Chào anh chị em,

Trong ngũ thường – “nhân lễ nghĩa trí tín” (mà Trung quốc thường nói khác một chút: “nhân nghĩa lễ trí tín”) thì chữ tín là chữ cuối cùng. Trong cuốn Khổng Học Đăng, Phan Bội Châu có nói ngũ thường có thứ tự rõ ràng:

“Nhân” là lòng nhân, nhân từ, nhân hậu, đạo làm người, đi đầu. Nhân là lòng yêu thương con người – nhân từ – đối với tất cả mọi người. Nhân là lĩnh vực của trái tim.

Mất nhân thì còn “nghĩa” (mình nói theo trật tự của Trung quốc, có lý hơn). Nghĩa là lòng yêu mến và trung thành với nhau, như nghĩa chồng vợ, nghĩa anh em, nghĩa bạn bè, nghĩa thầy trò. Người Việt hay nói “tình nghĩa” hay “nhân nghĩa”- tức là “nghĩa” cũng thuộc tình yêu và trái tim, cũng như nhân lấy tình yêu người làm chính.

“Nhân” là thương yêu mọi người, “nghĩa” là thương yêu và trung thành với những người đặc biệt – vợ chồng, cha mẹ con cái, thầy trò, bạn hữu… Mất nhân (rộng) thì lấy nghĩa (hẹp) mà sống. Nhân là tình yêu lớn, nghĩa là tình yêu nhỏ – cả hai đều là lĩnh vực của trái tim, nên đi sát nhau.

“Lễ” là luật lệ, lễ giáo, lễ phép, lễ độ. Những quy luật ứng xử với nhau. Đây là bắt đầu vào luật lệ và khuôn phép rõ ràng. Làm sai lễ là vô lễ. Tức là bắt đầu ra khỏi lĩnh vực của trái tim và bước vào lĩnh vực của luật lệ. Mất nhân và nghĩa (trái tim) thì phải được cai trị bằng luật lệ, phép tắc để ứng xử lễ độ với nhau. Mất trái tim thì phải cần luật lệ cai trị mình.

Mất lễ là vô lễ, vô học, côn đồ, ngu dốt. Trái tim mình – nhân nghĩa – đã không giúp được mình, luật lệ xã hội – lễ – không giúp được mình, thì mình chỉ còn biết dùng cái đầu của mình, để suy nghĩ cách sống tốt và có lợi cho mình, vì chẳng còn ai, chẳng còn gì có thể giúp mình được nữa. Cho nên cần “trí”, cái đầu mình cần biết khôn ngoan tính toán và trí tuệ một chút để mà sống, không vô lễ và ngu quá được. Tuy nhiên, chúng ta cũng có thể mường tượng, người vô lễ thì cũng khó mà có trí tuệ để biết gì.

Mất chữ trí thì còn lại chỉ một điều dễ làm nhất là thành thật – đừng dối trá. Đó là “tín”. Ai cũng giữ chữ “tín” được, chỉ cần đừng nói dối, gian dối, lừa lọc là được. Mỗi chúng ta đều biết khi nào ta nói dối, khi nào ta lừa lọc. Chỉ cần đừng dối trá và lừa lọc là xong. Công thức này rất dễ làm, ai cũng làm được, nếu muốn làm.

Mất chữ tín, là rơi xuống thấp hơn cách sống đúng của con người. Tín là đức hạnh sàn để làm người. Rơi xuống thấp hơn tín – bạn dối trá và không đáng tin – thì bạn chẳng đáng làm người. Thực sự là ai gặp người dối trá lừa lọc thì cũng bỏ chạy, vì không muốn bị lừa. Người không có chữ tín thì chẳng sống với ai được.

Well, vấn đề lớn của thế giới là mọi người đều mất chữ tín và nói dối hà rầm, từ lãnh đạo của các quốc gia lớn nhỏ xuống đến hàng phó thường dân hèn kém nhất.

Các bạn có tin được lời của một lãnh đạo đẳng cấp nào trên thế giới không? Mọi lãnh đạo đều nói dối, nói hai lưỡi, nói misleading (dẫn người ta hiểu sai), nói một nửa mù mờ. Thế cho nên trên thế giới chẳng có lãnh đạo nào tin lãnh đạo nào, và chẳng có lãnh đạo nào thành thật với lãnh đạo nào. Mọi người thấp hơn bên dưới, cũng cứ noi gương các lãnh đạo “anh minh” của mình mà sống – không thành thật với ai và không tin ai.

Cho nên chúng ta có một thế giới hoàn toàn không có chữ tín. Thế thì mọi người trên thế giới đang là con gì?

Thế giới luôn hỗn loạn, chiến tranh, chết chóc vì đó là thế giới của những người dối trá, không ai nói thật và không ai tin ai.

Các bạn, Chúa Giêsu gọi Quỷ vương (the Devil) là “kẻ nói dối” và là “cha của dối trá.” (“Cha các ông là Quỷ vương, và các ông muốn làm những gì cha các ông ham thích. Ngay từ đầu, nó đã là tên sát nhân. Nó đã không đứng về phía sự thật, vì sự thật không ở trong nó. Khi nó nói dối là nó nói theo bản tính của nó, bởi vì nó là kẻ nói dối, và là cha của gian dối.” John 8:44).

Các bạn, chúng ta đã hiểu rồi, thiên hạ nói dối thường xuyên như đó là ngôn ngữ mẹ đẻ của họ. Nói dối không còn là một tội mà là cơm cháo hằng ngày.

Các bạn, nếu bạn sống hoàn toàn thành thật thì đó chẳng chỉ là người, mà là thánh nhân.

Và bạn có quyền chọn lựa thành thật hay dối trá cho bạn.

Slogan của ĐCN là “Khiêm tốn, Thành thật, Yêu người.”

Với yêu thương,

Hoành

Chữ tín – Trust

Dear Brothers and Sisters,

In the five constants – “benevolence, propriety, loyalty, wisdom, and trust” (which China often says a little differently: “benevolence, loyalty, propriety, wisdom, and trust”), trust is the last virtue. In the book The Light of Confucianism, Phan Boi Chau said that the five constants have a clear order:

Nhân (Ren 仁) is benevolence, kindness, and the way of human conduct (humanity), which comes first. Nhân is the large love for people – benevolent towards everyone. Nhân is the realm of the heart.

Without nhân, there is still nghĩa (yi 義), loyalty (I say it according to the Chinese order, which makes more sense). Nghĩa is the love and loyalty among some specific people, such as the love and loyalty between husband and wife, between brothers and sisters, between friends, between teachers and students. Vietnamese people often say “love and loyalty” or “nhân nghĩa” – that means, “loyalty” also belongs to love and the heart, just as nhân takes love for all people as the main focus.

Nhân (humanity) is the love for everyone, “nghĩa” (loyalty) is the love and loyalty among some special people – husband and wife, parents and children, teachers and students, friends… Losing nhân (broad) means living with nghĩa (narrow). Nhân is great love, nghĩa is narrower love – both are the realm of the heart, so they go together.

Lễ (li 禮 , propriety) means rules, etiquette, politeness, courtesy – rules for behaving with each other. This is the entrance into clear rules and regulations. Violating rules and regulations means being rude and disrecpectful. That is, starting to leave the realm of the heart, and entering the realm of rules. Losing nhân and nghĩa (heart) means being governed by lễ – rules and regulations to behave correctly with each other. Losing the heart (nhân, nghĩa) means needing rules (lễ) to govern oneself.

Losing lễ (propriety) means being impolite, uneducated, hooligan, ignorant. Your heart – nhân and nghĩa – cannot help you, social rules and regulations – lễ – cannot help you, then you must use your head to think of a good and beneficial way to live, because there is no one, and nothing, that can help you anymore. Therefore, you need “trí” (zhi 智 , wisdom) – your head needs to know how to calculate wisely and be a little intelligent to live, and not to be too rude and stupid. However, we all can also imagine, rude people would have the difficulty of having the intelligence to understand anything.

When you lose trí (the wisdom of your mind), the only thing left is the easiest thing to do, which is to be honest – do not lie. That is “tín” (xin 信 , trust). Everyone can keep his/her trust – just don’t lie, don’t cheat, don’t deceive. We all know when we lie, when we cheat. Just do not lie or cheat, and it’s done. This formula is very easy to do, anyone can do it, if they want to do it.

Losing tín (trust) means falling below the level of living for a human being. Trust is the most basic virtue to be a human being. Falling below trust – you lie and are not trustworthy – then you are not worthy of being a human being. In fact, anyone who meets a liar and a cheater will run away, because they do not want to be deceived. A person without trust cannot live with anyone.

Well, the big problem of the world is that everyone has lost trust and lies all the time, from the leaders of large and small countries down to the lowest common people.

Do you believe the words of any world-class leader? All leaders lie, speak with two tongues, mislead people, and speak half truths confusingly. That is why in the world, no leader trusts any leader, and no leader is honest with any leader. Everyone below, just follows the examples of their “enlightened” leaders to live – not being honest with anyone and not trusting anyone.

So, we have a world completely without trust. So, what kinds of animals are we?

The world is always full of chaos, war, and death because it is a world of liars – no one tells the truth and no one trusts anyone.

Friends, Jesus calls the Devil “a liar” and “the father of lies.” (“You belong to your father, the Devil, and you want to carry out your father’s desires. He was a murderer from the beginning, not holding to the truth, for there is no truth in him. When he lies, he speaks his native language, for he is a liar and the father of lies.” John 8:44).

Friends, we all have understood, people lie as often as it is their mother tongue. Lying is no longer a sin but daily bread.

Friends, if you live completely honestly, you are not just a human, but a saint.

And you have the right to choose to be honest or lie for yourself.

The slogan of ĐCN is “Modesty, Honesty, Love.”

With compassion,

Hoành

© Copyright 2025
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com