Sinh nhật Định rơi vào một ngày giữa tháng mười, khi Sài Gòn đã bắt đầu có những trận mưa lớn vào chiều tối. Tôi mặc chiếc áo mưa thùng thình len lách xe theo những con hẻm nhỏ xíu, ngập nước chạy ngoắt ngoéo trong khu cư xá Bắc Hải để đến nhà trọ của Định, đưa một tấm thiệp mà tôi đã bỏ cả đêm tự cắt cắt, vẽ vẽ và rủ Định đi uống cà phê. Đã thành lệ, cả năm quên béng nhau, nhưng đến sinh nhật Định bao giờ tôi cũng nhớ. Và bao giờ, hai đứa cũng đến quán cà phê gần đó, ngồi trong một góc bàn quen thuộc, lặng lẽ nghe từng tiếng piano thánh thót rơi trong không gian.

– Dạo này Định ra sao ?

– Cũng thường. Diên có về thăm nhà không ?

– Thỉnh thoảng, về một vài ngày rồi đi …

– Tháng này ngoài đó mưa nhiều và sắp có bão.

– Ừ …

Mỗi lần sinh nhật Định, hai đứa mới có dịp ngồi với nhau và nhớ quê. Nhìn mưa, tôi biết Định nhớ những ngày có bão. Những buổi sáng sau khi bão tan, các lớp được nghỉ học để dọn dẹp sân trường, Định đứng trên thân bạch đàn gãy, ưỡn ngực hít thật sâu làn không khí mát rượi và nói: “Định thích nhất những buổi sáng sau khi bão tan, cành khô và lá rụng đầy sân, những thân cây đổ ngổn ngang, những bầu trời thật bình yên, và những ngọn gió như chưa bao giờ trong trẻo đến thế.”

Và rồi những kỷ niệm lại trở về với tôi không theo thứ tự thời gian, chỉ có điều, cùng những kỷ niệm ấy, năm nay hình như trở nên mờ nhạt hơn năm trước. Định nhắc đến sinh nhật Quốc năm lớp chín, đúng vào ngày 26-3. Đêm cắm trại ở trường, Bảo Vi, Quốc, Định và tôi trốn ngủ trèo lên lầu ba, hát hò suốt đêm nên sáng ra lào khào chẳng thốt ra lời, chỉ biết nhìn nhau cười ngặt nghẽo. Tôi chợt buồn, có cảm giác mình quên nhiều thứ quá, và nhận ra rằng ký ức dường như đang thu hẹp đi, tỉ lệ nghịch với khoảng thời gian tính từ hiện tại. Mỗi ngày phải nhớ thêm một chút, kỷ niệm như một chiếc hộp nhỏ, cất cái này vào thì lại vô tình đẩy cái kia ra.

Tôi cũng chẳng nhớ tại sao ngày xưa bốn đứa lại chơi thân với nhau, và chơi với nhau từ bao giờ. Chỉ nhớ Định là lớp trưởng, tôi là lớp phó, Bảo Vi là thủ quỹ, còn Quốc là một học sinh “cá biệt” đúng nghĩa: phá phách, trốn học đi bắn chim, leo trèo, đánh nhau và … ở lại lớp. Tuy vậy, học chung với Quốc không bao lâu, tôi đã kịp nhận ra rằng Quốc là một người thẳng thắn, chỉ hơi cục tính, và luôn ước mơ được đấu tranh cho sự công bằng. Có lẽ, trẻ con thì trong sáng và dễ nhận ra những phẩm chất tốt đẹp của người khác hơn người lớn. Ngày đó, cả ba đứa phải cố gắng nhiều để giúp Quốc, vì Quốc phải ngoan hơn, phải học tốt hơn thì ba mẹ và thầy cô mới cho phép những đứa học trò gương mẫu của mình chơi với Quốc, mà không sợ bọn tôi “gần mực thì đen”. Hết mười hai, tôi vào báo chí, Định học kinh tế và chuyển nhà đi nơi khác, Bảo Vi đậu đại học Đà Lạt nhưng đành phải ở nhà học may vì gia đình không có tiền, Quốc thi rớt ĐH An Ninh và tình nguyện đi nghĩa vụ. Những ước mơ và những con đường đưa chúng tôi xa nhau. Định với tôi học trong cùng thành phố, nhưng cũng lâu lắm mới gặp mặt.

***

Tháng mười, và mưa, đêm Sài Gòn ướt át, thâm thấm lạnh. Lấp lánh dưới ánh đèn trắng xanh xao, mưa nhỏ xuống những giọt thuỷ tinh dài và trong vắt, tôi chợt rùng mình.

– Lạnh hả ?

– Ừ , hơi lạnh.

Định chồm qua nắm lấy bàn tay tôi.

– Ấm hơn chưa?

Tay Định ấm thật, nhưng chỉ mang đến một cảm giác thân thiết, tin cậy và an toàn, chứ chẳng nóng hổi và run rẩy như lúc Việt nắm tay tôi. Tôi chợt bật cười làm Định ngơ ngác :

– Sao lại cười ?

– À không, Diên chỉ đang nghĩ Định đã nắm tay bao nhiêu cô gái rồi.

– Chỉ mới có Diên thôi.

– Xạo.

– Thật – Định cười, ánh mắt nghiêm nghị – nắm tay Diên hình như là một chuyện hết sức dễ dàng. Có lẽ vì thế mà bọn mình chẳng yêu nhau được.

– Làm bạn không tốt hơn sao.

– Định không biết nữa, đôi lúc nghĩ bọn mình cũng đẹp đôi đấy chứ. Định thường tự hỏi, tình bạn thì khác tình yêu ra sao ?

– Khác chứ, nhưng Diên không biết giải thích …

– Định nghĩ, tình yêu nối kết ta với chính bản thân, còn tình bạn nối kết ta với cuộc sống. Tình yêu là thứ ta luôn mang theo bên mình, còn tình bạn là điều ta bắt gặp.

– Nghĩa là sao ?

– Nghĩa là khi Diên gặp một ai đó và yêu, Diên có cảm giác như tình yêu ấy đã có sẵn trong Diên, chờ đến khi người ấy xuất hiện … thì nhào ra.

Tôi phì cười, rồi nghĩ không biết Định nói có đúng không, nhưng tôi và Việt chẳng có gì sâu xa đến thế. Mà có khi đó chẳng phải là tình yêu thật, chỉ là thích, vậy thôi.

Định loay hoay đốt bốn ngọn nến cắm trên cái bánh kem bé xíu và thích thú nhìn những tia lửa nhỏ nổ lép bép.

– Chúc mừng sinh nhật !

– Cảm ơn Diên.

– Định ước đi.

– Ước gì ?

– Định đang có những dự định cho ngày mai …?

– Nhiều lắm, đang cố gắng hết mình để được giữ lại trường, phấn đấu vào Đảng, và một công việc kinh doanh riêng. Tụi Định đang hùn vốn với nhau mở một cái shop bán balo và nón ở quận Ba.

– Còn chuyện riêng tư …

– Đôi lúc cũng có nghĩ đến, nhưng vì còn quá nhiều điều phải làm, còn quá nhiều ước mơ phải thực hiện. Và hơi day dứt, vì biết rằng nếu chỉ ước mơ thôi thì vẫn chưa đủ. Còn Diên, Diên đã nghĩ mình sẽ đi đâu khi ra trường chưa?

– Diên không biết nữa.

– Sao lại không, Diên phải biết Diên muốn gì chứ?

Tôi im lặng, thấy hơi ngượng ngùng và hơi hoảng, vì mình không biết thật. Mỗi ngày, tôi lại chất vào thêm những ước mơ, những tham vọng, nhưng đồng thời lại nghĩ rằng chúng quá xa vời. Tôi ước mơ và tôi nghĩ ngợi, nghĩ ngợi quá nhiều mà không làm gì cả. Rồi than thân trách phận rằng sao những gì mình muốn mình đều không thể có được. Đột nhiên tôi nhận ra rằng, bất tài nhất là những người cái gì cũng thích, cái gì cũng biết, như tôi. Tôi có thể viết lách và làm thơ, nhưng chỉ dừng lại ở một vài bài báo thường thường, một vài bài thơ đăng trên bản tin CLB Văn học của khoa. Tôi có thể vẽ vời nhưng chỉ để tẩn mẩn làm những cánh thiệp chúc, vẽ vài ba bức tranh nhỏ tặng bạn bè và cười sung sướng khi được khen là khéo tay. Tôi thích hát nhưng chỉ đủ để tự tin khi đứng hát trước một đám đông người. Tôi có thể trò chuyện về bất cứ đề tài nào, nhưng tôi không đủ cả tài năng lẫn đam mê để trở thành bất cứ cái gì. Năng lực mơ hồ, sở thích mơ hồ, những ước muốn mơ hồ, và cả tình yêu với Việt cũng mơ hồ nốt. Đi chơi vào mỗi ngày thứ Bảy, chỉ để chui vào một góc tối của quán cà phê nào đó, và ngấu nghiến hôn nhau, buông thả mình trong những xúc cảm đam mê dễ dàng. Ngoài ra thì chẳng còn gì khác, không ước mơ về tương lai, cũng chẳng buồn tự hỏi xem hai đứa hiểu nhau đến mức nào. Cuộc sống đang thay đổi, từng giây, đến từng tế bào nhỏ nhất. Còn tôi, như Định nhận xét sau gần một năm không gặp: “Diên vẫn vậy ”, nghĩa là không già đi, nhưng cũng có nghĩa là không trưởng thành hơn, không chín chắn hơn, không có nhiều khát vọng chinh phục hơn và không thành đạt hơn. Trong khi cả Định, cả Quốc, cả Bảo Vi đều khác hẳn ngày trước, thoát ra khỏi những ước mộng viển vông và nỗ lực để xây dựng hiện thực, thì tôi vẫn chạy loanh quanh, ăn bám cha mẹ và nghĩ ngợi những điều xa xôi.

Tôi nhớ đến bức thư của Bảo Vi gửi cho tôi cách đây hơn một tuần, nét chữ tròn trịa, nhỏ nhắn bằng mực tím, như một học sinh cấp ba:

“ Diên thương…

Đã ba tháng rồi tao chưa viết thư cho mày, thời gian qua nhanh thật. Tao bây giờ có thêm việc làm mới, đi dạy ở một lớp mẫu giáo dân lập bên Bãi Giếng. Lương tháng ba trăm ngàn. Chiều và tối vẫn nhận đồ về may. Cũng phải cố làm để dành dụm một ít cho chính mình.

Anh Thái hỏi cưới tao, nhưng tao ngại, mày ạ. Thương thì có thương, nhưng mà ảnh làm tiệm vàng, giàu nhất nhì xã, còn nhà mình, mày biết rồi, lấy về dễ bị người ta khinh khi. Tao chỉ thích lấy người nào cùng hoàn cảnh, chịu khó, rồi hai vợ chồng cùng làm, tự lo cho cuộc sống riêng của mình, khỏi lệ thuộc vào ai.Vậy là hạnh phúc rồi.

Quốc có về phép trước khi ra đảo, nói lâu lắm rồi chẳng nhận được thư từ gì của hai người cả. Nó nói ra đó rồi sẽ viết thư về ngay để báo địa chỉ. Tao thương quá. Nhưng nó tình nguyện nên hăng hái lắm. Tao gửi theo cho nó giấy viết thư và mấy chục con tem. Mày và Định ra sao? Chắc việc học hành bận bịu lắm ? Nói thật là đôi khi tao nghĩ hai người rất tệ, ở cách nhau 2 km đường chim bay, có chạy lòng vòng cũng chỉ mất 7 phút đi xe máy, vậy mà vẫn một năm không thèm gặp mặt nhau.”

Biết làm sao được, hả Vi. Vẫn nhớ nhau lắm, vẫn yêu quý lắm, nhưng bây giờ môi trường khác rồi, bạn bè khác, công việc cũng khác, thời gian biểu lại lệch nhau. Tôi tham gia đủ thứ các lớp học, vi tính, ngoại ngữ, mặc dù chưa bao giờ chịu theo đến cùng, tôi học tiếng Anh sáu tháng, tiếng Pháp ba tháng, tiếng Nhật 4 tháng, chưa kịp thi lấy bằng thì chán quá nghỉ ngang. Rồi vi tính văn phòng, thiết kế đồ hoạ, rồi học vẽ. Tôi học tất cả những gì tôi chợt thấy thích, mà tôi thì thích quá nhiều. Khi mọi người hỏi đến thì tôi luôn luôn đang học một cái gì đó. Vì thế mà thậm chí tôi chẳng còn thời gian để gọi điện hỏi thăm xem Định thế nào. Hình như tôi tin rằng Định luôn ở đó mỗi khi tôi cần đến. Vì thế tôi không phải cần gặp Định mỗi tuần, mỗi hai tuần hay một tháng để giữ liên lạc, hay để tình bạn phát triển đến một mức nào đó xa hơn…

***

Định nhìn xa xăm ra ngoài trời, rồi chợt lắc đầu:

– Lâu rồi chưa viết thư cho Quốc.

– Diên cũng vậy, bốn tháng rồi. Và năm lá thư chưa hồi âm.

– Bận quá.

– Và lười, và vô tâm nữa…

Mà vô tâm thật đấy, đôi lúc cứ quên bẵng đi là mình có một người bạn rất thân tình nguyện đi Trường Sa. Thỉnh thoảng tình cờ đọc một vài bài viết về Trường Sa, mới chợt giật mình nghĩ Quốc đang sống và chiến đấu với những khó khăn ngoài ấy, nâng niu trồng từng cây rau nhỏ, và mỏi mắt chờ mỗi chuyến tàu từ đất liền với hy vọng nó mang theo thư của Định, của tôi, lại thấy nhoi nhói trong lòng. Thư Quốc viết mỗi ngày một chín chắn và rắn rỏi hơn “Nhập ngũ rồi mới biết mình cũng yêu đất nước vô cùng, Diên ạ. Và Quốc chợt hiểu, phải tham gia, phải hành động thì mới phát hiện ra mình”. Có phải vì thế mà tôi vẫn chưa tìm ra chính mình, cứ mãi loay hoay giữa những ước mơ. Mà ở tuổi hăm hai, người ta không thể cứ sống bùng nhùng giữa những ước mơ được. Định nói đúng “ chỉ ước mơ thôi thì chưa đủ ”. Phải sống khác đi, Diên ạ, tối nay hãy ngồi vào bàn viết thư cho Quốc, cho Bảo Vi, và ngày mai hãy sắp xếp lại cuộc sống của chính mình, sắp xếp lại cả tình yêu nhạt nhẽo với Việt.

Định lại đốt lên một ngọn nến khác, soi vào mắt tôi:

-Diên đang nghĩ gì?

Đôi mắt Định đen như màn đêm, và sáng lấp lánh.

– Sinh nhật bạn thân, và nhìn lại chính mình. Bốn năm đại học, bốn năm xa nhà, xa bạn bè cũ, sao Diên thấy mình vẫn chưa có gì trong tay!

– Định cũng chưa có.

– Nhưng Định có những dự định!

-Vậy thì Diên hãy có những dự định, và Diên sẽ biết Diên phải làm gì để đạt được chúng.

Tôi im lặng, có lẽ Định nói đúng. Hãy có những dự định, và mình sẽ biết mình phải làm gì. Một làn gió lùa qua những thanh chắn và thổi tắt ngọn nến, chỉ còn mắt Định sáng lấp lánh. Định chỉ cho tôi một mảnh trăng hiện ra nhoè nhoẹt giữa bầu trời vừa dứt mưa…

– Chúc mừng sinh nhật!

Đông Vy

Đời vẽ tôi – tên mục đồng
Rồi vẽ thêm con ngựa hồng
Từ đó
lên đường
phiêu linh…
(Chỉ có ta trong một đời – Trịnh Công Sơn)

Nếu bạn hỏi tôi thích làm gì nhất, câu trả lời chắc chắn sẽ là: “Tôi thích chăn bò!”. Có thể bạn không tin, nhưng thật tình, tôi thích chăn bò lắm! Tôi rất thích nhìn vào đôi mắt to trong veo của con bò nhà tôi, đen láy và ướt át, chúng luôn khẽ khàng nấp dưới hàng mi dài cụp xuống. Trong đời, tôi chưa bao giờ nhìn thấy một đôi mắt nào buồn đến thế. Nó toát lên vẻ ẩn nhẫn, cam chịu, và hiền lành khiến cho tâm hồn trẻ thơ ngập tràn thương cảm. Một tình bạn thầm lặng bắt đầu từ đó!

Nốc nốc nác nác/ Cỏ trước nước sau/ Hai hông bằng nhau/ Tau về cho sớm. Tôi sung sướng biết bao khi được giao nhiệm vụ chăn bò, tức là dắt bò đi tìm những vạt cỏ ngon, cho nó ních đến căng bụng, đến nỗi da bóng lên, lông mướt rượt, hai hông núng nính. Như một cách đền đáp công lao của nó sau buổi cày.

Nhưng không chỉ vậy, mỗi buổi chăn bò đối với tuổi thơ tôi là cả một hành trình mơ mộng. Niềm vui có thể đến từ bất cứ đâu: dưới hòn đá này là một chú dế cồ than háu đá, trên ngọn lá kia là một chú chuồn kim ngủ quên, và vừa thoát thân khỏi bụi cỏ đang bị chú bò ngoạm lấy, chẳng phải là chú châu chấu may mắn đó sao? Chú hoảng hốt nhảy thật mạnh, xa khỏi cái mõm đen mềm mại ướt át của con bò, và rơi vào …chiếc mũ của tôi. Hay niềm vui sẽ đến trong khi chú bò tha thẩn uống nước, còn tôi buông câu nằm khểnh đợi mấy chú cá rô con…

Tôi thích âm thanh của con bò gặm cỏ, ngay lúc hàm răng của nó ngoạm lấy từng búi cỏ tươi và cắn đứt chúng ở gần sát gốc. Cái tiếng roàn roạt giòn tan ấy chất chứa hình ảnh những lớp cỏ xanh trải dài trên bờ đê mấp mô, những ruộng lúa chín vàng hay những đám mạ non tươi mơn mởn. Nó chất chứa cái trong trẻo, mát mẻ của gió đồng, những ngọn gió như được ướp bởi hương sen, bởi mùi bùn đất, mùi rơm rạ, và cả mùi sương lạnh rơi tự đêm qua còn chưa tan hết.

Bạn có thể đi trước hoặc sau chú bò tơ nhởn nhơ, tay cầm dây mũi, hoặc thả cho nó đi lang thang, miễn đừng để nó lân la xuống bất kỳ ruộng lúa nào. Nếu mỏi, bạn có thể trèo lên ngồi trên lưng nó nghêu ngao hát và ngắm nghía những bông mía trổ cờ xa xa, những cụm mây trắng cứ hết tan ra rồi kết lại thành vô số hình thù kỳ lạ trên nền trời xanh ngắt. Nếu mệt, bạn có thể cột nó vào một bụi cỏ lớn hay một gốc cây và thả hồn vào thế giới thần kỳ trong những cuốn truyện cổ tích, hoặc hồn nhiên ngủ say trên lớp rơm rạ còn sót lại của mùa lúa cũ.

Tôi rất yêu những bông hoa dại nhỏ xíu mọc e dè giữa đám cỏ xanh trên cánh đồng. Chúng thường cà vào mũi tôi khi tôi đang nằm dài trên bờ ruộng, ngay bên cạnh chú bò cũng ngả lưng lim dim mắt, một cách thân thiện. Cho dù thỉnh thoảng chú bò của tôi lại thè cái lưỡi dài ra và lơ đãng cuốn những bông hoa dại đang rung rinh cạnh đó vào miệng, nhẩn nha nhai.

Chăn bò là khi tôi hoàn toàn hoà nhập với thiên nhiên, bên cạnh người bạn lặng lẽ của mình. Và những ước mộng viển vông nhất của tôi cũng có thể bay cao hơn cả cánh diều của anh bạn mục đồng kia trong một chiều lộng gió. Đó là khi tôi không phải băn khoăn giữa tham vọng và trách nhiệm, không cảnh giác và dè chừng… Tôi chỉ là chính tôi, đơn sơ và trong trẻo, hồn nhiên và yêu đời như những cô cậu mục đồng khác, chạy lon ton trên cánh đồng trong bộ quần áo lấm lem cũ kỹ, chiếc mũ vải nát nhàu rách rưới, làn da sạm cháy khô sần dưới ánh nắng mùa hè, đôi chân trần nóng bỏng dẫm lên đất đai rơm rạ. Và hạnh phúc đơn giản chỉ là được ngồi ngất nghểu trên lưng chú bò thân thuộc đã no căng, thổi một khúc ca vui nhộn bằng chiếc kèn lá. Thong dong trở về….

Ôi, tuổi thơ mục đồng, những năm tháng thần tiên giống như chiếc dây diều cứ neo mãi trong tâm hồn tôi những giấc mơ trong trẻo, thơm mát và nhẹ tênh như sợi rơm vàng sau một mùa nắng đủ!

Để bây giờ, rất nhiều khi thấy chán chường những con đường chen chúc người xe và khói bụi, mệt mỏi với cuộc sống vội vã đua tranh, tôi lại thèm quá những ngày huy hoàng cũ, khi tôi còn là một cô bé chăn bò. Bởi thế, nếu một ngày nào đó không tìm thấy tôi trong chốn đô thị bon chen, bạn hãy đến tìm tôi giữa một cánh đồng …

Đông Vy

Tôi gặp Sài Gòn lần đầu ở bến xe Miền Đông, lúc bốn giờ sáng, sau một đêm ngủ dật dờ trên chuyến xe ngược rộng thênh thang.

Ngày giáp Tết, các chuyến xe từ miền Trung chủ yếu chạy xe trống vào Sài Gòn để đón lũ lượt khách kéo về quê ăn Tết, đâu có mấy người đi ngược vào thành phố như gia đình tôi. Chiếc xe năm mươi chỗ chúng tôi đón được trống hoác, chỉ có mươi người khách và chục cành mai rừng chất đầy dãy ghế phía sau. Nó khác hẳn những chiếc chạy ngược chiều, chen chúc lố nhố người đứng ngồi, trên mui xếp cao ngất những chiếc xe máy, xe đạp và những giỏ cần xé đựng đủ thứ từ trái cây đến đám heo con…

Tôi chạm mặt cái Tết Sài Gòn cũng ở bến xe Miền Đông, lúc bốn giờ sáng. Đó là khi những cành mai rừng từ miền Trung chở vào đang được dỡ xuống, chất thành đống trước mũi xe. Dưới ánh điện nghèo nàn vàng vọt từ dãy văn phòng bến xe dọi tới, những búp mai to vẫn ánh lên một màu xanh bóng, rỡ ràng và kiêu hãnh ưỡn mình báo hiệu: “Tết đây nè”. Cộng vào đó là tiếng nhạc xuân đang phát ra từ chiếc máy cát xét nhỏ ở một quán cà phê cóc gần đó, âm thanh vừa đủ để làm dịu đi sự bừa bộn cục cằn của những tiếng nói cười, đùa giỡn, kêu réo, than thở, rủa xả…đặc trưng của một bến xe.

Hăm Tám tháng Chạp. Sài Gòn đón lấy tôi ngay lập tức bằng một hỗn hợp phong phú của mùi vị và âm thanh. Mùi xăng dầu quấn quýt khắp cơ thể suốt đêm chẳng mấy chốc bị xua tan bởi mùi bánh mì phết bơ trộn mùi bánh bao nóng, và trong khi lếch thếch theo ba mẹ đi xa khỏi nơi xe đậu, tôi bắt đầu nghe thoảng mùi cà phê thơm từ dãy quán nước gần cổng bến.

Cô chủ quán đón khách với nụ cười tỉnh khô lúc bốn giờ sáng. Mấy mẹ con háo hức thưởng thức ly sữa ông Thọ nóng hổi, ngọt lịm, thơm phức. Ba thong thả nhấm nháp một ly cà phê đen nóng trong khi nhìn quanh với cảm giác quen thuộc. Những người lái xe ôm, xích lô hỏi chuyện ba thân thiện như người nhà.

***

Mẹ thường chọn những ông xích lô già, với một tâm trạng đầy mâu thuẫn, luôn luôn. Hài lòng vì giúp được ông một cuốc xe, và day dứt khi người trẻ phải leo lên làm khách để người già còng lưng đạp.

Mới đạp được một đoạn ngắn, ông xích lô già đã không giấu được nhịp thở hổn hển dù đang chạy đường bằng. Chiếc xích lô chở ba và hai đứa em tôi đã rẽ qua ngã tư phía trước. Mẹ bảo thôi xuống đi bộ….cho đỡ tê chân. Ông già đạp xe không bên cạnh. Mẹ hỏi chuyện mới biết ông là thầy giáo về hưu, bệnh phổi nhưng con đông, nhà nghèo…Chiếc xe này là của anh con trai cả vừa bị tai nạn nằm một chỗ, ông mới chạy thay con hơn tuần nay để kiếm ít tiền ăn Tết.

Gió thốc. Ông ho sù sụ, nhưng vẫn áy náy nài hai mẹ con lên cho ông chở. Mẹ lặng người nắm chặt tay tôi. Ai đành lòng ngồi lên xe cho được. Mẹ dúi vào tay ông tiền cuốc xe, rồi thêm mấy bao lì xì: “Mừng Tết các cháu ở nhà”. Ông nghẹn ngào. Mẹ cũng chảy nước mắt… “Con cũng làm nghề giáo, thưa thầy! Vì vậy xin thầy đừng từ chối”… Chúng tôi cứ đi bộ như thế, một quãng xa, cho đến khi gặp một chiếc xích lô khác.

Tôi luôn ưa thích cái cảm giác phơi phới khi ngồi ngất ngưởng trên chiếc xích lô, chạy từ bến xe miền Đông về nhà ông bà Nội ở Phú Nhuận giữa khi trời đang hửng sáng. Những đôi quang gánh hàng rong mới bắt đầu xuất hiện. Cậu bé đánh giày thức sớm đang dọn dẹp chỗ ngủ đêm qua dưới mái hiên của một ngôi nhà.

Gió sớm mai trong trẻo pha hơi lạnh ngày cuối năm thổi về dào dạt những âm thanh và mùi vị thường ngày của thành phố. Phảng phất đâu đó mùi nước phở thơm khi ai mở nắp nồi. Mùi nhang thơm bàn thiên nhà ai thắp sớm. Vẳng đâu đó tiếng cửa sắt kéo. Tiếng đập đá từ những quán cà phê lề đường. Tiếng thở nhịp nhàng của một anh chàng chạy bộ buổi sáng trong bộ quần áo thể thao trắng tinh đột nhiên xuất hiện sau ngã rẽ…

Và thỉnh thoảng, lại xuất hiện một “kẻ quấy rối” phá vỡ sự yên tĩnh dễ chịu, đó là những chiếc ba gác máy chở rau xanh từ Bà Chiểu về Tân Bình, chúng nhanh chóng mất hút sau khi ồn ã để lại một dòng khói dài. Thỉnh thoảng lại xuất hiện những xe tải nhỏ chở đầy những chậu mai vàng từ Gò Vấp chạy về hướng quận Nhứt.

Là Tết đó. Là Sài Gòn đó.

Ngay bên đường là những hàng mai, cúc vàng, mãn đình hồng, thược dược đỏ rực rỡ còn ngậm sương bên người chủ úp nón nằm ngủ. Những đống dưa hấu đen bóng im lìm dọc lề đường, dưới những tấm bạt che tạm. Dưa hấu quê tôi nhỏ, trái tròn xoe chứ không to nặng và hơi nghiêng về hình oval, da xanh chứ không ngả đen bóng như vậy. Cái ngồn ngộn của những hàng “cầu dừa đủ xài”, bưởi, chuối, thơm bên cạnh những chồng nhang và hoa cúng chất cao xếp dài như bất tận gây ấn tượng mạnh mẽ đối với một đứa trẻ đến từ vùng quê nghèo như tôi. Một cách lặng lẽ nhưng không hề giấu giếm, những sản vật mùa Xuân của đất phương Nam trù phú đua nhau phô trương sự giàu có, phồn thịnh của chốn đô thành. Chúng hứa hẹn một cách chắc chắn cảnh đường phố mua bán rộn rịp xô bồ của ngày cận Tết một khi mặt trời đã rạng.

Nhưng hình ảnh đáng nhớ nhất đối với tôi trên đường xích lô thiên lý buổi ban mai hôm ấy, chính là một cái thùng tôn nấu bánh Tét đang bốc khói, đặt trên cái bếp xếp bằng mấy cục gạch dưới gốc cây to cạnh cột đèn đường. Một bà cụ già tóc bạc lui cui trở bánh. Bên cạnh là ông cụ ngồi bình thản rót trà từ chiếc ấm nhỏ đặt trên cái ghế đẩu trước cửa nhà. Trong ánh sáng mờ mờ buổi sớm, hình hài một cái Tết Sài Gòn chợt hiện lên rõ rệt, thân quen và ấm áp lạ lùng. Vẻ đẹp đó ập vào tim tôi, làm thành mối tình đầu không tài nào quên được với thành phố này.

***

Chiếc xích lô dừng lại trước quán phở Tàu Bay, đối diện nhà thờ Ba Chuông. Và ngày Tết đầu tiên ở Sài Gòn trong trí nhớ của tôi bắt đầu từ xe bánh mì đầu hẻm Sơn mài Lam Sơn, cạnh cây trứng cá cổ thụ, với nửa ổ bánh mì to được xẻ một nhát dọc đầy phóng khoáng, phết một lớp bơ vàng ươm và một lớp patê mỡ màng, thêm mấy miếng chả và dưa leo thái mỏng, tiếp ngay sau đó là một ly nước dừa cạnh chiếc xe đẩy lề đường, một miếng kem chuối trong cái thùng kem ở đường Đặng Văn Ngữ, rồi sà vào ki ốt cho thuê truyện đọc ké mấy trang truyện Kim Dung, mua một quả bóng bay tung tăng xách về…chờ những người lớn sửa soạn đưa đi chơi Tao Đàn và chợ hoa Nguyễn Huệ…

Sài Gòn với tôi là vậy đó. Bình thường vậy mà sao nhớ mãi. Tôi cám ơn Sài Gòn vì đã không cho tôi gặp “ngọn xanh ngọn đỏ” ngay từ buổi ban đầu, không làm một “người nhà quê” như tôi bị khớp trước vẻ hào nhoáng của buổi đêm đầy đèn, hay những con đường chen chúc xe cộ. Bao nhiêu năm qua, buổi sáng chạm mặt Thành phố phồn hoa này vẫn vẹn nguyên trong tôi như cũ. Đôi khi, nhờ ký ức đó mà tôi thấy chốn này không hề xa lạ, dù nhiều khi nó cũng khiến tôi mệt mỏi. Bởi tôi biết rõ Sài Gòn vẫn (từng) có một khuôn mặt khác, chất phác, bình yên, gần gụi và trong trẻo…

Nhiều lần đi công tác xa, tôi trở về Sài Gòn cũng trên chuyến xe đêm, chỉ để tìm lại ký ức thân thương đó – buổi mà tôi đã phải lòng thành phố, ngày mà tôi đã cảm nhận trọn vẹn một cái Tết Sài Gòn từ rất sớm, rất gần …bằng một cuốc xích lô từ bến xe miền Đông về Phú Nhuận.

Đặng Nguyễn Đông Vy