“WHO khuyến cáo, Việt Nam cần xây dựng lộ trình thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt với đồ uống có đường để đến năm 2030 thuế suất đạt 20% giá bán lẻ (tương đương mức thuế tiêu thụ đặc biệt 40% theo giá xuất xưởng ở Việt Nam). Đây là mức thuế đủ mạnh để đạt hiệu quả bảo vệ sức khỏe theo khuyến cáo của WHO.”
Dù được WHO khuyến cáo, VN dường như vẫn lo ngại về việc áp dụng mức thuế cao với mặt hàng đồ uống có đường sẽ ảnh hưởng tới hoạt động của doanh nghiệp và sự tăng trưởng kinh tế.
Cần nhìn nhận rằng, doanh nghiệp kinh doanh bền vững là doanh nghiệp sản xuất ra những sản phẩm có lợi cho sức khỏe của người tiêu dùng. VN không nên xem nhẹ vấn đề sức khỏe của cộng đồng mà tiếp tục chậm chân trong việc áp thuế với đồ uống có đường. Bởi sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người dân mới là thước đo quan trọng cho sự phát triển bền vững của đất nước.
An An
***
Sở thích uống ngọt âm thầm tàn phá sức khỏe nhiều người Việt
Thứ năm, 08/05/2025 – 08:30
(DT) – Tiêu thụ đồ uống có đường đang âm thầm trở thành một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng tại Việt Nam. Mỗi người Việt Nam uống khoảng 1,3 lít đồ uống này mỗi tuần.
Vô vàn hệ lụy từ thói quen tiêu thụ đồ uống có đường
Hiện nay đã có những bằng chứng mạnh mẽ từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chứng minh rằng việc tiêu thụ thường xuyên đồ uống có đường làm tăng nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường tuýp 2, bệnh tim mạch, sâu răng, loãng xương và gây thừa cân, béo phì.
Tất cả đều là những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Không những thế, chúng còn tiềm ẩn nhiều khả năng dẫn đến tăng nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm khác trong đó có ung thư.
Chia sẻ tại hội thảo mới đây tại Hà Nội, bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) lấy dẫn chứng nghiên cứu ở 75 quốc gia cho thấy mức tiêu thụ đồ uống có đường tăng 1% liên quan đến việc có thêm gần 5 người lớn thừa cân trên 100 người và hơn 2 người lớn béo phì trên 100 người, chủ yếu ở các nước thu nhập thấp và trung bình.
Tiêu thụ đồ uống có đường trong thời thơ ấu có liên quan đến nguy cơ thừa cân, béo phì, béo phì cao hơn ở 5 tuổi.
Cứ mỗi 100ml tăng thêm trong tiêu thụ đồ uống có đường mỗi ngày có liên quan đến chỉ số khối cơ thể cao hơn và tăng nguy cơ thừa cân, béo phì lên 1,2 lần ở tuổi lên 6. Với mỗi lon nước ngọt uống thêm mỗi ngày, nguy cơ bị béo phì tăng 60% trong 1,5 năm theo dõi.
Đáng báo động, mức tiêu thụ đồ uống có đường tại Việt Nam hiện đã tăng gấp 4 lần so với năm 2009.
Vào năm 2023, ước tính mỗi người tiêu thụ khoảng 66 lít đồ uống có đường mỗi năm. Con số này tương đương với mức tiêu thụ trung bình hàng ngày khoảng 18g đường chỉ từ các đồ uống có đường (giả định rằng mỗi lít đồ uống có đường chứa 100g đường).
Riêng mức tiêu thụ này đã chiếm khoảng 36% lượng đường trung bình tối đa hàng ngày được WHO khuyến nghị cho một người trưởng thành.
Xu hướng đáng báo động này đã góp phần làm tăng tỷ lệ thừa cân ở thanh thiếu niên trong độ tuổi 15-19, tăng hơn gấp đôi từ 8,5% năm 2010 lên 19% vào năm 2020. Điều này khiến nhóm thanh thiếu niên 15-19 tuổi có nguy cơ mắc các bệnh mạn tính và các rối loạn sức khỏe gây ra bởi thừa cân và béo phì cao hơn nhiều trong khoảng thời gian về sau.
“Đồ uống có đường hiện chiếm tới 25% lượng đường tự do tiêu thụ ở người trưởng thành, và đến 40% ở thanh thiếu niên. Điều này phản ánh rõ ràng rằng, nếu không can thiệp kịp thời, chúng ta sẽ phải đối mặt với một thế hệ lớn lên cùng bệnh tật”, bà Thủy nhấn mạnh.
Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam (Ảnh: H.T).
Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, cho rằng, hiện nay là thời điểm rất phù hợp, Quốc hội đang xem xét sửa đổi Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt. Đây là cơ hội hoàn hảo để đưa vào thuế với đồ uống có đường.
“Nếu không có hành động can thiệp, xu hướng tiêu thụ đồ uống có đường sẽ còn tiếp tục tăng, kéo theo ảnh hưởng tiêu cực đến trẻ em, thanh thiếu niên, người lớn, gia đình, xã hội và nền kinh tế. Vì vậy, WHO kêu gọi những nhà hoạch định chính sách cần ra quyết định hành động ngay bây giờ”, Tiến sĩ Angela Pratt nhấn mạnh.
Theo bà đây là giải pháp cùng thắng, vừa giúp cải thiện sức khỏe và giảm chi phí y tế, vừa tăng nguồn thu cho ngân sách chính phủ. Đây cũng là nguồn kinh phí giúp Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu miễn viện phí cho người dân như chỉ đạo của Tổng Bí Thư Tô Lâm.
Cần lộ trình áp thuế với đồ uống có đường đủ mạnh để giảm tiêu dùng
Một tài liệu được công bố gần đây của WHO cho thấy việc tăng 10% giá đồ uống có đường thông qua thuế có thể dẫn đến giảm trung bình khoảng 10-11% mức tiêu thụ. Do đó, việc tăng thuế và giá đáng kể sẽ góp phần giảm sâu răng, béo phì và đái tháo đường, đồng thời giúp ngăn ngừa nhiều bệnh không lây nhiễm khác.
WHO ủng hộ mạnh mẽ việc áp thuế tiêu thụ đặc biệt đối với đồ uống có đường như một chính sách y tế công cộng, đặc biệt là một biện pháp phòng ngừa để bảo vệ thanh thiếu niên.
Chính sách này cũng phù hợp với xu hướng quốc tế và khu vực hiện nay. Ít nhất 104 quốc gia trên toàn thế giới và 6 quốc gia trong khu vực ASEAN đã áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt với đồ uống có đường.
Dự thảo Luật thuế tiêu thụ đặc biệt sửa đổi lần này đưa nước giải khát có đường theo tiêu chuẩn Việt Nam vào danh mục chịu thuế, dự kiến khoảng 10%. Bộ Tài chính cũng đã trình lộ trình giãn thời gian áp dụng 8% năm 2027 và 10% từ năm 2028.
Theo WHO, mức thuế 10% trên giá xuất xưởng sẽ có tác động rất khiêm tốn đến giá bán lẻ của đồ uống có đường (khoảng 5%) và do đó tác dụng giảm mức tiêu thụ cũng là rất khiêm tốn. Dù vậy, việc áp dụng thành công thuế tiêu thụ đặc biệt với sản phẩm này sẽ là yếu tố quan trọng.
WHO khuyến nghị Bộ Tài chính xem xét đưa ra một lộ trình tăng thuế suất tiêu thụ đặc biệt đến năm 2030 là 40% giá xuất xưởng để giá bán lẻ các sản phẩm này tăng thêm 20% (theo giá thực đã tính đến lạm phát). Điều này nhằm giảm khả năng chi trả đối với các sản phẩm này và đảo ngược xu hướng gia tăng nhanh chóng mức tiêu thụ các sản phẩm đồ uống có đường hiện nay.
Chung quan điểm, bà Thủy cho rằng chúng ta cần xem xét lộ trình mở rộng phạm vi, đối tượng áp thuế và tăng thuế suất theo khuyến cáo của WHO. Hiện mức thuế đề xuất còn xa so với khuyến cáo, diện đánh thuế cũng khá hẹp.
WHO sử dụng khái niệm đồ uống có đường cho tất cả các loại đồ uống có chứa đường tự do. Thuật ngữ này chưa được quy định trong văn bản quy phạm pháp luật ở Việt Nam.
Vì thế, theo dự thảo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt sửa đổi mới chỉ có nước giải khát có đường (hàm lượng đường > 5g/100ml) được bổ sung vào đối tượng chịu thuế.
***
Kiến nghị lộ trình hợp lý khi áp thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nước giải khát có đường
ND – Thứ Năm, ngày 05/06/2025 – 13:48
Theo các chuyên gia, đại biểu Quốc hội, nước giải khát có đường là mặt hàng mới bổ sung vào đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt, do đó cần cân nhắc lộ trình và thuế suất hợp lý hơn giúp doanh nghiệp và thị trường thích nghi, điều chỉnh.
Cân nhắc kỹ lưỡng tác động của sắc thuế
Dự thảo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) dự kiến sẽ được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 9 đã bổ sung mặt hàng nước giải khát có đường, là mặt hàng mới, theo Tiêu chuẩn Việt Nam với với hàm lượng đường trên 5mg/l vào đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt với thuế suất 10%.
Theo đại diện Bộ Tài chính, trong dự thảo luật đề xuất áp mức thuế 8-10%, đồng thời sẽ có lộ trình thực hiện, cụ thể: Từ 2027 sẽ áp mức thuế 8% và sau này tăng dần lên 10%.
Xét về tác động kinh tế, việc áp thuế 5% hay 10% đối với nước giải khát có đường đều tạo tác động về dài hạn. Theo báo cáo đánh giá tác động của Bộ Tài chính về dự luật này, nếu áp thuế theo phương án đề xuất 10%, số thu ngân sách nhà nước trong năm đầu tiên sẽ tăng khoảng 2.400 tỷ đồng. Tuy nhiên, số thu các năm sau sẽ giảm hơn so với năm đầu do tiêu thụ có thể giảm.
Theo báo cáo nghiên cứu đánh giá tác động của Viện Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), việc áp thuế đối với nước giải khát có đường sẽ khiến thu ngân sách nhà nước có thể sẽ giảm ở các chu kỳ tiếp theo khi doanh nghiệp ngành nước giải khát và các ngành khác trong quan hệ liên ngành thu hẹp quy mô sản xuất, dẫn tới giảm giá trị tăng thêm, giảm giá trị sản xuất, giảm lợi nhuận; kéo theo đó ảnh hưởng tới nguồn thu ngân sách nhà nước từ thuế, đồng thời ảnh hưởng đến cơ hội việc làm và thu nhập của người lao động.
Cụ thể, việc áp thuế này sẽ có thể ảnh hưởng lan tỏa đến hơn 20 ngành công nghiệp liên quan khác và giảm 0,448% GDP của toàn nền kinh tế, tương ứng 42.570 tỷ đồng (nếu áp thuế 10%), giảm 0,288% GDP, tương ứng 27.374 tỷ đồng (nếu áp thuế 5%), giảm thu nhập người lao động…
GS, TS Hoàng Văn Cường, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, đại biểu Quốc hội Đoàn thành phố Hà Nội cho rằng, trong bối cảnh hiện nay đang ưu tiên kích cầu tiêu dùng nội địa, giảm thuế để hỗ trợ các doanh nghiệp, nếu tăng thuế, mở rộng đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt như đối với nước giải khát có đường sẽ khiến các doanh nghiệp càng phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, có thể ảnh hưởng tới các giải pháp kích cầu tiêu dùng nội địa.
TS Cấn Văn Lực, chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV kiêm Giám đốc Viện Đào tạo và Nghiên cứu BIDV phân tích, trong bối cảnh kinh tế thế giới đang tăng trưởng chậm lại cùng những rủi ro bất định về chính sách thương mại, doanh nghiệp còn nhiều khó khăn, sức cầu tiêu dùng còn yếu.
Ông Lực cho rằng, cần lưu ý tác động đối với phát triển bền vững, bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Những mặt hàng đưa vào đối tượng chịu thuế như nước giải khát có đường cần làm rõ cơ sở khoa học, thực tiễn, kinh nghiệm quốc tế và đặc thù của Việt Nam.
Theo TS Lực, việc áp thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nước giải khát có đường sẽ gây ra tác động tiêu cực tới các doanh nghiệp trong ngành cũng như các ngành khác trong chuỗi cung ứng. Để đạt được mục tiêu về tăng trưởng kinh tế, các doanh nghiệp với vai trò là động lực quan trọng đang mong đợi các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi và phát triển bền vững, từ đó tạo nguồn thu ngân sách ổn định và lâu dài.
TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh cũng cho rằng, đề xuất tăng thuế tiêu thụ đặc biệt, mở rộng đối tượng đánh thuế sẽ gây nhiều khó khăn cho ngành sản xuất đồ uống.
Ông nhấn mạnh, trước khi đề xuất thuế, cần nghiên cứu sâu sắc hơn trên các yếu tố về tính cân bằng, tác động ngân sách, tiêu dùng, lao động…
Cần lộ trình áp thuế hợp lý
Theo PGS, TS Nguyễn Văn Việt, Chủ tịch Hiệp hội Bia-Rượu-Nước giải khát Việt Nam, ngành đồ uống trong đó có các doanh nghiệp nước giải khát hiện đóng góp khoảng trên 60 nghìn tỷ đồng mỗi năm vào ngân sách nhà nước, chiếm gần 3% tổng thu ngân sách, chưa kể tạo việc làm cho hàng triệu lao động.
Ngoài ra, ngành nước giải khát thu hút nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài từ các tập đoàn lớn trên thế giới và cả vốn đầu tư từ khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, là động lực cần hỗ trợ để thúc đẩy tăng trưởng trong thời gian tới.
Vì vậy, để bảo đảm tăng trưởng kinh tế, PSG, TS Nguyễn Văn Việt lưu ý, cần quan tâm tới “sức khỏe” doanh nghiệp, “nuôi dưỡng nguồn thu” và sức cầu tiêu dùng nội địa. Khi doanh nghiệp suy yếu, việc làm giảm, thu nhập lao động bị ảnh hưởng, sức mua suy giảm, đà phục hồi kinh tế sẽ chậm lại.
Trong vài năm trở lại đây, ngành đã gặp nhiều khó khăn do Covid-19, các cuộc xung đột trên thế giới… Ngành đồ uống đã và đang ghi nhận sự giảm sụt mạnh từ doanh thu, lợi nhuận, kéo theo đó là cả các hệ thống thương mại, nhà hàng, khu vui chơi giải trí, vận tải, chuỗi cung ứng đầu vào đều chịu tác động lan truyền gián tiếp.
“Chuỗi cung ứng bế tắc, giá nguyên vật liệu tăng thậm chí lên tới 30-40%. Nhiều doanh nghiệp số lượng lao động cũng giảm, thu nhập giảm xuống và tình hình khó khăn”, ông Việt cho biết. Theo ông, nếu không có chính sách thuế hợp lý, việc đạt mục tiêu tăng trưởng như kỳ vọng và duy trì dòng vốn đầu tư sẽ gặp nhiều thách thức.
Từ đó, ông kiến nghị các nhà hoạch định chính sách cần đánh giá giá toàn diện và cân nhắc kỹ lưỡng lộ trình khi áp thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nước giải khát có đường, chỉ bổ sung khi đã có đủ các bằng chứng, cơ sở khoa học, nghiên cứu thực tiễn và đánh giá đầy đủ.
Theo đó, cần cân nhắc lộ trình và thuế suất hợp lý hơn giúp doanh nghiệp và thị trường thích nghi, điều chỉnh, cụ thể: Từ 2028 áp thuế suất 5%; từ 2029 là 8% và từ 2030 là 10%.
Tán thành với việc quy định lộ trình áp thuế đối với mặt hàng mới, trong đó có nước giải khát có đường, bà Cầm Thị Mẫn – đại biểu Quốc hội Đoàn tỉnh Thanh Hóa cũng kiến nghị cần có đánh giá tác động đầy đủ khi nước giải khát có đường có liên hệ đến hơn 20 ngành liên quan trong chuỗi giá trị.
Đại biểu cho rằng, việc áp thuế đối với mặt hàng mới cần phải có lộ trình chuẩn bị dài hơi, nhất là trong bối cảnh doanh nghiệp đang phải đối mặt với nhiều khó khăn và gánh nặng về thuế, phí.
Đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung lộ trình áp dụng thuế suất đối với nước giải khát, cụ thể: Phương án 1, lộ trình áp thuế sau khi luật có hiệu lực 1 năm, từ ngày 1/1/2027 đến 31/12/2027 mức thuế suất 5%, từ ngày 1/1/2028 đến 31/12/2028 mức thuế suất 8%, từ ngày 1/1/2029 mức thuế suất 10%.
Phương án 2, lộ trình áp thuế sau khi luật có hiệu lực 2 năm, từ ngày 1/1/2028 đến 31/12/2028 mức thuế suất 8%, từ ngày 1/1/2029 mức thuế suất 10%.
Theo đại biểu, việc quy định lộ trình và thuế suất như vậy sẽ bảo đảm trong quá trình triển khai không có tác động quá lớn đến người tiêu dùng, doanh nghiệp và nền kinh tế. Đồng thời, các doanh nghiệp có thời gian thay đổi chiến lược sản phẩm, hướng sang các sản phẩm tốt cho sức khỏe của người tiêu dùng và vẫn bảo đảm mục tiêu kinh doanh và tăng trưởng của nền kinh tế.
Chung quan điểm, đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung (Thái Bình) cũng băn khoăn trong bối cảnh nền kinh tế đang chịu nhiều áp lực từ bên ngoài và còn nhiều bất ổn ở khu vực tiêu dùng và dịch vụ thì việc áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt với nước giải khát có đường cần phải được cân nhắc thấu đáo và dựa trên các đánh giá toàn diện.
Nữ đại biểu kiến nghị lùi thời điểm áp dụng quy định đánh thuế tiêu thụ đặc biệt với nước giải khát có hàm lượng đường 5g/100ml bắt đầu từ năm 2028 nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp nghiên cứu, điều chỉnh sản phẩm, đầu tư, đổi mới công nghệ và phát triển sản phẩm thay thế với lộ trình có thể từ 3-7% rồi đến 10% để giúp doanh nghiệp có thời gian thích nghi.
Bên cạnh đó, có thể xem xét áp dụng mức thuế khác nhau tùy hàm lượng đường trong sản phẩm nhằm khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công thức theo hướng giảm đường, hướng đến tiêu dùng lành mạnh.
Ngày 4/6, tại Phiên họp thứ 46 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự thảo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đã báo cáo về phạm vi sản phẩm nước giải khát có đường thuộc diện chịu thuế và bổ sung đối tượng chịu thuế.
Ông Mãi nêu rõ, theo quy định của dự thảo luật, nước giải khát có đường thuộc diện chịu thuế là các sản phẩm trong phạm vi khái niệm về nước giải khát theo Tiêu chuẩn Việt Nam có hàm lượng đường hơn 5g/100ml, không bao gồm các đồ uống như sữa và sản phẩm từ sữa; thực phẩm dạng lỏng dùng với mục đích dinh dưỡng; nước khoáng thiên nhiên và nước uống đóng chai; nước rau, quả nguyên chất và nectar (mật) rau, quả và sản phẩm từ cacao.
Theo đó, các sản phẩm như nước trái cây tự nhiên, nước dừa, sản phẩm từ sữa, thực phẩm dạng lỏng dùng với mục đích dinh dưỡng… không thuộc đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt.
Cũng theo ông Mãi, việc bổ sung các sản phẩm có đường khác cũng như các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ khác vào diện chịu thuế như đề nghị của một số đại biểu Quốc hội còn nhiều quan điểm khác nhau.
Việc áp thuế tiêu thụ đặc biệt đối với một số sản phẩm khác có đường cũng đã được cơ quan soạn thảo đặt ra trong quá trình xây dựng dự án luật. Tuy nhiên, đến nay chưa có đủ đánh giá tác động cũng như chưa thể hiện rõ tính ưu việt, khả thi, phù hợp của việc áp thuế đối với các sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ này trong bối cảnh hiện nay.
Do vậy, các nội dung này sẽ tiếp tục được nghiên cứu, đánh giá thận trọng, cân nhắc với mục tiêu hướng đến là phục hồi sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp và sẽ báo cáo Quốc hội vào thời điểm phù hợp.
***
Việt Nam đi chậm so với nhiều quốc gia trong áp thuế với đồ uống có đường
ND – Thứ Ba, ngày 10/06/2025 – 10:43
Tính đến tháng 8/2023, đã có ít nhất 104 quốc gia áp thuế tiêu thụ đặc biệt đối với đồ uống có đường, trong đó có 6 nước khu vực Đông Nam Á. Theo Tổ chức Y tế thế giới, Việt Nam đang đi chậm so với nhiều quốc gia trong việc áp dụng thuế để ngăn chặn tác hại của đồ uống có đường.
104 quốc gia áp thuế tiêu thụ đặc biệt với đồ uống có đường
Theo số liệu từ Ngân hàng thế giới, số lượng quốc gia áp thuế tiêu thụ đặc biệt đối với đồ uống có đường đã gia tăng nhanh chóng trong 15 năm qua, từ 35 quốc gia (năm 2009) lên 104 quốc gia (năm 2023), trong đó có 6 quốc gia ở Đông Nam Á, bao gồm: Thái Lan, Philippines, Malaysia, Lào, Campuchia và Brunei.
Nước ngọt có ga và nước tăng lực là hai nhóm sản phẩm chịu thuế phổ biến nhất với tỷ lệ các quốc gia áp thuế lần lượt là 97,1 và 99,0%.
Có 13 quốc gia quy định mức đường khởi điểm bắt đầu chịu thuế chung cho tất cả các đồ uống hoặc đồ uống phổ biến thuộc đối tượng chịu thuế (như nước ngọt có ga).
Theo Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam, trong số 104 quốc gia áp thuế tiêu thụ đặc biệt đối với đồ uống có đường, 51 quốc gia (chiếm 49%) áp dụng phương pháp tính thuế tuyệt đối, 41 quốc gia (chiếm 39,4%) áp dụng phương pháp tính thuế theo tỷ lệ; có 12 quốc gia (11,5%) áp dụng phương pháp tính thuế hỗn hợp.
Trong 104 quốc gia, 44 quốc gia áp dụng cùng mức thuế cho tất cả đồ uống có đường thuộc danh mục chịu thuế; 60 quốc gia (chiếm 56,7%) áp dụng các mức thuế khác nhau, tùy đặc điểm của đồ uống.
Trong khu vực, 3 quốc gia áp dụng phương pháp tính thuế tuyệt đối (Brunei, Philippines và Malaysia), 2 quốc gia áp dụng thuế theo tỷ lệ (Campuchia và Lào) và có Thái Lan quốc gia áp dụng phương pháp thuế hỗn hợp.
Việt Nam không thể chậm trễ
Việc tiêu thụ nước giải khát có đường đang gia tăng đáng báo động tại Việt Nam với tổng lượng tiêu thụ/năm đã tăng gấp đôi trong thập kỷ gần đây (2013-2023), từ 3,44 tỷ lít lên 6,67 tỷ lít, tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng.
Theo bác sĩ Nguyễn Tuấn Lâm, Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam, nước giải khát có đường, bất kể là được tạo ngọt bằng đường hay bằng chất tạo ngọt nhân tạo đều kích thích cảm giác thèm ăn các thức ăn ngọt, nhiều carbohydrate và làm gia tăng cảm giác đói, giảm ngưỡng cảm giác no gây nghiện đồ ngọt.
Vì vậy, theo khuyến nghị của bác sĩ này, Việt Nam cần phải áp thuế tiêu thụ đặc biệt để điều chỉnh hành vi tiêu dùng càng sớm càng tốt, nhất là với giới trẻ. Chuyên gia này cho rằng, áp thuế tiêu thụ đặc biệt đối với đồ uống có đường là xu thế chung của thời đại, rất phổ biến trên toàn cầu và trong khu vực Asean. Vì thế, Việt Nam không thể chậm hòa nhập.
Ông Lê Hoàng Anh, Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai cho rằng, phương án thuế suất đối với nước giải khát có đường theo tiêu chuẩn Việt Nam với hàm lượng đường trên 5 gam/100 ml là 8% và 10% lùi tận đến năm 2027 và năm 2028 là quá chậm và quá thấp, chưa đúng quan điểm.
Theo ông Lê Hoàng Anh, Thái Lan áp thuế từ năm 2017, ngay sau áp thuế tiêu dùng giảm ngay và được kiềm chế. Philippines, Malaysia thu hàng tỷ USD từ thuế này nhưng quan trọng hơn họ đã giảm tỷ lệ bệnh tật. Brunei, Timor Leste những nước nhỏ vẫn dám hành động mạnh hơn chúng ta.
Nếu hôm nay chúng ta không hành động ngày mai chúng ta sẽ trả giá bằng ngân sách y tế, bằng năng suất lao động và bằng chính sinh mệnh của người dân.
“Tôi kiến nghị không giảm thuế suất xuống 8% mà giữ mức 10% từ năm 2026 và 20% từ năm 2030, đồng thời bổ sung thuế tuyệt đối theo hàm lượng đường như mô hình Thái Lan đã áp dụng”, ông Lê Hoàng Anh nói.
WHO khuyến cáo, Việt Nam cần xây dựng lộ trình thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt với đồ uống có đường để đến năm 2030 thuế suất đạt 20% giá bán lẻ (tương đương mức thuế tiêu thụ đặc biệt 40% theo giá xuất xưởng ở Việt Nam). Đây là mức thuế đủ mạnh để đạt hiệu quả bảo vệ sức khỏe theo khuyến cáo của WHO.
Đồng thời, cần tính đến hàm lượng đường khi xây dựng mức thuế nhằm tạo sự khác biệt về mức giá giữa đồ uống có hàm lượng đường thấp với đồ uống có hàm lượng đường cao, tạo động lực để doanh nghiệp cắt giảm lượng đường trong đồ uống, cung cấp cho thị trường đa dạng các sản phẩm ít đường hơn hoặc không đường, duy trì được doanh số bán, giảm thiểu tác động của chính sách đến doanh nghiệp.
TRẦN LAM
Đọt Chuối Non 