Chào các bạn,

Dưới đây là 10 bài được mệnh danh là Trung Quốc Cổ điển Thập đại Danh khúc (中國古典十大名曲) (10 bản nhạc cổ điển nổi tiếng và kinh điển nhất trong lịch sử âm nhạc Trung Quốc):

1. 1. Quảng lăng tán (廣陵散).
   2. Mai hoa tam lộng (梅花三弄).
   3. Cao sơn lưu thủy (高山流水).
   4. Quan sơn nguyệt (关山月).
   5. Thập diện mai phục (十面埋伏).
   6. Ngư tiều vấn đáp (漁樵問答).
   7. Bình sa lạc nhạn (平沙落雁).
   8. Tịch dương tiêu cổ (夕陽簫鼓).
   9. Dương xuân bạch tuyết (陽春白雪).
   10. Hán cung thu nguyệt (漢宮秋月).

Hôm nay mời các bạn cùng thưởng thức bản thứ nhì trong mười bản cổ cầm danh khúc nổi tiếng nhất của Trung Quốc – bản Mai hoa tam lộng (梅花三弄) – Ba đoạn nhạc hoa mai – nhé.

Hoa mai Trung Quốc (梅花 – méihuā) là biểu tượng văn hóa cao quý, kiên cường, có nguồn gốc hơn 3.000 năm và được xem là quốc hoa của Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan).

Mai Việt Nam và mai Trung Quốc là 2 loại khác nhau. (Các tên gọi “mai VN” và “mai TQ” trong bài này chỉ mang tính thuận tiện để giải thích các khái niệm; không phải là tên chính thức của cây).

Mai VN thuộc chi Mai (Ochna), họ Mai (Ochnaceae), chủ yếu có 1 loại màu vàng tươi và phổ biến ở miền Nam. Hoa thường nở cuối đông/đầu xuân (thường vào dịp Tết Nguyên Đán). Nhưng vì ở miền Nam VN thường không có mùa đông lạnh, mai VN thường nở trong trời nóng. Trời càng nóng, mai VN càng dễ nở sớm. Trời càng lạnh, mai VN càng nở chậm.

Mai Trung Quốc lại thuộc chi Mận mơ (Prunus), họ Hoa hồng (Rosaceae), nên còn được gọi là hoa mận, hoa mơ. Có đến 3 loại phổ biến là mai đỏ, mai vàng và mai trắng.

Hoa thường nở vào cuối đông/đầu xuân, gần như sớm nhất trong các loại hoa, giữa thời tiết giá lạnh, có thể có băng giá hay tuyết rơi. Do vậy, mai cùng với hai loài cây không rụng lá vào mùa đông là tùng và trúc được gọi là Tuế hàn tam hữu (岁寒三友; nghĩa là ba người bạn của giá lạnh).

Hoa mai cũng là một trong Tứ quân tử (四君子) tại Trung Quốc (cùng lan, cúc, và trúc) và chúng là biểu tượng của sự cao quý, hào hiệp.

❤ Tên bản nhạc là “Mai hoa tam lộng”. “Tam lộng” là ba lần nhấn nhá/ba khúc. Bản nhạc thường được chia làm ba phần chính hoặc chủ đề hoa mai được tái hiện ba lần ở các quãng âm khác nhau, tạo nên sự du dương, thanh thoát, rồi chuyển sang kịch tính, thể hiện sức sống bền bỉ.

Nhạc khúc “Mai hoa tam lộng” thuộc loại “tả vật vịnh hoài”. “Vịnh hoài” là bày tỏ tâm tư, hoài bão, hoặc triết lý về cuộc đời, nhân thế. “Tả vật vịnh hoài” là mượn vật gửi tình. Ở đây, với “Mai hoa tam lộng”, bề ngoài là tả hoa mai, bên trong là tả khí tiết người quân tử.

Có 2 câu chuyện liên quan đến bản nhạc này: Điển cố ‘Địch thượng tam lộng’ và chuyện về Nhân Hồng Hạo vào thời Nam Tống.

❤ Địch thượng tam lộng

“Theo sử sách ghi lại thì tác giả của khúc ‘Mai hoa tam lộng’ là Hoàn Y, tự Thúc Hạ, tên lúc nhỏ là Tử Dã. Ông sinh ra vào thời Đông Tấn, là một nhà quân sự, một danh sỹ, một nhà âm nhạc tài hoa. Tương truyền rằng khi Hoàn Y đi ngang qua bến Thanh Khê thì có một vị khách trên thuyền nhận ra ông, bèn trầm trồ rằng: ‘Đây là Hoàn Dã Vương’. Tình cờ, trong thuyền có danh sĩ Vương Huy Chi (con của Vương Hi Chi), vốn là một thư pháp gia thời bấy giờ, đang trên đường về kinh. Vương Huy Chi bèn truyền lời rằng: ‘Nghe danh ngài giỏi thổi địch, xin vì ta mà tấu một bản’.

Khi ấy Hoàn Y là quý tộc, vốn đã vinh hiển, nhưng không hề phật ý, mà đứng trên bờ thổi một bản địch khúc ba điệu. Tiếng thổi địch du dương vô cùng, tương truyền chính là khúc ‘Mai hoa tam lộng‘. Thổi xong, Hoàn Y lập tức lên xe mà đi. Song phương chủ khách không nói với nhau một lời. Đúng là khoáng đạt rộng rãi, quang minh không bộ dạng, cũng tỏ rõ cái phong thái của hoa mai ngạo nghễ trong sương tuyết. Đây chính là điển cố ‘Địch thượng tam lộng’.

❤ Nhân Hồng Hạo

Liên quan tới điển cố này, còn một câu chuyện khác về Nhân Hồng Hạo vào thời Nam Tống. Ông vốn là một người được sai đi sứ nước Kim nhưng rốt cuộc bị bắt lại mất hơn mười năm. Trong thời gian đó mặc dù liên tục bị kẻ địch uy hiếp dụ dỗ, nhưng Nhân Hồng Hạo vẫn bảo trì phong thái cao thượng. Rốt cục, khi nhận được tin mình được thả về Nam Tống, ông đã không kìm được tâm tình mà diễn tấu một khúc ‘Mai hoa tam lộng’, đem lòng kiên trinh bất khuất của mình đến sánh với đóa mai ngạo nghễ sương tuyết, cũng là lấy bản nhạc này để thể hiện tâm tình hoài niệm của mình với triều đình Nam Tống.” (Nguồn).

Dưới đây mình giới thiệu 4 clips nhạc “Mai hoa tam lộng”:

• Li Xiangtin giới thiệu cổ cầm, tại Nhật Bản
• Tranh Vận Guzheng độc tấu cổ cầm
• Thái San biển diễn cổ cầm, 2018
• Địch thượng tam lộng (nguyên thủy của Mai hoa tam lộng)

Mời các bạn thưởng thức.

Chúc các bạn một ngày vừa dịu dàng vừa mạnh mẽ như hoa mai trong tuyết.

Phạm Thu Hương

***

💟 Mai hoa tam lộng
Li Xiangting giới thiệu đàn cổ cầm thời nhà Đường, tại Nhật Bản. CCTV.com (China Central Television)

💟 Mai hoa tam lộng – Cổ cầm – Tranh Vận Guzheng

💟 Mai hoa tam lộng – Biểu diễn Cổ cầm: Cai Shan (Thái San)
13/11/2018
Zide Qinshe [Tài khoản chính thức trên WeChat: Zideqinshe]

💟 Địch thượng tam lộng (Hoa mai tam lộng)
Tháng Một 6, 2020
Địch: Tu Huabing (Đồ Hoa Bính)
Sản xuất: Zide Qin Studio