Chào các bạn,

Anh em Buôn Làng mình có phong tục tập quán cho con cái lập gia đình quá sớm, nhiều cặp các em đã có con nhưng chưa đủ tuổi kết hôn theo luật đạo cũng như luật đời, thêm vào đó các em được giáo dục không đầy đủ trong môi trường học đường cũng như trong gia đình. Bởi ở học đường các em nghỉ học rất sớm, ở gia đình các em không được bố mẹ chỉ dạy vì những giới hạn hiểu biết của bố mẹ. Đa số trong gia đình các em không được chỉ dạy cặn kẽ nhất là về mặt sinh lý giới tính, đã đưa đến những trường hợp có thai năm tháng các em cũng không biết mình có thai, có rất nhiều trường hợp các em sanh non hoặc sanh ra được hai hoặc ba ngày em bé chết. Các em đã không biết nguyên nhân do khi mang thai các em sợ bố mẹ cũng như bà con Buôn Làng biết, đã mặc những quần Jean thật chật khiến bào thai không thể phát triển bình thường được, dẫn đến tình trạng sanh non hoặc em bé sanh ra èo uột và chết sau sanh vài ba ngày.

Hôm mình đến thăm em Xêlikì con của bố mẹ Bút ở thôn Một chưa có gia đình, nhưng đã có một người con trai bốn tháng tuổi. Đó là lần thứ hai mình đến thăm em Xêlikì, lần thứ nhất khi em Xêlikì mới sanh được một tháng, lần thứ hai em bé được bốn tháng. Trong khi nói chuyện em Xêlikì đã kể cho mình biết cách đây mấy tuần, em Xêlikì và một số mẹ trẻ đã nói chuyện rồi thắc mắc sau đó cãi nhau và giận nhau. Mình hỏi các mẹ đã cãi nhau và giận nhau về chuyện gì? Về việc em bé mới sanh và em Xêlikì đã hỏi mình:

– “Em bé sanh ra được mấy tháng mới mở mắt?”

Mình ngạc nhiên quá sức khi nghe em Xêlikì hỏi câu này! Bởi em Xêlikì đã làm mẹ được bốn tháng rồi mà không biết con mình sinh ra khi nào thì mở mắt. Mình hỏi lại:

– “Theo em Xêlikì thì em bé sanh ra mở mắt khi nào?”

– “Mình với các mẹ đã cãi nhau về việc mở mắt của em bé mới sanh ra nhiều lắm rồi! Nhưng cuối cùng đến bây giờ cũng không ai biết em bé sanh ra mở mắt lúc nào? Có mẹ nói em bé mở mắt khi mới sanh nhưng có nhiều mẹ nói em bé sanh được ba tháng mới mở mắt. Bàn qua bàn lại nhiều lần sau cùng mọi người đều cho rằng em bé sanh ra được ba tháng mới mở mắt.”

Mình cắt nghĩa cho em Xêlikì biết con người ta sanh ra đã mở mắt nên mới gọi là “Mở mắt chào đời.” Nhưng để em bé nhận biết được bố mẹ cũng như những người thân quen thì phải ba tháng sau, chứ không phải ba tháng sau em bé mới mở mắt.

Nghe xong em Xêlikì cười nói:

– “Để mình gặp các mẹ nói lại cho các mẹ biết, chứ các mẹ cũng giống như mình đã bàn qua cãi lại nhiều tuần về chuyện này, mấy tuần nay mẹ Viên và mẹ Tấn còn giận nhau về chuyện này, nhưng cuối cùng cũng không biết ai đúng ai sai. Hôm nay được Yăh nói mình đã biết, mình sẽ nói lại với các mẹ để các mẹ cùng biết. Mình vui quá cảm ơn Yăh nhiều.”

Matta Xuân Lành