For the Vu Lan, below is a poem that everyone of us is familiar with–Bài Học Đầu Cho Con by Đỗ Trung Quân. It would be great that you brothers/sisters try to translate this into English and I will edit your works for you.
For this poem “quê hương” is best translated as “home”.
Have a great day!
Hoanh
.
BÀI HỌC ĐẦU CHO CON
Đỗ Trung Quân
Quê hương là gì hở mẹ
Mà cô giáo dạy phải yêu
Quê hương là gì hở mẹ
Ai đi xa cũng nhớ nhiều
Quê hương là chùm khế ngọt
Cho con trèo hái mỗi ngày
Quê hương là đường đi học
Con về rợp bướm vàng bay
Quê hương là con diều biếc
Tuổi thơ con thả trên đồng
Quê hương là con đò nhỏ
Êm đềm khua nước ven sông
Quê hương là cầu tre nhỏ
Mẹ về nón lá nghiêng che
Là hương hoa đồng cỏ nội
Bay trong giấc ngủ đêm hè
Quê hương là vòng tay ấm
Con nằm ngủ giữa mưa đêm
Quê hương là đêm trăng tỏ
Hoa cau rụng trắng ngoài thềm
Quê hương là vàng hoa bí
Là hồng tím giậu mồng tơi
Là đỏ đôi bờ dâm bụt
Màu hoa sen trắng tinh khôi
Quê hương mỗi người chỉ một
Như là chỉ một mẹ thôi
Quê hương có ai không nhớ…
Today is the Independence Day of our country.
The first sentence of our Declaration of Independence says:
“All men are created equal. They are endowed by their Creator with certain inalienable rights, among these are Life, Liberty, and the pursuit of Happiness”
And last sentence says:
“The entire Vietnamese people are determined to mobilise all their physical and mental strength, to sacrifice their lives and property in order to safeguard their independence and liberty.”
If you are the president of a company, and you ask one of your managers why the production of his group is so low, and he answers that is because the employees in his group are a bunch of lazy and irresponsible guys, would you still keep this manager in your company?
In the following article, this Mr. Hoang Van Manh, deputy director of Hanoi’s department of transportation, more than once, blamed “the irresponsibility of the people” fỏ the traffic jams of Hanoi.
The government’s job is to make people responsible, by education, by putting up signs, by ticketing, by fining, by policing, by whatever. But, traffic jams (except for those cause by accidents or other unexpected causes) are Department of Transportation’s responsibility.
Many government official have the immature habit of blaming the people for the problems within the responsibility of the officials themselves. That is unacceptable.
People are the boss. Dân làm chủ. Government officials are the servants. Quan chức nhà nước là người phục vu. Government serves the people. In no place in the world, including Vietnam, we hear “Government scolds the people.”
But government officials, like this Mr. Manh, do scold people, their BOSS, so often. That is irresponsible for not taking responsibility for problems within their job. That is also disrespectful to the People.
(A plain citizen can blame the people, a government official cannot).
Can we just replace the bullies by the real servants?
“Một số người cho rằng, ách tắc đang xuất hiện tại các điểm quay đầu xe, nhưng tôi cho đó là cái nhìn cảm quan. Ùn tắc hiện nay là giả tạo do sự thiếu ý thức của người tham gia giao thông”, ông Hoàng Văn Mạnh, Phó thanh tra Sở Giao thông vận tải Hà Nội trao đổi với VnExpress.net.
> Nhiều điểm phân làn ùn tắc trở lại/ Giao thông Hà Nội rối loạn ngày tựu trường
– Thời gian gần đây, ùn tắc tái xuất hiện trên một số tuyến đường. Nhiều người cho rằng, việc phân làn thời gian qua thành công là do tiến hành vào thời gian học sinh, sinh viên nghỉ hè. Ý kiến của ông về vấn đề này thế nào?
– Trong thời gian thí điểm phân làn, một số sinh viên, học sinh nghỉ hè hoặc về quê, sau khi quay trở lại Hà Nội chứng kiến việc tổ chức lại giao thông nên bỡ ngỡ, chưa quen với các điểm quay đầu. Phải mất một thời gian nhất định để người tham gia giao thông quen với biển báo chỉ dẫn hướng đi. Ngoài ra, cũng có nguyên nhân mật độ giao thông khi tựu trường tăng đột biến.
Liên ngành công an và giao thông thành phố đang tiến hành rà soát những điểm phân làn có nguy cơ ùn tắc để tăng cường lực lượng, điều tiết giao thông trên các tuyến này.
Ùn tắc giao thông tại điểm phân làn trên phố Giảng Võ – Đê La Thành. Ảnh: Xuân Tùng.
– Vậy ông giải thích thế nào trước ý kiến cho rằng, phân làn giao thông cũng chỉ là đẩy ùn tắc từ ngã tư sang các điểm quay đầu xe?
– Nếu thoạt nhìn có thể một số người cho rằng ùn tắc đang xuất hiện tại các điểm quay đầu xe, nhưng tôi cho đó là cái nhìn cảm quan. Hiện nay tại các điểm quay đầu, tình trạng chen lấn diễn ra khá phổ biến gây ùn tắc. Đây là nét không văn hóa về giao thông. Tôi rất buồn về việc này.
Có những điểm quay đầu chúng tôi tạo ra các ô để chia làn cho các phương tiện không bị xung đột, tránh ùn ứ nhưng do ý thức kém, người tham gia giao thông chỗ nào đi được là chen vào gây nên tình trạng ùn tắc cục bộ.
– Thực tế cảm quan cho thấy, việc “cưỡng ép” phân làn ở một số tuyến đường có dải phân cách nhỏ là không hợp lý. Tại sao không tiến hành phân làn chỉ ở những tuyến đường có dải phân cách rộng?
– Đúng là việc phân làn để thành công cần có các điều kiện: mặt cắt tuyến đường đảm bảo để các loại xe có thể quay đầu, dải phân cách tương đối rộng đủ chiều quay và không cản các luồng phương tiện đi lại…
Tại các điểm sang đường mới, tất cả những tuyến xe buýt và xe trên 12 chỗ đều được điều chỉnh quay tại vị trí khác thích hợp hơn. Việc này đã được tính toán từ trước, nếu người tham gia giao thông thực hiện đúng thì không có vấn đề gì nhưng rất tiếc một số trường hợp thiếu ý thức. Hiện nay, nhiều xe du lịch, xe chở khách tham quan quay đầu tùy tiện.
Ùn tắc giao thông tại điểm quay đầu xe trên phố Kim Mã. Ảnh: Xuân Tùng.
Việc phân làn thời gian qua tương đối tốt và đã hạn chế được 45 điểm ùn tắc trên địa bàn thành phố. Tuy nhiên, ngoài nỗ lực của cơ quan chức năng, người tham gia giao thông cũng phải có trách nhiệm đi đúng làn đường.
– Theo những gì ông vừa nói thì việc tái diễn ùn tắc chủ yếu là do ý thức người tham gia giao thông. Vậy việc rào chắn các ngã tư để phân làn đến nay có điểm nào chưa hợp lý?
– Các tuyến phân làn cơ bản đã đạt mục tiêu. Tuy nhiên, cũng còn một số tuyến chưa được như mong muốn, ví dụ đường Nguyễn Văn Cừ. Khi nghiên cứu tổ chức làn, liên ngành giao thông, công an thành phố đã đưa ra nhiều phương án, trong đó, có tham khảo ý kiến của công an phường, quận nhưng hiện nay vẫn chưa tìm ra giải pháp để giải quyết.
Nguyên nhân là do mật độ giao thông qua cầu Chương Dương vào nội thành quá lớn. Các cây cầu kế cận: Vĩnh Tuy, Thanh Trì… chưa thông. Chúng tôi đang tập trung tìm phương án cho điểm này.
In the article below, the owner of Century Dancing Club tried to defend his selling alcohol without a license, with the all-familiar argument: “If you don’t break the law, you can’t survive in business.”
If you say that in a US court, you are dead. The court and the jury will slap you with the highest penalty that the law allows. That is a suicidal type of argument in the American court.
What do you say to that? Even if it is true, is it smart to argue that line in court?
Chiều 28/8, thay vì tuyên án như dự kiến, phiên xử vụ án tại vũ trường New Century bất ngờ quay trở lại phần xét hỏi để làm rõ việc kinh doanh rượu ở điểm giải trí bậc nhất miền Bắc này.
Bị cáo Nguyễn Đại Dương. Ảnh: P.V
Đại diện Cục thuế Hà Nội được mời đến phiên xử để làm rõ việc thu thuế kinh doanh rượu tại vũ trường này. Trước đó, luật sư của bị cáo Nguyễn Đại Dương (chủ vũ trường) đề nghị tòa làm rõ vấn đề này để xác định ông Dương có phạm tội kinh doanh trái phép như cáo trạng truy tố hay không?
Tuy nhiên, điều này đã không được làm sáng tỏ khi ông Phí Công Luyện (kiểm soát viên của Cục thuế Hà Nội) cho biết, vũ trường có kê khai nộp thuế kinh doanh đồ uống, nhưng không xác định được trong đó có rượu hay không. Theo ông Luyện, do mới nhận được giấy của tòa trước đó ít giờ nên Cục thuế không có thời gian chuẩn bị số liệu như yêu cầu. Đơn vị này hẹn sẽ tra lại sổ sách rồi trả lời sau.
Nhân chứng Phùng Lam Sơn (nguyên kế toán trưởng vũ trường New Century) khẳng định đã kê khai nộp thuế đồ uống đầy đủ gồm rượu, bia, nước ngọt. “Tiền thuế được đóng đầy đủ, chúng tôi tự chuyển qua ngân hàng vào tài khoản của Cục thuế”, ông Sơn cho hay.
Theo cáo buộc của VKS, dù không có giấy phép kinh doanh rượu nhưng Nguyễn Đại Dương vẫn tổ chức cho nhân viên mua bán gần 3.000 chai rượu các loại, thu gần 2,8 tỷ đồng. Điều này là trái với thông tư số 12 ngày 19/5/1999 của Bộ Thương mại. Do vậy, Nguyễn Đại Dương đã có hành vi kinh doanh trái phép, phạm vào điều 159 Bộ luật hình sự.
Chuẩn bị sẵn một túi đựng đầy tài liệu, tay cầm bút, ông chủ vũ trường New Century dành khá nhiều thời gian để tranh luận với đại diện VKS về tội kinh doanh trái phép. Ông này cho rằng vũ trường đã làm thủ tục xin cấp giấy phép kinh doanh rượu với Sở Thương mại Hà Nội nhưng không được.
Theo quan niệm của bị cáo này, việc bán rượu dưới 30 độ cồn thì không cần giấy phép nên đã chỉ đạo cho nhân viên lách luật bằng việc pha thêm nước hoặc đá vào rượu để “hạ” độ cồn.
“Vì không được cấp nên chúng tôi mới phải lách luật. Doanh nghiệp không biết lách luật thì không thể tồn tại được. Bị cáo bị đẩy vào tình trạng thế này là lỗi của cơ quan chức năng”, tay phải cầm bút bi vung lên, bị cáo Dương hùng hồn biện hộ.
Đáp lại điều này, đại diện VKS khẳng định: “Pháp luật không cho phép lách luật, mà công dân chỉ có việc phải chấp hành nghiêm chỉnh. Vũ trường không được cấp phép mà vẫn kinh doanh rượu là bị cáo đã vi phạm pháp luật”.
Cơ quan công tố giữ nguyên quan điểm buộc tội đã trình bày trước đó, đề nghị tòa tuyên phạt Nguyễn Đại Dương 12-18 tháng tù; 7 bị cáo còn lại từ 2 năm đến 8 năm 6 tháng tù do mua bán, tàng trữ trái phép chất ma túy.
Chiều 4/9, TAND Hoàn Kiếm sẽ ra phán quyết cuối cùng.
Cậu bé Elui Rodiguez, 9 tuổi, từ Mexico đã viết một tấm thiệp như thế này để tưởng nhớ tới công nương Diana của nước Anh mấy năm trước:
“Diana đẹp như một đóa hồng ngọt ngào. Bà tốt bụng và giúp đỡ người khác, đặc biệt là rất nhiều trẻ em trên thế giới. Bà ấy như một vị anh hùng đối với em. Dù em sinh ra sau khi bà ấy mất 21 ngày nhưng em biết nhiều về bà và học nhiều điều từ bà”.
Diana, Công chúa xứ Wales (Diana Frances; nhũ danh Spencer, sinh ngày 1 tháng 7 năm 1961 – mất ngày 31 tháng 8 năm 1997) là vợ thứ nhất của Charles, Hoàng tử xứ Wales. Hai con trai của bà là Hoàng tử William và Hoàng tử Harry, xếp thứ hai và thứ ba trong thứ tự kế vị ngôi vua của Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland và 15 địa hạt Khối Thịnh Vượng chung khác.
Từ khởi đầu không có tiếng tăm, Diana đã trở thành một người nổi tiếng sau khi bà kết hôn với Hoàng thân Charles. Cuộc sống của bà đã trở thành đề tài chú ý của công chúng do địa vị hoàng gia của bà. Sau nhiều năm dư luận bàn tán về các vấn đề trong cuộc sống hôn nhân của họ, Hoàng thân Charles và Diana đã ly hôn. Sự kiện này có thể đã khiến cho công chúng hết chú ý đến bà nhưng thay vào đó công chúng đã thông cảm với Diana, phần lớn là do bà tham gia vào các công việc từ thiện và công tác xã hội.
Cung điện Kensington là nơi công nương Diana sống sau khi kết hôn với thái tử Charles năm 1981 cho đến khi qua đời năm 36 tuổi vì tai nạn giao thông ở Pháp ngày 31 tháng 8 năm 1997. Theo cảnh sát Anh, Công nương Diana và bạn trai đã thiệt mạng cùng với tài xế Henri Paul khi chiếc Mercedes của họ gặp nạn trong đường hầm Pont d’Alma tại Paris vào ngày định mệnh ấy khi đang cố chạy thoát khỏi các paparazzi.
Diana khi qua đời đã để lại một vẻ đẹp thanh xuân nhưng trên hết vẫn là hình ảnh một người mẹ rất mực yêu thương con, một nhà hoạt động từ thiện không mệt mỏi.
Cái chết của công nương Diana ở độ tuổi còn rất trẻ trong vụ tai nạn xe hơi được tiếp nối bằng một giai đoạn thương tiếc và để tang của dân chúng Anh quốc, và của thế giới với không ít người hâm mộ và yêu quí công nương.
Rất nhiều người buồn thương chào vĩnh biệt công nương bằng cái tên “Đóa hồng Anh quốc, như lời ca khúc Candle In the Wind mà Elton John viết tặng Diana trong ngày tang lễ ngập tràn hoa cách đây 12 năm. ( Về Elton John, ca sỹ, người soạn nhạc và nghệ sỹ piano nhạc pop/rock người Anh 5 lần đọat giải Grammy và một lần đoạt giải Oscar, Nhạc Xanh sẽ giới thiệu trong các kỳ tới)
Hãy nghe Nicholas Davies, người viết tiểu sử hoàng gia, tác giả của nhiều cuốn sách về Diana, về các nữ hoàng và hoàng tộc đã lý giải như một lời an ủi cho biết bao người yêu mến công nương về sự ra đi khi còn rất trẻ của nàng:
“Như thế, công nương sẽ giữ mãi hình ảnh tuổi thanh xuân mà không người nào có thể thay thế. Có lẽ cô sẽ đẹp ở một vẻ khác vào cái tuổi 40 nếu còn sống, tiếp đó là 50, cái tuổi mà người phụ nữ thường nhìn lại dáng vẻ mình. Chắc chắn, cô sẽ không được yêu mến nhiều như trước. Với lòng tôn kính, phải thật sự nói rằng cái chết của cô đã để lại kỉ niệm tuyệt vời trong lòng người dân Anh.”
Tina Brown, một nhà báo có tiếng tại nước Mỹ và châu Âu, đã viết một quyển sách đươc đánh giá cao về công nương Diana: The Diana Chronicles.
Tác giả đã dựa vào không chỉ các nguồn thông tin đã được công bố và xuất bản, mà còn từ nhiều cuôc phỏng vấn với những người bạn, người giúp viêc và những người có quan hệ với công nương. Brown đã mở đầu bằng yếu tố tiền định trong cuộc đời công nương từ giây phút sinh ra bị quên lãng. Do cha mẹ Diana trông chờ một cậu con trai, người thừa kế, nên không mấy quan hoài đến cô. Khi cha mẹ li hôn năm Diana chỉ mới 5, 6 tuổi. Điều đó khiến cô càng khép kín và có một tuổi thơ không thực êm ả. Trong giai đoan tiếp theo, cô đã phát triển những tính cách phụ nữ mà sau này khiến cô rất nổi tiếng và được yêu thích. Chương hay nhất của quyển sách là về khoảng thời gian cuối và ngày định mệnh của công nương, với những thông tin chi tiết về các nghi vấn trong cái chết của Diana, phản ứng của hoàng gia và người dân nước Anh
Tin qua đời cùa Diana lập tức gây sốc cho Elton John vì ông và Công nương là bạn tốt. Trước đó ông cũng mất một người bạn thân thiết khác, nhà thiết kế thời trang Gianni Versace, chỉ vài tuần trước đó, và ông đã dự đám tang của người bạn này cùng với Công nương Diana.
Candle in The Wind (Ngọn nến trong gió) hay Goodbye England’s Rose (Tạm biệt đóa hồng Anh quốc ) là một bản nhạc do Elton John viết lại từ “Candle In The Wind”, được phát hành như một đĩa đơn để tặng cho Diana, Công nương xứ Wales quá cố.
Được phát hành năm 1997, bài hát đã vươn lên vị trí hàng đầu ở Anh và trở thành đĩa đơn thứ 4 chiếm vị trí số một của Elton John. Bài hát cũng vươn lên vị trí số 1 ở đa số các nước khác. Đến năm 2007, đây là đĩa đơn bán chạy nhất trong lịch sử được ghi nhận trong Sách kỷ lục Guinness năm 2007.
Báo nhạc Rolling Stone xếp Candle in the Wind hạng 356 trong 500 Bản nhạc hay nhất trong mọi thời đại.
Có thể chuyện cổ tích không có thật, nhưng nhân vật trong chuyện cổ tích mãi đi vào giấc mơ và luôn được yêu mến. Công nương xứ Wales – Diana Frances Spencer – mãi là đóa hồng không nhạt phai.
Sắp đến kỷ niệm lần thứ 12 công nương Diana về thế giới vĩnh hằng- thiên đường như niềm tin trong bài hát GOODBYE ENGLAND’S ROSE. Mời các bạn thưởng thức bài hát tưởng nhớ công nương Diana, sáng tác và trình bày bởi Elton John.
Mình post luôn lời dịch Tiếng Việt của mình cho bài hát ưa thích này.
Elton John – tại tang lễ Lady Diana – bắt đầu hát ở phút 1:06
CANDLE IN THE WIND/ GOODBYE ENGLAND ROSE
Goodbye England’s rose
May you ever grow in our hearts
You were the grace that placed itself
Where lives were torn apart
You called out to our country
And you whispered to those in pain
Now you belong to heaven
And the stars spell out your name
And it seems to me you lived your life
Like a candle in the wind
Never fading with the sunset
When the rain set in
And your footsteps will always fall you
Along England’s greenest hills
Your candle’s burned out long before
Your legend never will
Loveliness we’ve lost
These empty days without your smile
This torch we’ll always carry
For our nation’s golden child
And even though we try
The truth brings us to tears
All our words cannot express
The joy you brought us through the years
And it seems to me you lived your life
Like a candle in the wind
Never fading with the sunset
When the rain set in
And your footsteps will always fall you
Along England’s greenest hills
Your candle’s burned out long before
Your legend never will
Goodbye England’s rose
May you ever grow in our hearts
You were the grace that placed itself
Where lives were torn apart
Goodbye England’s rose
From a country lost without your soul
Who’ll miss the wings of your compassion
More than you’ll ever know
And it seems to me you lived your life
Like a candle in the wind
Never fading with the sunset
When the rain set in
And your footsteps will always fall you
Along England’s greenest hills
Your candle’s burned out long before
Your legend never will
Sau đây là bản dịch của mình nhân tưởng niệm ngày mất công nương lần thứ 12 sắp đến:
Ngọn Nến Trong Gió/ Tạm Biệt Đóa Hồng Anh Quốc
Tạm biệt Đóa Hồng Anh quốc
Nguyện cầu nàng luôn ngự trị trong tim ta
Nàng là hồng ân tạo sẵn
Nơi cuộc sống nát tan
Nàng kêu gọi cả đất nước này
Nàng thầm thì cùng những người đau khổ
Giờ đây nàng về cõi thiên đàng
Những vì sao đang dệt tên nàng
Với tôi nàng đã sống một đời
Như ngọn nến trong gió
Không bao giờ tắt với hoàng hôn
Khi gió mưa tuôn
Và những bước chân nàng sẽ luôn lưu dấu
Dọc những ngọn đồi xanh ngát của nước Anh
Dù ngọn nến của nàng rồi cháy hết
Huyền thoại về nàng sẽ chẳng bao giờ phôi pha
Chúng ta đã mất đi cái đẹp
Với những ngày trống vắng không còn nụ cười của nàng
Nhưng ngọn đưốc này chúng ta vẫn luôn mang
Vì người con yêu quý tuyệt vời của đất nước
Và dẫu lòng ta cố gắng
Sự thật khiến chúng ta đổ lệ
Ngôn từ không bày tỏ được
Niềm vui nàng trao tặng chúng ta
Với tôi nàng đã sống một đời
Như ngọn nến trong gió
Không bao giờ tắt với hoàng hôn
Khi gió mưa tuôn
Và những bước chân nàng sẽ luôn lưu dấu
Dọc những ngọn đồi xanh ngát của nước Anh
Dù ngọn nến của nàng rồi cháy hết
Huyền thoại về nàng – thì chẳng bao giờ
Tạm biệt Đóa Hồng Anh quốc
Nguyện cầu nàng luôn ngự trị trong tim ta
Nàng là hồng ân tạo sẵn
Nơi cuộc sống nát tan
Tạm biệt Đóa Hồng Anh quốc
Từ một đất nước lạc lõng vì thiếu vắng tâm hồn nàng
Ai sẽ nhớ đôi cánh nàng trắc ẩn
Hơn những gì nàng biết được
Với tôi nàng đã sống một đời
Như ngọn nến trong gió
Không bao giờ tắt với hoàng hôn
Khi gió mưa tuôn
Và những bước chân nàng sẽ luôn lưu dấu
Dọc những ngọn đồi xanh ngát của nước Anh
Dù ngọn nến của nàng rồi cháy hết
Huyền thoại về nàng sẽ chẳng bao giờ phôi pha
Thân ái chúc các bạn một ngày làm việc cuối tuần vui tươi và hiệu quả
Here is a poem from a DCN fan, probably from BMT. This poem would be good for a translation exercise, going from Vietnamese to English. So if everyone tries to work on this a little, I will help you edit your work.
(ssh… ssh…. private talk for the Daklak Gang only: Do you guys like driving on one-way roads only, i.e., from English to Vietnamese only? Are you supposed to be one-wayers? 🙂 )
Oh, “cho tôi mượn sợi tóc tiên,” let’s change it to “cho tôi mượn sợi tóc hiền”. Tóc tiên is Ok in Vietnamese language, but will sound funny in English.
Great day, everyone. 🙂
Have fun!
Hoanh
.
Gói lại yêu thương
Cô hàng xóm tóc dài bên nớ
Có bao giờ cho nắng thẩn thơ…
Nắng rơi nắng rớt qua cành
Rớt trên lá bưởi, nằm dài dưới hiên
Cho tôi mượn sợi tóc tiên
Kết từng mảng nắng dệt lời yêu thương
Lời yêu thương, mấy đêm trường
Tôi đem treo khắp chật đường gió bay
Em về xứ lạ có hay
Yêu thương tôi gói chất đầy trong tim
Hi everyone,
If you and your friend (boy friend, girl friend or just friend of the same gender) have a heated argument and you both don’t talk for a week.
Now you feel like you want to make peace, how do you start the peace-making process? I mean, your habit of peace-making, such as just dropping by his house like nothing has happens, or sending her a flower, or buying her a cookie, or doing nothing and waiting for him to apologize….. Whatever.
Hi everyone,
Here is a little more about man-woman relationship.
A pickup line is a line a guy uses to start a conversation with a woman he hasn’t met before. Like, “You look so familiar, have we met before?” (No, I don’t know you. Go away and leave me alone 🙂 )
In your experience, what is the best pickup line? Please identify if you are a male or a female when you give the answer.
Hi everyone,
All the responses to yesterday’s question on “eternal love” are on the practical side, namely, “our love is eternal until it it dead.” 🙂
Hey, no Romeo and Juliette anymore? 😦
Well, then, let’s continue today with a practical question on man-woman relationship–prenuptial agreement. This is the contract signed by the bride-to-be and the groom-to-be before marriage, stating what to do when they divorce–how the properties are to be divided, etc.
What do you think about this?
Would this protect someone with lots of pre-marriage properties?
May this be unfair to an unsophisticated spouse (say, a woman from the countryside)? What would be your recommendation to her?
Would this help eliminate arguments in case of divorce?
Would this mean talking about death before birth?
How about romance?
Hi everyone,
When we’re in love, we say, “I love you forever, I love you till eternity…” like the BFF sign that everyone has been translating in the friendship songs.
But chị Đông Vy and anh Phạm Công Luận say today “Hãy nói yêu thôi, đừng nói yêu mãi mãi!”
Hah! What do you say to that?
Imagine, you tell your girl/boy friend: “I love you,” and s/he asks, “Forever?”
How do you answer that? “Uhm… Not sure, can’t tell what may happen tomorrow” ?
I like these guys. That is the kind of job I would love doing. But more than that, the streets of Saigon are very unsafe. We need special police to clean them up a little.
Have a great day!
Hoanh
.
Những pha rượt đuổi ngoạn mục của trinh sát
Tiếng nẹt pô náo loạn đường phố, người đi đường dạt nhào sang hai bên. Sau gần 5 km truy đuổi, chiếc Honda “xoáy nòng” vọt lên chặn đầu, một trinh sát phi thân khống chế, buộc hai tên cướp thúc thủ.
Cảnh tượng “nghẹt thở” ngỡ chỉ diễn ra trên phim lại rất thật và gần như “cơm bữa” với các chiến sĩ lực lượng cảnh sát hình sự đặc nhiệm (SBC) – những “cánh đại bàng”, mối đe dọa của các băng cướp ăn đêm.
Người dân hai bên đường Hùng Vương, quận 10, TP HCM vẫn còn ấn tượng với cảnh lính SBC phi thân từ chiếc Honda khống chế hai tên cướp Nguyễn Anh Tài và Lê Thành Nam.
Cảnh sát hình sự (áo trắng) rút súng chuẩn bị khống chế hai tên tội phạm (x). Ảnh: Đức Quang.
Nam và Tài thuộc băng cướp chuyên nghiệp đã hoạt động từ vài năm trở lại đây trên các địa bàn quận 1, 3, 5, Bình Thạnh… Thông thường, toán cướp ngủ ngày, đến 7h tối mới bắt đầu ra đường “ăn hàng”. Mỗi khi phát hiện “con mồi”, chúng chia nhau nhiệm vụ: người cầm tài, kẻ ra cướp rồi cản địa…
Một tối đầu tháng 1, trên đường D2, quận Bình Thạnh, hai tên này thấy một phụ nữ đang gọi di động. Lập tức, Tài cầm lái lao tới để Nam nhoài người giật phăng chiếc điện thoại rồi bỏ chạy. Sự việc diễn ra trong nháy mắt nhưng không thoát khỏi tầm quan sát của các trinh sát hóa trang. Cuộc rượt đuổi bắt đầu.
Biết bị bám, Tài và Nam tìm mọi cách để “dập” lực lượng truy đuổi. Tới trước cửa bến xe Miền Đông, hai tên tăng ga, nẹt pô bám sát chiếc xe buýt chạy đằng trước. Khi xe trinh sát trờ tới, tên cướp lập tức vượt ngang đầu xe buýt, đánh võng, kè đầu xe SBC. Đúng lúc, một xe tải lao từ đằng sau lên khiến Honda của cảnh sát bị kẹp vào khoảng hẹp giữa hai chiếc ôtô. Tài xế ôtô tải đạp phanh, 2 trinh sát thoát hiểm trong gang tấc.
Nhưng vừa lách khỏi lằn ranh hẹp, xe của 2 cảnh sát thình lình đối đầu với một phụ nữ chở con nhỏ vượt đèn đỏ. Sau cú đạp phanh, đánh lái cả hai trinh sát và chiếc Honda “xoáy nòng” bay vật xuống lề đường.
Hai tên cướp miết tay ga, vượt ngã tư Đinh Bộ Lĩnh – Nguyễn Xí tưởng thoát thân. Nhưng một nhóm đặc nhiệm khác bất ngờ từ phía sau băng tới, tiếp tục cuộc đuổi bắt. Tiếng nẹt pô náo loạn đường phố, người đi đường dạt nhào sang hai bên. Sau gần 5 km truy đuổi, đến đường Hùng Vương, quận 10, xe đặc nhiệm vọt lên chặn đầu, một trinh sát phi thân khống chế, buộc hai tên cướp thúc thủ.
Một tên cướp bị lực lượng SBC bắt ngay sau khi “ăn hàng” tại quận 1. Ảnh: Đức Quang.
Theo các trinh sát, trong những cuộc truy đuổi này, không thể thiếu những con chiến mã “”xoáy nòng”, đạt tới 150 km mỗi giờ. Chiến tích bắt được tên Tài và Nam ở trên có công lớn của chiếc Honda mới được tổ cảnh sát hình sự đặc nhiệm công an quận 1, TP HCM “độ lên”, có thể “đua” với bọn tội phạm. Và nó đã lập công ngay trong đêm đầu tiên xuống đường.
Trong chuyên án khám phá băng nhóm người nước ngoài dùng thủ đoạn “bắn đinh” các ôtô chở tiền mới được khám phá gần đây, lực lượng SBC cũng vất vả đeo bám các đối tượng nghi vấn bằng xe máy suốt thời gian dài. Chuyến rượt đuổi hai tên cướp người nước ngoài, lấy trộm túi tiền trên ôtô của nạn nhân cũng đặc biệt gay cấn.
Các trinh sát phát hiện nhóm đối tượng nghi vấn bám theo xe của một doanh nghiệp từ ngân hàng đi ra. Ngay tại ngã tư, lợi dụng lúc chiếc xế hộp dừng chờ đèn đỏ, nhóm nghi can vờ đánh rơi gói thuốc lá rồi kín đáo thả đinh trước lốp xe con mồi. Khi xe đậu bên đường thay lốp, chúng áp sát, mở cửa lấy túi tiền.
Lực lượng SBC lập tức xuất hiện. Nhóm tội phạm rồ ga tháo chạy tán loạn, mặc cảnh sát nổ súng chỉ thiên. Không để chúng tẩu thoát, các mũi trinh sát đồng loạt lao lên truy đuổi. Tên cầm lái chiếc xe tay ga AirBlade tỏ ra khá “cứng” khi liên tục luồn lách, đánh lái, lao nhanh về phía quận 4. Đến đường Nguyễn Tất Thành, các trinh sát mới ép được xe chúng vào lề và tóm gọn cùng tang vật sau ba lần bị chúng “đạp đầu” xe.
Tên cướp bị lực lượng SBC bắt giữ trước sự ngỡ ngàng của người đi đường. Ảnh: Đức Quang.
Ngoài lòng can đảm cùng sự hỗ trợ của “con ngựa sắt chiến”, thành tích của các trinh sát còn phụ thuộc nhiều vào khả năng phán đoán để nhận diện bọn tội phạm khi rong ruổi trên khắp các tuyến đường.
Mới đây nhất, ngày 4/8, tổ SBC công an quận Bình Thạnh, trên đường tuần tra đã phát hiện hai thanh niên với bộ dạng khả nghi đi chiếc xe gắn máy đã được “làm” khá kỹ. Sau khi vòng vèo qua nhiều tuyến đường, chúng ghé vào một bãi đất trống thuộc khu vực bờ kè Phú Nhuận sử dụng ma túy. Đoán trước “chơi hàng” xong hai tên này sẽ gây án, các trinh sát vẫn kiên trì bám theo qua nhiều tuyến phố.
Đến đường Lê Trực, khi thấy một cô gái chạy xe máy phía trước trên tay lóng lánh dây lắc vàng, tên cầm lái liền tăng ga áp sát để đồng bọn ngồi sau giật rồi vọt xe tẩu thoát. Ngay lập tức, lực lượng SBC tăng tốc truy đuổi. Cuộc đua tốc độ diễn ra qua nhiều tuyến đường. Các trinh sát liên tục bị bọn cướp ép xe, lạng lách nhằm thoát sự truy đuổi. Tuy nhiên, khi đến khu vực chợ Bà Chiểu, lợi dụng tuyến đường mở rộng, hai trinh sát vít tay ga, ép đầu xe bọn cướp. Cùng đường, chúng liều lĩnh rút kim chích chống trả quyết liệt. Nhưng chỉ bằng vài thế võ, các trinh sát đã khống chế, khóa tay con nghiện Lê Ngọc Phương và Phạm Công Danh.
Tái lập ngày 2/4/2008, lực lượng cảnh sát hình sự đặc nhiệm có hơn 50 chiến sĩ được tuyển lựa kỹ, đào tạo nâng cao về võ thuật, bắn súng và lái xe suốt hơn 4 tháng. Không giống như “phiên bản” SBC (săn bắt cướp) sau ngày mới giải phóng lấy truy đuổi là cách thức hoạt động chính, SBC ngày nay phối hợp với cảnh sát các quận huyện và lực lượng hoạt động trên các địa bàn trong công tác nắm tình hình, vây bắt kẻ gây án cướp giật. Qua gần một năm rưỡi hoạt động, lực lượng cảnh sát đặc nhiệm thành phố đã khám phá được hàng trăm vụ án lớn nhỏ, góp phần ổn định an ninh trật tự trên đường phố.
This textile plant in Hanoi polluted the air so bad that the people living in the area couldn’t handle it anymore. Hundreds of them got into the plant’s yard and requested the plant management to stop burning whatever that was that polluted the air.
I think that is very wise. When it comes to your health, do something about it immediately.
Tối 19/8, gần trăm người dân tổ 43, phường Vĩnh Tuy (Hà Nội) đẩy cổng xông vào, yêu cầu Công ty cổ phần dệt 10-10 ngừng đốt khí thải có mùi khét, khó thở. Cảnh sát đã được huy động để giải tán trật tự.
Sự việc bắt đầu từ 17h30 khi lò đốt hóa chất của Công ty cổ phần dệt 10-10 hoạt động. Khói đen kèm mùi khét lẹt bủa vây toàn bộ khu vực dân cư tổ 43 như một lớp sương mù. Gần trăm người dân gồm cả trẻ nhỏ và người già đứng kín trong khuôn viên công ty yêu cầu ngừng đốt hóa chất.
Sau gần 2 giờ, trước sự đấu tranh gay gắt của người dân, Công ty cổ phần dệt 10-10 ngừng vận hành lò đốt. Tuy nhiên, do lo ngại nếu quay trở lại nhà, thì công ty sẽ cho đốt trở lại nên đến 20h30, hàng chục người dân vẫn tụ tập trước cổng.
20h30 người dân vẫn đứng trước cổng công ty. Ảnh: Xuân Tùng.
Chị Nguyễn Thị Kim Hoa cho biết: “Người dân đã có ý kiến với công ty nhiều lần nhưng hôm nay họ đốt nhiều quá, mùi nồng nặc, rát cổ họng, trẻ con ho sặc sụa khiến chúng tôi phải tụ tập yêu cầu công ty ngừng hoạt động”.
Ông Đỗ Thanh Phong cho biết, cách đây 10 năm, trước tình trạng ô nhiễm không khí trầm trọng do việc xả khí thải của công ty. Ông đã làm đơn với 40 chữ ký của người dân gửi cơ quan chức năng thành phố yêu cầu giúp đỡ. Sau khi có đoàn kiểm tra thì công ty ngừng được một thời gian sau đó lại đốt trở lại.
“Có hôm họ đốt suốt đêm, nhà tôi có 2 ông bà già ho rũ rượi, đi khám bệnh bác sĩ chẩn đoán bị đen phổi”, ông Phong nói. Anh Nguyễn Hiền Trân thì cho biết 3 đứa con của anh đêm ngủ đều phải đeo khẩu trang.
Tại biên bản làm việc, ngày 12/3 giữa người dân với đại diện Phòng Cảnh sát môi trường thành phố, Phòng Tài nguyên môi trường quận Hai Bà Trưng, UBND phường Vĩnh Tuy, Phó tổng giám đốc Công ty dệt 10-10 Vũ Thị Phương Thủy đã cam kết sẽ khắc phục tồn tại trong việc xả thải trong thời gian ngắn nhất. Theo bà Thủy, công ty sẽ cam kết bằng văn bản nêu rõ các biện pháp cụ thể và lộ trình khắc phục các sai pham gửi về UBND phường và khu dân cư số 8 để nhân dân trực tiếp giám sát kiểm tra.
Thế nhưng theo nhiều người dân đến nay tình trạng vẫn chưa hề được cải thiện. “Chỉ có ai sống ở đây, hằng ngày phải hít thở mùi khói khét lẹt, nồng nặc và chứng kiến cảnh cả xóm suốt ngày ho rũ rượu mỗi khi khói xuất hiện… thì mới biết người dân khổ đến mức nào”, anh Nguyễn Vĩnh Hiền nói..
Anh Nguyễn Hiền Trân cho biết, bụi than bao phủ khắp nhà. Ảnh: Xuân Tùng.
Chiều 20/8, VnExpress.net đã liên lạc với lãnh đạo Công ty cổ phần dệt 10-10 nhưng bị từ chối trả lời.
Bà Lê Thị Tân, Bí thư Đảng ủy phường Vĩnh Tuy cho biết, mới đây khi kiểm tra, Phòng tài nguyên môi trường quận Hai Bà Trưng, UBND phường đã buộc Công ty cổ phần dệt 10-10 phải di dời một số phân xưởng quá ô nhiễm ra ngoài.
Bà Tân cho biết, việc ô nhiễm ở ngành dệt là không tránh khỏi, không riêng gì Công ty cổ phần dệt 10-10 mà nhiều công ty khác cũng vậy. Do đó, giải pháp căn bản là phải di dời. “Việc di dời thành phố đã có chủ trường còn bao giờ tiến hành thì phường không thể nắm được”, bà bí thư phường nói.
Dear everyone,
Below is a very good poem from a young Ede school teacher named H’Triem Knul (which I’ve got from chị Linh Nga). Hope that you guys, especially the Daklak gang, will translate this into English (and I will help editing it), so that we will have a nice gift to the author.
To know more about kể khan, please read the VHTT article and the VietBao.vn article following the poem.
Have fun!
Hoanh
.
Người kể khan
Già đang khan
Già say lời kể
Người nghe say lời già
Già kể từ ngày trước
Ngày sau chưa hết lời
Trẻ em đến lúc buồn ngủ
Người lớn đến lúc mỏi lưng
Chỉ có già đau
Khi anh hùng của bài khan ngủ quên . không bảo vệ nhà sàn của anh
Già bật tiếng khóc
Khi dân làng của người anh hùng bị bắt làm nô lệ
Giọng già như gió cuốn bụi bay
Giọng già như hổ gầm buổi tối
Giọng già như suối chảy đầu hôm
Già cao giọng giữa nhà
Trẻ em đến phải ngủ dậy mà nghe
Người lớn đến phải thẳng lưng mà nghe
Lời kể trở thành bài ca
Lời kể như hoa ban sớm
Người anh hùng của bài khan như vẫn còn sống
Người anh hùng của bài khan như chưa hề lầm lỗi
Con cháu của người luyến tiếc người không hết
Con cháu của người không trách người một lời
Giọng già kể không bớt bồi hồi
Giọng già kể càng lúc càng say
Chưa đến mùa rượu cần
Đã nghe nồng mùi men
Những anh hùng
Bởi già khan
Bất tử
(TT&VH Cuối tuần) – “… Làng Đăk Rơwa bên bờ con sông Đak Bla hiền hòa của Kontum. Làng như một tổ chim nhỏ đậu trên một gành đá hơi nhô ra trên mặt sông ở đoạn này vừa duyên dáng như một cô gái lại vừa thư thái như một cụ già. Cả làng là một tiếng ngân dài nhẹ nhàng và sâu lắng của chính dòng sông kia và những cánh rừng kia, bên này và bên nọ con sông hiền hòa ấy. Nhà rông của làng, có lẽ vào loại nhà rông đẹp nhất hiện nay ở Kontum, cũng rất tài tình, nhỏ thôi nhưng không hiểu tại sao lại tạo cảm giác rất cao, bay bổng mà đằm chắc, mảnh mai và vững chãi. Chính trong ngôi nhà rông ấy tôi đã nghe già làng Đăk Rơwa hát kể sử thi…” (*)
Nhưng đấy là câu chuyện từ hơn 10 năm trước của nhà văn Nguyên Ngọc. Lần này dẫn chúng tôi về lại Kontum, ông bảo: “Còn mấy nghệ nhân hát kể sử thi hay lắm…”
Ngôi nhà rông nơi từng diễn ra những đêm kể khan
Có lẽ một trong những điều kỳ lạ nhất của văn hóa Tây Nguyên nhiều bí ẩn chính là sử thi. Người Êđê gọi đó là khan, người M’nông gọi là Ót Nrông, người Gia Lai gọi Hri, Bana gọi H’ăng mon, còn người Kinh gọi đó là trường ca. Một trong những bản trường ca tráng lệ nhất, gần như học sinh phổ thông nào cũng biết, ấy là Bài ca chàng Đam San – Khan Damsan, từng gây chấn động giới nghiên cứu folklore châu Âu khi nó được phát hiện và xuất bản lần đầu năm 1927 (người phát hiện và sưu tầm, dịch khan Damsan từ tiếng Êđê ra tiếng Pháp là viên Công sứ Pháp cai trị tại Đăk Lăk lúc bấy giờ, Léopold Sabatier.
Năm
1927 cuốn sách được xuất bản tại Paris, do Toàn quyền Pháp P.Pasquier và nhà văn Roland Dorgelès viết lời tựa). Lời ca của khan Damsan đến bây giờ vẫn có thể khiến chúng ta phải nghiêng mình kính nể về sự gợi cảm, sức tưởng tượng và bay bổng của từng con chữ. “Hãy đánh vang lên tiếng chiêng nhịp nhàng, hãy đánh thật êm, cho điệu nhạc vang xa khắp xứ. Hãy đánh lên, tiếng chiêng luồn qua dưới sàn nhà, dâng lên cao và thoát ra từ các xà trên mái nhà; cho con khỉ Hua quên cả nắm lấy cành cây; cho các ác thần và các phù thủy quên làm hại con người; cho con rắn mang bành cuộn mình trong hang phải bò ra nằm dài; cho con hươu phải dừng lại, lắng nghe; cho con thỏ phải ngồi yên dựng ngược tai lên; cho con hoẵng phải dừng lại, trương cổ ra mà quên cả gặm cỏ; cho tất cả đều chỉ còn có thể nghe đến tràn ngập tiếng chiêng nhịp nhàng của Damsan…”(**)
Được dự đoán ra đời vào khoảng thế kỷ 16, khi xã hội Tây Nguyên có những thay đổi lớn do các cuộc chiến tranh giữa các buôn làng và từng được so sánh với thần thoại Hy Lạp, sử thi Tây Nguyên cũng gắn liền với tên tuổi những anh hùng thần thoại của buôn làng Tây Nguyên như Đam San, Đăm Di, Xinh Nhã… Thậm chí sử thi Tây Nguyên còn được đánh giá là nhiều hơn hẳn thần thoại Hy Lạp về dung lượng, với hơn 200 bộ đã được sưu tầm, ghi chép; có những sử thi ngắn mà cũng có tới vài trăm câu, có những sử thi dài tới 30.000 câu, có thể xếp vào loại dung lượng lớn nhất trong văn học dân gian thế giới!
Nhưng sự kỳ diệu của sử thi Tây Nguyên so với nhiều sử thi dân gian các dân tộc khác, cũng giống như sự độc đáo của cồng chiêng Tây Nguyên (xem loạt Di sản văn hóa Tây Nguyên bài 3 và 4), là sức sống đương đại của nó trong các buôn làng: chiêng phải được đánh lên và khan phải được kể, được hát lên. Khan được kể trong những đêm đặc biệt ở nhà rông, với những nghi lễ cũng thật đặc biệt.
Và nhà rông với mái tôn (Ảnh: Trần Công Minh)
“… Đêm trong nhà rông, hầu như cả làng đều có mặt. Mấy ché rượu cần đã được mở. Từng nhóm quây quanh ché rượu. Cười nói lúc râm ran, lúc thì thào. Đủ mọi chuyện, chuyện có con thú lạ nào đó mới xuất hiện trong từng, tiếng kêu lạ, dấu chân lạ, hành tung cũng lạ. Con thú gì? Vì sao nó tìm đến rừng này? Hay một con thú quen không biết bỏ đi đâu lâu lắm rồi nay bỗng đột ngột trở về, đã có người gặp, điềm gì đây? Chuyện mùa tỉa lúa đã bắt đầu, những cơn mưa mong chờ sao còn chưa đến? Chuyện mắng mỏ và khuyên nhủ một cậu con trai mới lớn chưa biết ứng xử cho phải phép với người già. Cả chuyện ngoài Hà Nội vừa nghe được trên đài. Cả chuyện quốc tế nữa, bên Mỹ, bên Tàu… (kiểu này ngôn ngữ đương đại của người Kinh gọi là “tám”). Thỉnh thoảng một cô gái trong một nhóm ở cuối nhà rông bỗng đột ngột cất lên tiếng hát. Rồi tiếng hát chợt tắt, cũng như nó đã chợt bắt đầu… (một kiểu “hát với nhau”?). Nhưng, đến một lúc, có ai đó gõ mạnh mấy tiếng xuống mặt sàn, và như một dấu hiệu đã được thống nhất, các nhóm rải rác khắp nhà bỗng kéo nhau dồn hết về một chỗ: quanh bếp lửa ngay chính giữa nhà rông. Hóa ra nãy giờ nhân vật chính của đêm nay đã ngồi sẵn ở đấy: già làng. Và việc chính đêm nay bây giờ mới khởi sự: già làng sẽ kể sử thi!”.
Ông già gỡ chiếc ống điếu ra khỏi miệng và gõ nhẹ lên hòn đá dùng làm ông đầu rau ở bếp lửa. Tiếng gõ nhẹ nhưng rất âm vang. Im lặng. Ông cụ ngồi thẳng người, đằng hắng lấy giọng và bắt đầu hát. Giọng ông ngân nga, trầm bổng, một điệu nhạc đều đều, đôi khi hơi cất lên một thoảng, lại chùng xuống, đều đều, đến buồn tẻ, nhưng rồi bỗng đột ngột vút lên, cao vọi, đến ngút hơi, và cũng đột ngột như vậy, lại trầm xuống đến thì thầm…
Có kịch nữa. Lời đối thoại được hỗ trợ bằng chuyển động phong phú và liên tục trên khuôn mặt người kể, bằng cả động tác tay, có lúc toàn thân… Thỉnh thoảng ông cụ đứng hẳn dậy, bước đi và vung vẩy tay chân trong một không gian tưởng tượng” (*).
Giống như một giao hưởng, khan cũng có từng chương với những khoảng lặng khá dài. Và cũng giống như một vở kịch, với những nguyên tắc ước lệ rất cao. Một khan như già làng Đăk Rơwa đã kể, kéo dài qua nhiều đêm, có thể 10 đêm như vậy mới xong. “Có một nguyên tắc bất di bất dịch khi hát kể sử thi: đã bắt đầu một sử thi thì mười hay đến mấy chục đêm cũng không bao giờ được bỏ dở. Hết đêm trắng này qua đêm trắng khác, phải hát kể cho tận cùng, phải nghe theo cho đến tận cùng. Bởi, cũng như mọi con người ở trên trần gian và mọi vật trong vũ trụ vô biên này, các nhân vật trong sử thi cũng phải đi cho kỳ hết số phận của mình, không ai được dừng lại dang dở giữa chừng” (*). Nhưng hơn 10 năm đã qua rồi. Vâng, tất cả những câu chuyện kể trên là chuyện của 10 năm trước. Con đường mà hơn 160 năm trước, những nhà truyền giáo Pháp đầu tiên tìm lối lên Tây Nguyên muốn vượt qua phải mất nhiều tháng và nhiều người đã gục ngã, thì giờ đây chỉ mất hơn nửa ngày từ Đà Nẵng và khoảng một ngày đi xe từ TP.HCM. Mọi thứ lao nhanh với tốc độ khiến chính chúng ta cũng phải giật mình. Và cũng giống như mọi con người trên trần gian và mọi vật trong vũ trụ vô biên này, những đêm kể khan đang đi đến đến dấu chấm hết cho số phận của mình…
(*) Trích từ Những chiều kích của rừng – Nguyên Ngọc
(**) Trích Bài ca Chàng Đam San
– Ở làng Ghè (xã Ia Dơk – Đức Cơ) có một người còn trẻ, chưa từng nghe một nghệ nhân nào kể Khan (trường ca, sử thi…) lại bỗng nhiên biết kể 10 Khan rất dài. Các nghệ nhân và dân làng chỉ còn biết gọi anh là “người Yàng”!
Trận ốm kỳ dị
Rơmah Kim.Ảnh: Ngọc Tấn
Rơmah Kim không biết năm mình sinh, chỉ nhớ năm nay vừa tròn 30 mùa rẫy. Kim sinh ra tại làng Sung Kép – xã Ia Kla. Cha mất lúc Kim mới 10 tuổi. Anh chỉ có một em gái đang ở với mẹ.
Vào khoảng năm 1990 Kim lấy vợ. Vợ Kim là Keng – vốn là con của một người Kinh lưu lạc được ông Klit mang về nuôi. Lấy vợ được mấy tháng, Kim theo cánh thanh niên lên biên giới đãi vàng. Một hôm do sơ ý, Keng làm vỡ quả bầu đựng nước. Bị mẹ đánh đuổi, Keng xấu hổ bỏ nhà đi. Khi trở về Kim tìm vợ khắp nơi nhưng không thấy. Mãi sau này trong một lần đi rừng, Kim tình cờ nhìn thấy một bộ xương người. Nhờ chiếc còn lại của bộ xương mà Kim nhận ra đó chính là vợ mình. Năm 1992 Kim lấy vợ khác và về sống tại làng Ghè. Vợ chồng anh giờ đã có 5 con…
Nhìn tướng mạo Kim, khó ai nghĩ là anh là một con người đặc biệt. Kim cao dong dỏng, mái tóc xoăn tự nhiên khá đẹp; da hơi vàng do dấu tích của những trận sốt rét. Mắt Kim không hoạt nhưng khi suy nghĩ để trả lời một điều gì thì ánh lên những tia rất sắc. Kim hay chuyện và có vẻ sôi nổi dù vốn tiếng phổ thông không nhiều bởi Kim không được đi học và ít tiếp xúc với người Kinh…
Ở làng Súng Kép, Kim lớn lên như mọi đứa trẻ bình thường. Chẳng có gì đặc biệt nếu câu chuyện không bắt đầu từ một trận ốm kì lạ vào tuổi 15. Kim vẫn còn nhớ rất rõ, hôm ấy anh sang nhà người bà con ở xã B1 xin củ mì (sắn) về. Nồi mì bắc lên bếp vừa chín, bỗng Kim thấy hoa mắt rồi gục xuống. Qua một đêm vẫn thấy Kim bất động, người nhà tưởng Kim anh đã chết, liền trói heo để chuẩn bị đám ma thì tự nhiên Kim tỉnh lại.
Hai mắt anh đỏ ngầu, miệng lảm nhảm những gì không ai hiểu, Kim chạy khắp làng hùng hổ như tìm đánh ai. Rồi Kim vớ cái bao tải nhét đủ thứ giẻ rách, chổi cùn vắt lên vai chạy vào rừng. Mãi hôm sau, dân làng mới tìm thấy Kim đang ngồi lảm nhảm dưới một gốc cây to. Phải ba người đàn ông khỏe mạnh mới bắt nổi Kim đưa về nhà. Thêm một ngày nằm thiêm thiếp, cuối cùng Kim tỉnh lại và ăn uống bình thường.
Sau trận ốm kì dị đó tự dưng Kim thấy đầu mình như có ai vén sang một bên bức màn tối. Khan ở đâu tự dưng đầy ắp trong đầu Kim. Đầy nghi hoặc, Kim cố nhớ lại những gì đã xảy ra trong lúc ốm. Trong cái đêm mê man đó, Kim đã gặp một ông già. Đó là một người Jrai ăn vận theo lối xưa, bên mình mang một cây mác dài. Ông già dẫn Kim đi hết ngọn núi này đến con suối khác. Sau cùng hai người tới một ngôi làng xa lạ. Ở đó có một đám đông ăn mặc rất đẹp đang ngồi nghe một ông già kể Khan. Ông già bảo Kim ngồi nghe cho đến khi thuộc hết các Khan thì hai người trở về làng cũ. Rồi ông già biến mất…
Kim đem Khan Điêu H’lun kể cho tụi con nít trong làng nghe thử. Chúng nghe say sưa quên cả ăn. Chuyện Kim biết kể Khan lan ra từ đó.
“Người già chịu thua thôi!”
Sử thi, người Kinh gọi là trường ca, người Êđê gọi làkhan, người Ba Na gọi là H””ăng mon, người Jarai gọi là H””Rih, người Mơ Nông gọi là Ốt nrông… đã ăn sâu, đã sống, đã phát triển hòa trong không gian sinh tồn ngàn đời của cư dân miền thượng và chính nó đã góp phần làm cho không gian ấy càng trở nên kỳ vĩ. Sử thi không chỉ là huyền thoại. Nó không chỉ tồn tại trong không gian tiền sử mà trường tồn trong đời sống tinh thần của các tộc người, của nhân loại bởi chính những giá trị thẩm mỹ lớn lao của nó. Sử thi là một loại hình nghệ thuật tổng hợp, là một kho tư liệu về các tộc người thời cổ xưa. Khơi nguồn sử thi chính là con đường tìm về thời tiền sử, tìm về những giá trị văn hóa đích thực của các dân tộc.
(Theo Uông Thái Biểu)
Rơmah Kim đã kể cho tôi nghe chuyện anh trở thành “người Yàng” một cách trung thực. Khó mà nghĩ được một con người quanh năm miệt mài với nương rẫy, ít khi bước chân ra khỏi làng lại bịa chuyện nhằm mục đích gì. Điều này càng được khẳng định khi tôi có dịp tìm hiểu qua các nghệ nhân.
Ở làng Súng Kép – nơi Rơmah Kim sinh ra và lớn lên có một người biết Kim rất rõ – đấy là ông Rơma Mloi. Mloi năm nay đã gần 60 tuổi, nguyên là bộ đội phục viên. Ông cho biết ở làng Súng Kép trước nay duy nhất chỉ một người biết kể Khan – đó là Rơmah Tơ (cha vợ ông). Nhờ cha vợ, Mloi cũng biết một số Khan nhưng những Khan này không giống những Khan Rơmah Kim biết. Hơn nữa Rơmah Tơ đã chết từ năm 1979, và ông cũng chưa thấy Kim nghe ông già kể Khan bao giờ.
“Việc Kim nghe rồi bắt chước người già ở làng là không có. Lúc đó nó còn nhỏ, làm gì đủ trí khôn để nhớ. Còn chuyện nó biết nhiều Khan là thật. Thằng Chel với bọn thanh niên ở làng này đã nghe nó kể lúc đi đào vàng. Nó kể hay đến mức lũ thằng Chel bảo nó cứ ở nhà không phải đi làm, tối cứ khan cho chúng nó nghe là được… Mình nghĩ nó không có tài phép gì đâu, do cái đầu nó mà ra cả thôi”Ông Mloi nói.
Như vậy khả năng còn lại là Rơmah Kim học Khan từ những nghệ nhân bên làng vợ hoặc các làng khác? Thế nhưng điều nghi vấn đầu tiên của tôi đã bị loại trừ khi gặp trưởng thôn Rơlanh Luinh. Ông cho biết làng Ghè trước nay không có ai biết kể Khan. Hơn nữa khi Kim về sống với vợ thì đã biết kể Khan rồi. Hỏi thêm ông Luinh tôi được biết cả vùng này trước nay chỉ có ông Rơmah Jam ở làng Do là biết khan. Ông Jam cũng đã từng nghe Kim kể Khan và biết khá nhiều điều thú vị về Kim.
Ông Jam năm nay đã 75 tuổi, được coi là “cán bộ Cách mạng lão thành” của xã. Nghe hỏi về Kim, ông tỏ vẻ rất thú vị và nói ngay những điều mình nghĩ: “Việc thằng Kim tự nhiên biết Khan như thế, cả đời mình chưa thấy mà cũng chưa nghe ông bà nói bao giờ. Còn tại sao thì mình chịu. Mình chỉ biết sự thật là nó khan rất hay. So với nó thì mình thua xa!”
Là một nghệ nhân có tiếng nhưng ông Jam cũng chỉ biết có bốn Khan (đã được sưu tầm và lưu giữ tại Viện NCVHDG). Ông Jam không giấu nổi sự khâm phục của mình với Kim, và dường như trong tâm tưởng ông cũng tin là Kim có “Yang” thật. – “Những nghệ nhân bình thường như mình, do học từ miệng người khác nên giỏi lắm cũng chỉ nhớ được các Khan ngắn hoặc nhớ không trọn vẹn; khi kể có thể bị vấp. Trong khi thằng Kim có những Khan dài kể tới 2 ngày 2 đêm mới hết. Mà nó kể rất mạch lạc, rất hay, không vấp váp – cứ như là nước mạch ngầm chảy ra!”
Sử thi Tây Nguyên ra đời khi con người chưa có chữ viết. Nó được lưu truyền chỉ nhờ vào khả năng nhớ, diễn và kể của các nghệ nhân. Sử thi Tây Nguyên có không gian sống chủ yếu bên bếp lửa dưới mái nhà rông. Người kể sử thi kể từ đêm này qua đêm khác, người nghe cũng vậy. Nếu ai đã cùng người Tây Nguyên dự một đêm khan sẽ thấu hiểu nỗi đam mê của cư dân bản địa với khan.
(Theo Uông Thái Biểu)
…Đến đây thì xem như sự hoài nghi của tôi về việc Kim học Khan từ một nghệ nhân nào đó trong vùng đã không có cơ sở. Tôi nghĩ đại thể Kim tự dưng biết nhiều Khan cũng tương tự như những hiện tượng mà khoa học đã nói tới: có người không may bị điện giật hay sét đánh, lúc sống dậy quên hết tiếng mẹ đẻ và tự dưng nói được những ngoại ngữ mà mình chưa hề biết.
Theo GS.TS Phan Đăng Nhật thì Rơmah Kim là hiện tượng mà các nhà khoa học nước ngoài gọi là “những yếu tố Shaman trong sử thi”. Những yếu tố Shaman có thể tìm thấy trong sử thi viết của nhiều nước trên thế giới cũng như trong sử thi của nhiều nền văn hóa không có chữ viết ở phương Bắc”. Hiểu một cách đơn giản, nó tương tự như hiện tượng người bị “ốp đồng” sau những biến động về tâm – sinh lý…
“Yang cho mình, mình phải cho lại dân làng”
Dù được mọi người cho là “người Yàng” nhưng Rơmah Kim không nghĩ như vậy. Trái lại anh còn tỏ vẻ không thích khi có người tò mò muốn biết chuyện đời mình. Ở làng Ghè, Kim vẫn sống một cuộc sống bình thường như mọi người: ngày lên rẫy, tối về với vợ con. Kim không mấy khi đi đâu nếu không có người mời anh đi kể Khan cho một đám cưới hay đám ma nào đó.
Kim cho biết hiện anh đang thuộc 10 Khan. Dài nhất là Điêu H”Lun và Nhuốt – Nhoang. Mỗi Khan phải kể tới 2 ngày đêm mới hết. Các Khan còn lại đều có độ dài 1 đêm. Hiện nay tên Rơmah Kim khắp vùng ai cũng biết, bởi vậy người mời anh đi kể Khan ngày càng nhiều.
Này đây là người kể khan. Giọng ông lên bổng, xuống trầm, rồi ông hú, ông hét, ông hát, ông giả giọng của tất cả các nhân vật có trong câu chuyện. Ông bắt chước tiếng chim hót, suối chảy, cọp gầm, mang tác, tiêng khiên đao va nhau, tiếng mũi tên lướt vèo trong gió… Này đây là người nghe khan. Lúc thì tất cả mọi người nghệt mặt ra thẫn thờ; lúc thì bi thảm, xót thương; lúc thì cười lăn cười bò; lúc lại cùng ồ lên ngạc nhiên hoặc phẫn nộ. Cứ như thế sáng theo ngọn lửa, khan kéo dài từ đêm này qua đêm khác.
(Theo Uông Thái Biểu)
Với đồng bào dân tộc, kể khan, đánh chiêng hay đẽo tượng nhà mồ đều không phải là nghề kiếm sống, nó không mang lại lợi ích vật chất nào cho người biết. Bởi vậy Rơmah Kim không bao giờ đòi hỏi gì, ngược lại mỗi lần nhận lời đi kể khan cho ai là một lần Kim phải tốn kém vì phải làm lễ tạ ơn Yàng theo lệ tục. Lễ vật cho mỗi lần thường là một con gà, một ghè rượu. Kim tự mình cúng lễ. Anh gọi tên ông già Glung, cảm ơn ông đã dạy cho mình kể Khan; xin ông phù hộ cho mình và dân làng mạnh khỏe… Ngoài Kim không ai biết đến điều kì dị này: mỗi lần kể Khan Kim đều thấy ông già Glung đến ngồi cạnh. Ông luôn nhắc Kim kể cho đúng, cho hay – nhất là không được bỏ dở nửa chừng. Bởi vậy nếu vì một lý do nào đó mà kể dở thì Kim phải mổ gà làm lễ tạ.
Mỗi đêm Kim kể Khan thật sự là một đêm hội làng. Nhà Kim nghèo, vợ chồng quanh năm vất vả mà vẫn thiếu ăn, có năm thiếu tới bốn tháng. Nhưng mỗi lần thấy bà con kéo đến nghe say sưa là Kim quên hết. Làng Kim không có người quậy phá, ai cũng chăm chỉ làm ăn; biết giữ những gì ông bà để lại – có ai biết một phần cũng là nhờ những đêm trắng nghe Kim kể Khan.
Cách đây ít lâu, Kim vừa đau một trận nặng, phải đi điều trị tận bệnh viện tỉnh. Trong cơn mê sự việc lại tái diễn y như 15 năm trước, chỉ khác lần này Kim không mộng du và chỉ biết thêm 1 Khan. Tôi gặng hỏi nhiều lần nhưng Kim bảo anh phải làm lễ tạ ông già Glung đã mới tiết lộ được.
Lại thêm một chi tiết kì lạ nữa về con người này! Nhưng thôi, điều đó có lẽ nên giành cho các nhà khoa học. Với tôi, những đêm khan của Kim phục vụ dân làng mới đích thực là ý nghĩa!
In this news article, the parents do not want HIV-positive children to be in the school with their children. This looks like white parents against black children several decades ago in the US.
This is sad. My heart is broken.
What do you say?
Hoanh
.
Trẻ nhiễm HIV bị từ chối đến trường
“Thà cho con nghỉ học chứ không để ngồi cùng lớp với mấy đứa sida”, trước phản ứng gay gắt đó của nhiều phụ huynh, thay vì hưởng không khí tựu trường, cô trò trung tâm nuôi dưỡng trẻ nhiễm HIV Mai Hòa, Củ Chi, TP HCM, phải trở về trong nước mắt.
> Nạn kỳ thị đẩy trẻ nhiễm HIV ra ngoài trường học
“Họ nhìn chúng tôi với ánh mắt kỳ thị, nhiều người để con ngồi trên xe không cho vào trường, một số khác trót đưa con vào trường rồi thì vội vã mang ra khỏi cổng”, một xơ nói.
Trẻ nhiễm HIV và nghi nhiễm luôn cần vòng tay đồng cảm của mọi người. Ảnh: Thiên Chương.
9h sáng, ngày 17/8 trước phản ứng quá dữ dội của phụ huynh trường tiểu học An Nhơn Đông, ấp Lô 6, xã An Nhơn Tây huyện Củ Chi, ban giám hiệu nhà trường cũng bối rối đành nhờ chính quyền địa phương đến can thiệp.
Chỉ vài giờ sau đó, từ số lượng hồ sơ đăng ký nhập học là 269 em, đã có đến 229 phụ huynh xin rút lại hồ sơ. Cô trò trung tâm Mai Hòa đành đưa nhau trở về mái ấm. Nhìn những đứa trẻ ngơ ngác không hiểu chuyện gì xảy ra, không hiểu tại sao lại bị phản ứng dữ dội đến thế, các xơ chỉ còn biết rơi nước mắt động viên.
Đại diện trung tâm Mai Hòa cho hay, việc các xơ đưa trẻ đến trường đã được sự đồng ý của UBND huyện Củ Chi, tuy nhiên phản ứng của phụ huynh sáng nay khiến tình hình thay đổi.
Trao đổi với VnExpress.net, bà Cao Thị Gái, Phó chủ tịch huyện Củ Chi thừa nhận đã có hai văn bản gửi đến trường trước năm học mới với yêu cầu nhận 15 trẻ từ trung tâm Mai Hòa và cũng đã nhiều lần tuyên truyền vận động người dân nhưng phản ứng sáng nay của phụ huynh là quá gay gắt.
“Họ làm ầm ở cổng trường, rút hồ sơ đăng ký nhập học, số khác đến ủy ban huyện yêu cầu nếu không giải quyết xong thì sáng mai sẽ rút hết hồ sơ các cháu. Trước tình hình trên, để trường tiểu học An Nhơn Đông không bị gián đoạn việc giảng dạy, chúng tôi đành chọn giải pháp sẽ tổ chức lớp học tại trung tâm như những năm trước”, bà Gái nói.
Sau khi biết tin phải học tại trung tâm, nhiều bé tỏ ra tiếc nuối. “Chúng con hoàn toàn lành lặn, chúng con đã được dạy rất kỹ cách không để ảnh hưởng tới các bạn khác. Nhưng sáng nay, cha mẹ các bạn đã làm chúng con sợ”, một bé nói.
Cách trung tâm TP HCM khoảng 50 km, Mai Hòa là một trong những mái ấm từ thiện lớn dành cho những người nhiễm HIV giai đoạn cuối và những trẻ nhiễm HIV.
Những năm trước, việc dạy văn hóa được các trung tâm tổ chức tại chỗ, tuy nhiên để xóa dần sự kỳ thị, UBND TP HCM đồng ý cho Ủy ban Phòng chống AIDS TP thực hiện chương trình Chăm sóc trẻ nhiễm và trẻ bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS bằng chiến dịch truyền thông tạo sự đồng thuận của xã hội đưa trẻ nhiễm đến trường như bao trẻ khác.
Ông Lê Trường Giang, Phó chủ tịch Ủy ban phòng chống AIDS TP HCM, cho rằng để thực hiện được điều này, cần có sự đồng cảm của cộng đồng. Khẳng định tâm lý ngại ngần băn khoăn của phụ huynh là khó tránh khỏi, song theo ông Giang, chính sự đồng thuận của mọi người sẽ giúp các cháu không bị nỗi đau kỳ thị giết chết trước khi nỗi đau do bệnh tật hành hạ.
Sở Giáo dục – Đào tạo TP HCM cũng đã hỗ trợ chương trình bằng các khóa tập huấn cho bộ giáo viên và chính các em nhiễm kiến thức chăm sóc, gìn giữ sao cho không để tình trạng lây nhiễm xảy ra.
Nói về khả năng lây bệnh trong trường học, ông Lê Trường Giang cho rằng những tiếp xúc thông thường không thể khiến trẻ lành bị lây bệnh từ bạn học.
Đại diện Trung tâm Mai Hòa và Trung tâm Tam Bình (Thủ Đức) cũng cho rằng: “Khi đã được tập huấn đầy đủ, ngay bản thân những người chăm sóc các em suốt ngày lẫn đêm tại trung tâm còn không bị nhiễm bệnh, huống chi chỉ trong vài giờ đến lớp”.
Tại TP HCM, hiện có khoảng 6.000 trẻ nhiễm và ảnh hưởng HIV, tuy nhiên lượng trẻ được chăm sóc tại các mái ấm chỉ khoảng 7%. Tất cả các em được dùng thuốc miễn phí. Nhiều em học văn hóa đến lớp 8 và hiện vẫn khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần.
. không bảo vệ nhà sàn của anh
Đọt Chuối Non 