Chào các bạn,

Dưới đây là 10 bài được mệnh danh là Trung Quốc Cổ điển Thập đại Danh khúc (中國古典十大名曲) (10 bản nhạc cổ điển nổi tiếng và kinh điển nhất trong lịch sử âm nhạc Trung Quốc):

1. 1. Quảng lăng tán (廣陵散).
   2. Mai hoa tam lộng (梅花三弄).
   3. Cao sơn lưu thủy (高山流水).
   4. Quan sơn nguyệt (关山月).
   5. Thập diện mai phục (十面埋伏).
   6. Ngư tiều vấn đáp (漁樵問答).
   7. Bình sa lạc nhạn (平沙落雁).
   8. Tịch dương tiêu cổ (夕陽簫鼓).
   9. Dương xuân bạch tuyết (陽春白雪).
   10. Hán cung thu nguyệt (漢宮秋月).

Hôm nay, mời các bạn cùng thưởng thức bài thứ 4 của chuỗi bài Trung Quốc Cổ điển Thập đại Danh khúc, bài Quan sơn nguyệt (关山月) – Trăng nơi cửa ải nhé.

Cửa ải nơi biên cương, như ải Nam Quan Việt-Trung, luôn nói lên nỗi buồn xa nhà xa xứ, đặc biệt là các chiến sĩ biên phòng trấn giữ biên thùy, giữa đèo núi mênh mông.

Bản nhạc Quan sơn nguyệt (關山月) là một trong những nhạc phẩm nổi tiếng nhất trong kho tàng nhạc cổ cầm (Guqin) và nhạc dân gian Trung Hoa. Lịch sử của bản nhạc này gắn liền với văn thơ cổ và sự biến đổi qua các triều đại:

1. Nguồn gốc từ Nhạc phủ và Thơ ca

• Điệu khúc Nhạc phủ: Nguyên thủy, “Quan Sơn Nguyệt” là tên một điệu khúc trong “Hoành xuy khúc” thuộc Nhạc phủ thời Hán – nhạc phủ là cơ quan âm nhạc do Hán Vũ Đế thiết lập – thường được diễn tấu bằng các nhạc cụ hơi (sáo, kèn) để cổ vũ binh sĩ nơi biên ải.
• Cảm hứng từ Lý Bạch: Bản nhạc chúng ta nghe ngày nay thường được liên kết chặt chẽ với bài thơ cùng tên của “Thi Tiên” Lý Bạch thời Đường. Bài thơ miêu tả cảnh trăng lên trên dãy Thiên San, gợi nỗi lòng bi tráng của người lính thú và nỗi nhớ nhung của người vợ nơi quê nhà. 

2. Sự hình thành bản nhạc Cổ cầm

Dù tiêu đề đã có từ lâu, nhưng bản phổ cho đàn cổ cầm mà chúng ta sử dụng phổ biến hiện nay lại có lịch sử tương đối muộn:

• Giai đoạn Minh – Thanh: Tiêu đề “Quan Sơn Nguyệt” xuất hiện trong một số tập phổ cổ nhưng với giai điệu khác.
• Bản phổ biến hiện đại: Bản nhạc phổ biến nhất hiện nay được ghi chép trong cuốn “Mai Am cầm phổ” (梅庵琴譜) xuất bản năm 1931. Có giả thuyết cho rằng giai điệu này vốn là một bản dân ca vùng Sơn Đông được các nghệ nhân đàn cổ cầm chỉnh lý và đưa vào hệ thống nhạc cổ cầm. 

3. Đặc điểm nghệ thuật

• Giai điệu: Bản nhạc mang âm hưởng bi tráng, hào hùng nhưng không kém phần trầm mặc, sâu lắng. Nó tái hiện không gian mênh mông của vùng biên cương với gió thổi mạnh và ánh trăng lạnh lẽo.
• Cấu trúc: Nhạc khúc thường được trình diễn kết hợp với việc ngâm bài thơ của Lý Bạch (gọi là Cầm Ca) để tăng thêm xúc cảm. 

Dưới đây là ba clips Quan Sơn Nguyệt (1) do Jioyue Lyu – cổ cầm, (2) Cổ cầm và Địch song tấu, và (3) Đới Hiểu Liên – cổ cầm.

Mời các bạn thưởng thức.

Phạm Thu Hương

***

💜 Quan Sơn Nguyệt – Jiaoyue Lyu – cổ cầm

Thu hình tại The Astor Chinese Garden Court, The Metropolitan Museum of Art, New York, April 13, 2016

💜 Quan Sơn Nguyệt – Cổ cầm và Địch song tấu

Vision Music

💜 Quan Sơn Nguyệt – Dai Xiao Lian (Đới Hiểu Liên) – Cổ cầm

Đới Hiểu Liên hiện nay là Giáo sư cổ cầm tại Shanghai Conservatory of Music.