Chào các bạn,

Mình đến nhà mẹ Nhíp gặp hai bà cháu đang dùng cơm tối. Đây là điều hiếm gặp trong Buôn Làng mình vì anh em Buôn Làng nơi mình đang ở không có thói quen dùng cơm chung gia đình. Trong gia đình, sáng sớm mẹ hoặc chị nấu một nồi cơm lớn, trong ngày mọi người muốn dùng cơm lúc nào tự lấy chén xới ăn, cũng không tính bữa.

Có hôm hai giờ chiều mình đến gia đình mẹ Hlá, gặp em trai nhỏ khoảng bảy tuổi vừa bưng chén cơm ăn vừa quét nhà. Trong chén chỉ có cơm, không có gì để dùng với cơm nhưng em ăn rất ngon, và gần như con cái nhà nào cũng vậy. Đến trưa hoặc chiều nhìn vào nồi cơm thấy hết hoặc còn một ít cơm nguội, người nhà lại nấu tiếp một nồi cơm khác. Thời gian đầu mình không biết, mãi sau nhiều lần đến thăm các gia đình đúng vào các giờ cơm, không khi nào gặp cả gia đình dùng cơm lúc đó mình hỏi ra mới biết. Vì vậy lần này gặp bà cháu mẹ Nhíp dùng cơm chung đúng bữa mình thấy gia đình đã tiến bộ rồi.

Mẹ Nhíp năm nay sáu mươi hai tuổi, bố Nhíp đi với ông bà gần hai mươi năm. Mẹ Nhíp có sáu người con, hai người con trai bốn người con gái, tất cả đều lập gia đình ra riêng. Hiện nay mẹ Nhíp sống một mình, bố mẹ Đài cho em Kali con gái thứ hai qua ở với mẹ Nhíp. Năm nay em Kali mười lăm tuổi đang học lớp Chín, em Kali rất nhanh nhẹn vì vậy thấy mình đến không đợi bà nội nhắc, em Kali vội vàng đứng lên lấy một cái chén và một đôi đũa đặt trước mặt mình. Tưởng em Kali dọn cho ai nên hỏi và em Kali cười nói cho Yăh. Mình cảm ơn không dùng vì cũng vừa mới dùng cơm bên nhà.

Trong nia cơm có hai con cá tươi nhỏ, một chén canh lá đắng và một đĩa nhỏ đậu ve xào. Đối với anh em Buôn Làng nơi mình ở bữa cơm như vậy tương đối tươm tất, tuy vậy mẹ Nhíp dùng cơm rất uể oải. Mình nói:

– “Yăh nhìn nia cơm nhà mẹ Nhíp rất ngon, mẹ Nhíp cố gắng dùng nhiều cho khỏe, từ ngày Yăh biết mẹ Nhíp đến giờ hình như càng ngày mẹ Nhíp càng gầy ốm hơn.”

– “Cái bụng mình không muốn ăn, lúc nào mình cũng thấy mệt như sắp đi về với ông bà vậy.”

– “Bà nội không muốn ăn, em Kali động viên cho bà nội ăn nhiều cho khỏe.”

– “Mình có động viên bà nội nhiều lắm. Mình nói: ‘Bà nội thương cháu, bà nội cố gắng ăn nhiều mới sống được nhiều tuổi, như vậy cháu mới ở với bà nội lâu dài được.’ Nhưng bà nội cũng không ăn. Nói không được mình gắp thức ăn bỏ vào chén cho bà nội nhưng bà nội lại đổ qua chén lại cho mình. Thấy bà nội không muốn ăn, buổi chiều được nghỉ học mình đi mót củ mì một tuần về mua được hai lốc sữa cô gái Hà Lan cho bà nội. Bà nội nói: ‘Không muốn uống nhưng thấy cháu lo lắng cho bà nội quá, thương cháu, bà nội uống để cháu yên tâm.’ Ba ngày bà nội uống được ba hộp còn năm hộp, cái bụng mình rất vui. Mình biết vì thương mình sợ mình lo, bà nội đã cố gắng.”

Matta Xuân Lành