All posts by hlinhnie

Sinh viên K’Ho đạt giải thưởng giáo dục Australia

StudentsInTheNews_K_K'Chin.jpgEm K’Chin, 21 tuổi, được vinh danh là “Sinh viên Quốc tế trong năm” của khu vực Queensland, tức giải thưởng QETI.

K’Chin được sinh ra trong một ngôi làng hẻo lánh ở Đà Lạt, Việt Nam. Đến khi được 1 tháng tuổi, em bị trọng thương ở chân phải nhưng không được chữa trị đúng cách, và phải di chuyển trên một chân trái cho tới năm 13 tuổi.

Vào năm 2002, em may mắn được một tổ chức từ thiện của Australia mang sang Queensland chữa trị và đã trải qua 16 ca đại phẫu.

3 năm rưỡi sau đó, K’Chin trở lại Việt Nam và sống trong một trại mồ côi vì gia đình không đủ điều kiện nuôi dưỡng em. Rồi em lại được đưa sang Australia một lần nữa để chữa trị các diễn biến phức tạp hậu phẫu thuật.

Continue reading Sinh viên K’Ho đạt giải thưởng giáo dục Australia

Nhà dài truyền thống của người Cơ Tu

Thứ hai, 22 – 11 – 2010 16:20 |

Tại miền núi Quảng Nam, đồng bào Cơ Tu sinh sống phân bố trong 197 buôn, làng thuộc các  huyện Nam Giang, Đông Giang, Tây Giang thành ba vùng: người Cơ Tu vùng  cao (Cơ Tu đriu), người Cơ Tu vùng trung (Cơ Tu nal) và người Cơ Tu vùng thấp (Cơ Tu phương). Dù ở vùng nào, khi lập làng, dựng nhà thì người Cơ Tu đều chọn đất, chọn rừng nơi núi cao, nơi đầu con suối, con sông.

Làng (Vêêl, Kar non, Bươl) của người Cơ Tu tồn tại theo hình thức đơn vị cư trú, tự quản, đứng đầu có chủ làng (tako vel) do hội đồng già làng bầu ra. Làng của người Cơ Tu chứa đựng nhiều mối quan hệ xã hội như: gia đình – gia tộc, láng giềng, xóm… Mỗi làng (Vêêl, Kar non, Bươl) thường có một cái tên riêng, hoặc mang tên nguồn nước, khe suối, đồi núi… nơi đồng bào Cơ Tu cư trú.

Mô hình nhà dài truyền thống vào loại cổ nhất của người Cơ Tu còn sót lại trên vùng Trường Sơn hiện nay được phục dựng tại “Làng truyền thống Cơ Tu” ở huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam.

Continue reading Nhà dài truyền thống của người Cơ Tu

Chuyện của bà cụ giữ đền

    Giời ạ! bà lão coi đền một mình hàng chục năm, không sách báo, không tivi, mà nói cứ như “ lãnh đạo” thế thì sao không một đồn mười, mười đồn trăm kia chứ.

Lên đến trại sáng tác Tam Đảo, tôi vẫn giữ thói quen đi bộ 4-6 cây số mỗi ngày. Cũng như trong mọi chuyến đi khác, mỗi buổi đi bộ ở một vùng đất ( mà 15 năm nay Giáo sư Tiến Sỹ Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam Tô Ngọc Thanh, thường bố trí cho luân phiên cho những kỳ họp Ban chấp hành), là một lần tôi tò mò và thú vị khám phá cảnh quan xung quanh. May mắn thì còn được làm quen cả với những người mới nữa. Nhưng điều này ít lắm, vì giờ đi bộ của tôi thường bắt đầu từ 5 giờ sáng.

Continue reading Chuyện của bà cụ giữ đền

DaRuCo có một “Kho báu” của Tây Nguyên

Tôi đã từng lang thang rất lâu, cũng đã từng chứng kiến các du khách quốc tế và trong nước dường như không muốn dời chân bước ra khỏi khu vườn tượng dân gian sống động ở Trung tâm Du lịch văn hoá & Sinh thái DaRuCo ( Buôn Đôn, Đăk Lăk ) .

Đi sao được khi mà những bức tượng gỗ như đang khóc cười , đang say ngất ngư bên ché rượu cần, hay nét mặt vừa hãnh diện, vừa tê tái của người đàn bà mang bầu, sự hả hê với con cá dường như đang quẫy trên đầu ngọn dáo, nụ cười méo xẹo của hai người đàn ông khuyết tật răng sứt cõng nhau…cứ như trêu ghẹo, như đang trò chuyện cùng du khách

Continue reading DaRuCo có một “Kho báu” của Tây Nguyên

Chuyện nghe ở Đăk Glong

Hơn một tuần nay tôi khó ngủ. Ông thần ngủ như một đứa trẻ hay dỗi, dỗ hoài không chịu tới để mắt cứ chong chong suốt đêm dài ơi là dài.

Không chỉ khắc khoải vì tin vỡ hồ chứa bùn đỏ ở Hung ga ri làm liên tưởng tới “ túi bom” bùn đỏ nay mai treo trên đầu sông Đồng Nai ở dự án Bauoxít Nhân Cơ, hay việc Moan đi về với ông bà khiến trái tim trĩu nặng. Cũng không chỉ tại lạ nhà mấy đêm nằm ở thị xã Gia Nghĩa trong tiếng xe gầm rú vượt qua những đám bùn bazzan giữa mùa mưa chở vật liệu xây dựng bộn bề…mà còn vì câu chuyện đang diễn ra chưa có hồi kết ở xã Đăk Blao, huyện Đăk Glong, tỉnh Đăk Nông, nơi  tôi giúp huyện mở mấy lớp truyền dạy nghề dệt thổ cẩm.

Trước hết là có chút cảm phục với anh em phòng Nông nghiệp & phát triển nông thôn huyện : địa bàn rộng, lại chia làm hai cánh cách nhau tới vài chục cây số, chỉ có 7 người, mà chia nhau  đi mở 6 lớp tập huấn sản xuất lẫn 3 lớp dệt thổ cẩm ở cả 6 xã. Trong khi vẫn phải phối hợp cùng nhiều ngành chức năng của huyện giải quyết vấn đề di dân tại đập thủy điện ở xã Đăk Blao.

Cách đã hơn hai  tuần, báo Tuổi trẻ đưa tin “ đã đến giai đoạn ngăn đập dâng ở thủy điện Đăk Blao, nhưng vẫn còn 36 hộ dân cư trú trong khu vực lòng hồ chưa di dời”.

Continue reading Chuyện nghe ở Đăk Glong

Thư ngỏ của các trí thức về khai thác bauxít ở TN

Ngày 05-10-2010 đã xảy ra sự cố vỡ hồ bùn đỏ chứa phế thải từ việc sản xuất alumina cho luyện nhôm của Nhà máy Ajka Timfoldgyar tại vùng Ajka, cách thủ đô Budapest 160 km về phía Tây Nam. Khoảng 1,1 triệu m3 nước thải bùn đỏ từ hồ bị vỡ này đổ xuống các vùng thấp chung quanh rộng gần 40 km2 và một số con sông, trong đó có sông Danube. Trong vùng xảy ra tai nạn có thị trấn Kolontar hoàn toàn bị ngập trong màu đỏ chết người. Tai nạn này cuốn trôi khoảng 270 căn nhà, phá hủy nhiều cầu đường, làm bị thương (dưới dạng bị bỏng hóa chất) 150 người do các hóa chất độc hại có chất ăn mòn cao trong bùn gây ra, 7 người chết và làm hư hại nhiều xe cộ, tài sản khác. Số người thương vong còn có thể tăng lên do tác động của bùn đỏ chứa hóa chất tiếp tục ngấm vào cơ thể những người đã tiếp xúc với chất thải này khi hồ vỡ.

Continue reading Thư ngỏ của các trí thức về khai thác bauxít ở TN

Đám cưới Mnông Rlâm

Người Mnông Rlâm là một trong những nhánh Mnông cư trú ở Đak lăk ( Mnông Gar, Mnông Biet, Mnông Kuênh…). Có ý kiến cho rằng : người Mnông Rlâm là sự kết hợp hôn phối giữa nhóm Mnông Gar và nhóm Êđê Bih. Căn cứ xác thực của luận điểm này, về mặt dân tộc học, chưa có sự kiểm chứng. Ngưòi Mnông Rlâm cũng theo chế độ mẫu hệ như người Mnông Gar và Êđê cùng cư trú trong tiểu vùng vùng quanh bờ hồ Lăk.

Hôn nhân của tộc ngưòi Mnông Rlâm quy định anh em trong cùng một bào hệ không được phép kết hôn với nhau (như ba họ Long Jing, Đăk Cắt, Buôn Krông là một dòng). Tuy nhiên, trong quá trình tiến hành các lễ thức cưới hỏi, có sự uyển chuyển hơn so với các dân tộc khác. Chàng trai được tự do đến nhà cô gái mình yêu thích để trò chuyện tìm hiểu nhau, nhưng nếu cô gái tỏ thái độ không ưng thuận, anh ta sẽ không lui tới nữa. Còn đến khi tình cảm hai bên đã thật sự gắn bó, nếu được sự đồng ý của nhà gái, nhà trai cũng có thể đi hỏi vợ.

Continue reading Đám cưới Mnông Rlâm

Thảo Giang Ting ning

Có một lần bất chợt tôi gặp Thảo Giang trên chuyến bay Hà Nội – Plei Ku. Ông trở về sau một chuyến lưu diễn nhiều nơi. Những cuộc lưu diễn mà như lời ông “ Chỉ có hai chiếc vé máy bay đi về và đủ tiền mua cho con gái một món quà nho nhỏ ”. Nhưng Thảo Giang vẫn rất phấn khởi vì được đem tiếng ting Ning của mình giới thiệu với bà con khắp nơi.

Là bạn diễn từ những năm 70 của thế kỷ XX ở Đoàn ca múa Tây Nguyên, nhưng sau ngày giải phóng chúng tôi ít gặp nhau. Tôi ở lại Hà Nội học đại học thanh nhạc rồi về Đăk lăk, trước đó , Thảo Giang đã theo Đoàn Dam San về Gia Lai. Những ngày cùng ở Đoàn, tôi là diễn viên đơn ca, Thảo Giang đệm đàn acoodeon, đàn t’rưng. Những tiết mục đơn ca của Kim Nhớ, H’benh, của tôi …thành công , nhiều lần được khán giả yêu cầu hát lại, là có sự hỗ trợ không ít với kỹ thuật nảy, vuốt, vê giòn tan trên cây đàn t’rưng và sự phụ họa rất có duyên của anh. Bạn bè đồng nghiệp trong đoàn thường hay trêu chọc “ tại Thảo Giang thích Linh Nga nên mới diễn ăn ý với nhau đến thế”.

Continue reading Thảo Giang Ting ning

Cánh chim Pong kle sông Re

Nhiều người yêu ca hát những năm 60-70 của thế kỷ XX chắc hẳn còn nhớ tới một giọng hát không dễ lẫn trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam. Giọng hát đặc biệt bởi sự cao vút, trong sáng, mượt mà, có cái gì rất hồn nhiên , dễ thương trong cách phát âm tiếng phổ thông còn chưa rõ. Đó là giọng hát của cô gái Tây Nguyên  có tên gọi Kim Nhớ. Dường như cái ngọt ngào của dòng nước sông Hre ( Quảng Ngãi), cái tinh khiết của những giọt sương sớm mai nơi rừng già, sự mềm mại bay bổng của những cánh chim chao liệng trên vòm  trời cao nguyên xanh thăm thẳm và cả sự khỏe khoắn của gió đại ngàn, đã chắt lọc, trao cho Kim Nhớ giọng ca đặc biệt ấy. Để chị làm say đắm trái tim của hàng triệu bạn bè trong và ngoài nước khi nghe chị hát.

Continue reading Cánh chim Pong kle sông Re

Thông xanh phố núi

Mấy năm gần đây, thông được trồng lại nhiều trên đường phố Pleiku. Dù có muộn nhưng là việc làm cần thiết.

Thông là loại cây đặc trưng của vùng đồi núi. Trước đây, Pleiku rất nhiều thông. Thông hồn nhiên trỗi mình vươn lên vững chãi chân chất giữa đất trời khoáng đạt như tâm tính mộc mạc, quảng đại của con người nơi đây. Thông đứng tư lự trên các con đường, rợp bóng công sở, trường học… Thông thổi vào phố thị cái hồn của cây lá. Mỗi sớm mai về thông kéo sương giăng khắp nẻo. Chiều đến lắng trong tiếng chuông nhà thờ xao xác lá thông rơi. Đông sang, thông mang theo ngọn gió heo may se thắt lòng người trong cái lạnh buốt giá. Dưới tán thông xanh, thấp thoáng những mái nhà phủ đầy lá khô trên nóc, trên các giàn hoa, sân vườn… vừa như hiện hữu trước mắt mà cũng lắng đọng biết bao hoài niệm xa xăm. Bóng thông vương vất trong tà áo dài trắng nữ sinh đến trường trở thành nguồn cảm hứng bất tận quyến luyến bước chân lãng du.

Continue reading Thông xanh phố núi

Chỉ còn là một giấc mơ thôi

Cuối cùng thì sau hơn một tháng chờ đợi, qua cả ngày Quốc khánh , ngày lễ trọng của đất nước, lẫn sinh nhật lần thứ 53 của Moan ngày 6-9; sáng 16/9/2010 Y Moan Enuôl đã chính thức được cầm trong tay quyết định phong tặng danh hiệu Nghệ sỹ Nhân dân, có chữ ký của Chủ tịch nước.

Về việc muộn màng thế nghe ra thì có nhiều nguyên nhân, khi chưa có kinh phí, lúc thì vì Chủ tịch tỉnh đang đi công tác ngoài tỉnh, khi lại bảo chờ nhạc sỹ Nguyễn Cường ( mẹ anh vừa mất mấy ngày trước đó)…

Continue reading Chỉ còn là một giấc mơ thôi

H’Benh tiếng ca còn mãi

Tháng 5-2008, chúng tôi ( Kpă Y lăng, Thảo Giang, K’Ra Zan Plin & tôi)  những nhạc sỹ người Tây Nguyên tụ tập về trại sáng tác nghệ thuật tại thành phố Plei Ku, bỏ những cuộc đi chán ngắt của Ban tổ chức, cùng nhau  vượt đường xa hành hương về làng bác Núp và sau đó là vì thương nhớ bạn bè mà ghé thị trấn huyện Kon Chro thăm người bạn vong niên H’Bênh.

Mới quành xe vô cửa vườn đã nghe tiếng hát trong sáng của chị qua những bài dân ca Tây Nguyên ( đó là cuốn băng mà hồi còn ở Đài Tiếng nói Việt Nam, tôi đã mời chị về cơ quan thường trú để  thực hiện thu thanh ). Chị mừng tủi khoe với bạn “ chỉ còn chút niềm vui đó thôi”. Căn nhà sàn nhỏ rách nát chỉ rộng hơn 10m2 dựng ngay ven bờ sông, chỉ đi vài bước là có thể khoả chân xuống dòng nước đỏ màu phù sa, gió cao nguyên lồng lộng thổi qua kẽ vách. Chẳng có một tài sản đáng giá nào, ngoài tiếng hát cứ vút lên, lan ra trong nắng trong gió, trải dài trên mặt sông, rung rinh từng ngọn lá.

Continue reading H’Benh tiếng ca còn mãi

Ka Sô Liễng sân khấu & sưu tầm

Ngày 6-9-2010, Hội VHNT tỉnh Đăk lăk tổ chức kỷ niệm 20 năm thành lập. Tham dự lễ, tôi nhớ khôn nguôi về nhiều thế hệ các văn nghệ sỹ người thiểu số Tây Nguyên, đã từng gắn bó suốt thời tuổi trẻ của mình với nghệ thuật dân tộc, làm nên ánh hào quang của nghệ thuật một vùng đất. Ngày nay họ lặng lẽ giữa các buôn làng, như những ánh sao băng vụt tắt giữa vòm trời bao la. Sẽ là thiếu sót nếu không có ai biết về sự nghiệp VHNT của họ. Linh Nga sẽ lần lượt giới thiệu gương mặt những văn nghệ sỹ TN, như một lời tri ân với những thế hệ đi trước.

Là một nhánh của cộng đồng Chăm, chọn nơi sinh sống dọc hai bờ con sông Hroaih, nên xưng là Chăm Hroaih, trong danh mục 54 dân tộc Việt Nam còn được gọi là Bâhnar Chăm. Tộc người này cư trú tập trung ở Phú Yên và một vài huyện thuộc Bình Định. Đạo diễn Ka Sô Liễng là người dân tộc Chăm Hroaih, sinh ở Plei Kei Trôi, xã Bu beng, huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên .

Continue reading Ka Sô Liễng sân khấu & sưu tầm

Vượt lên số phận, cớ sao không?

Tôi muốn mượn câu hát ấy của nhạc sỹ Nguyễn Cường, để kể một câu chuyện. Mùa tuyển sinh năm nay tôi có một niềm vui nho nhỏ : một thí sinh khiếm thị, bằng năng khiếu đàn & hát của mình, chinh phục được trưởng Ban tuyển sinh (Hiệu trưởng Trường VHNT-DL Nha Trang) để được vô học trung cấp chuyên ngành quản lý văn hoá. Thạc sỹ – NSƯT Hoàng Minh Tâm nói “năng khiếu xuất sắc như vậy, em xứng đáng có cơ hội được học chứ ”.

Mọi người có thể nói rằng Nhà nước đã có chính sách đối với học sinh, sinh viên khuyết tật từ nhiều năm nay rồi, việc thí sinh ấy trúng tuyển có gì là lạ đâu? Vâng, nói vậy mà không phải vậy!

Continue reading Vượt lên số phận, cớ sao không?

Cộng đồng người Tây Nguyên trước năm 1954

Lâu nay nói đến lịch sử Tây Nguyên, chúng ta thường chỉ gặp những bài viết của các nhà khoa học người Kinh, cũng chưa hề có một sử liệu nào được coi là nguồn gốc chính mà hầu như chỉ là các phỏng đoán. Qua sự tìm kiếm của một ” nhà sử học Êđê tương lai”, tôi gửi đến các bạn bài viết của Yă Bloh một tác giả người dân tộc Tây Nguyên cư trú ở nước ngoài. Có lẽ đây là tư liệu đầu tiên do chính người thiểu số TN viết về mình. Cũng chỉ là tài liệu để tham khảo cho ” rộng đường dư luận” , bởi mỗi người một quan điểm, một cách nhìn. Cám ơn bạn Y. S đã gửi đến.

Linh Nga Niê Kdăm

Lãnh thổ miền trung Việt Nam, bao gồm cả vùng đồng bằng duyên hải và cao nguyên, chạy dài từ Quảng Bình đến địa phận Biên Hòa. Vùng đất này trước kia thuộc vương quốc Champa, được hình thành vào cuối thế kỷ thứ 2, mang nhiều ảnh hưởng của nền văn minh Ấn Độ.

Sau khi giành được độc lập vào thế kỷ thứ 10, các vua chúa Đại Việt bắt đầu cuộc Nam Tiến, lãnh thổ của vương quốc Champa đã lần lượt bị mất dần và đến năm 1832 thì mất hẳn. Ngày nay, vương quốc Champa tuy không còn nữa nhưng dân tộc Champa vẫn còn. Hơn 800.000 người cư ngụ trên Tây Nguyên và 100.000 người Chăm sinh sống dọc vùng duyên hải Phan Rang, Phan Rí. Đó là chưa tính hơn 400.000 di dân Chăm đã đến Campuchia, khu vực Châu Đốc và Tây Ninh lập nghiệp.

Theo Hiệp ước Harmand mà người Pháp ký với triều đình Huế ngày 25-8-1883, các cộng đồng dân tộc thiểu số thuộc tỉnh Bình Thuận và khu vực Đồng Nai (Chăm, Churu, Raglai Kaho, Stieng, Mạ, v.v.) trực thuộc vào chính quyền Pháp ở Nam Kỳ và được hưởng một chế độ đặc biệt, gọi là quy chế Harmand, theo đó mọi văn bản về thuế má, luật lệ và hành chánh đều được viết bằng tiếng Chăm và tiếng Pháp thay vì bằng chữ Hán.

Continue reading Cộng đồng người Tây Nguyên trước năm 1954