Quốc – bản Bình sa lạc nhạn (平沙落雁) – Nhạn xuống cát phẳng nhé.

“Bình sa lạc nhạn” (chim nhạn đáp xuống bãi cát phẳng) là một khúc nhạc du dương trầm bổng, ẩn hiện như cánh nhạn lưng trời. Tuy vậy, khi được đàn lên thì khúc nhạc này còn ẩn chứa một nỗi buồn ray rứt, bởi vì bản nhạc nói đến câu chuyện của Vương Chiêu Quân với điển tích Chiêu Quân Cống Hồ.

Vương Chiêu Quân

Vương Chiêu Quân là một trong tứ đại mỹ nhân trong lịch sử Trung Hoa – Tây Thi (trầm ngư-cá lặn), cuối thời Xuân Thu, khoảng thế kỷ 7-6 TCN; Chiêu Quân (lạc nhạn-chim sa) khoảng năm 50 TCN – thế kỷ 1 TCN – nhà Tây Hán; Điêu Thuyền (bế nguyệt-trăng thẹn), thời Tam Quốc, khoảng thế kỷ 2, nhà Đông Hán; Dương Quý Phi (tu hoa-hoa nhường) 719-756, nhà Đường.

Chiêu Quân được tuyển vào cung thời Hán Nguyên Đế. Lúc bấy giờ, hậu cung của vua rất đông, nên vua thường sai người họa hình là Mao Diên Thọ vẽ lại chân dung các cung tần mỹ nữ rồi xem hình để chọn người. Ai cũng lo đút lót cho Mao Diên Thọ để được vẽ đẹp hơn, riêng Vương Chiêu Quân là không có tiền nên y chỉ vẽ cho nàng một bức chân dung xấu xí. Chính vì thế dù có tài sắc nhưng Vương Chiêu Quân lại không được nhà vua đoái hoài.

Khoảng thời gian này cũng là lúc nội bộ Hung Nô chia rẽ nên đã bị nhà Hán liên minh với người Ô Hoàn đánh bại. Năm 51 TCN, Hô Hàn Tà đầu hàng và chịu triều cống nhà Hán. Trong một lần đích thân đưa cống phẩm đến Trường An, Thiền vu (Lãnh đạo tối cao) Hô Hàn Tà cầu thân Hán Nguyên Đế, xin được gả công chúa. Hán Đế ngỏ ý tới các cung nữ rằng ai đồng ý lấy Thiền vu thì sẽ được đối xử như công chúa. Tuy nhiên ai cũng lấy làm lo sợ khi phải sống ở nơi đất khách quê người, chỉ duy có mình Vương Chiêu Quân tình nguyện.

Khi thấy dung mạo của Vương Chiêu Quân, Hán Đế mới ngẩn người tiếc nuối hiểu ra rằng mình đã bị Mao Diên Thọ lừa dối và lợi dụng để kiếm tiền. Phẫn nộ, Hán Đế ra lệnh xử trảm Mao Diên Thọ. Tuy nhiên, vì đã lỡ nhận lời với thiền vu Hô Hàn Tà, nên Hán Đế cũng không còn cách nào khác là để Vương Chiêu Quân đi cùng thiền vu về Hung Nô.

Mặc dù nhận lời đi cùng Thiền vu, nhưng thực chất Vương Chiêu Quân vẫn rất đau lòng khi phải đi tới tận vùng đất khách quê người, sống trong một dân tộc với nền văn hóa khác biệt. Trên đường ra Nhạn Môn Quan, đi tới một hoang mạc, Vương Chiêu Quân đã dừng chân để gảy một khúc đàn bi thiết. Tiếng đàn bi ai động lòng người khiến cho các thành viên trong đoàn không cầm được nước mắt. Tương truyền là, một con nhạn lạc bầy đã bị tiếng đàn u uất tác động mà rơi xuống mặt đất. Đó cũng chính là lý do vì sao khúc “Bình sa lạc nhạn” ngày nay lại có cái man mác nhớ nhung, da diết không muốn rời.

Vương Chiêu Quân ở với Hô Hàn Tà sinh được hai trai một gái thì Thiền vu qua đời. Theo tục lệ của người Hung Nô, nàng phải sống với Thiền vu tiếp theo là con trai lớn của Hô Hàn Tà, sinh thêm được hai người con gái nữa.

Khúc “Bình sa lạc nhạn”

“Bình sa lạc nhạn” có giai điệu du dương, trầm bổng, ẩn hiện như cánh nhạn lưng trời. Bản nhạc bắt đầu với những thanh âm ngắt quãng, không liền mạch, nốt trầm nốt bổng, tựa như nỗi sầu cố nhân năm nào đang nuốt thầm những giọt nước mắt thương nhớ quê hương. Tiếng đàn nghe như ai oán, xót thương rồi đều dần đều dần lên, tựa hồ xuất hiện một hơi thở, một cánh nhạn bay giữa lưng chừng không gian, chao liệng đầy tâm trạng.

Trong điệu khúc dập dìu, ta nghe thấy cả tiếng nhạn đập cánh, khi thì ngập ngừng, khi lại tĩnh lặng đến tuyệt đối, như một nét chấm phá tĩnh trong bức tranh với vạn vật đang chuyển động không ngừng. Bất chợt, sau cái chao nghiêng ngập ngừng, cánh nhạn quay đầu lại, ngắm cảnh, ngắm vật, và ngắm cố nhân trong nỗi tiếc nhớ khôn nguôi. Như thể sau cái ngoái đầu này, mọi vật sẽ xa rời tầm mắt vĩnh viễn, như cố nhân ngày nào suốt bao năm chẳng được một lần thăm lại quê cũ.

Ấy là cái đẹp luôn đi song hành với cái bi. Giây phút này còn ở đây, còn lưu luyến cảnh sắc này, biết ngày mai sẽ đi đâu về đâu giữa dòng đời phiêu bạt gian truân? Khúc nhạc có cái phóng khoáng rộng lớn của đất trời, có cái bao trùm của một tâm tư buồn nhớ. Bức tranh Vương Chiêu Quân xuất hiện rõ lên trước mắt…

Những cánh nhạn cứ bay liệng trên không trung, ngập ngừng, tần ngần, muốn dừng lại như chính tâm trạng của con người trong cái thời khắc ấy. Ưu tư, hoài cổ, xót xa và tiếc nuối – những mạch tâm trạng đan xen vào từng nốt nhạc, điệu phách. Và phải chăng, điều này đã làm nên một bản đàn bất hủ? (Nguồn)

Dưới đây chúng ta có các clips cổ cầm của (1) Gong Yi, (2) White River channel, (3) Tranh Vận GuZheng và (4) Zide Studio.

Mời các bạn thưởng thức.

Phạm Thu Hương

***

💜 Bình sa lạc nhạn – Nghệ sĩ cổ cầm bậc thầy Gong Yi, cựu thành viên của Shanghai Chinese Orchestra.
March 15, 2019

💜 Bình sa lạc nhạn – Cổ cầm – White River channel

💜 Bình sa lạc nhạn – Cổ Cầm – Tranh Vận GuZheng
Nov. 29, 2017

💜 Bình sa lạc nhạn – Cổ cầm – Zide Studio
Sept. 2, 2020