Xây dựng lăng mộ cho tổ tiên và người thân là nhu cầu chính đáng của nhiều gia đình Việt. Tuy nhiên, tại nhiều khu vực nông thôn, việc làm này thường diễn ra tự phát gây ảnh hưởng tiêu cực tới môi trường, đời sống sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp của người dân.

Vấn đề này đòi hỏi cơ quan chức năng và chính quyền địa phương cần sớm quy hoạch khu vực nghĩa trang tập trung, có phương án di dời ngôi mộ ở khu dân cư và xử phạt hành vi cố ý xây dựng mộ trái phép. Đồng thời, cần khuyến khích người dân làm tang lễ văn minh và sử dụng hình thức hỏa táng nhằm bảo vệ môi trường và sử dụng quỹ đất hợp lý.

An An

• Bài 1: Nỗi lo lớn dần
• Bài cuối: Giải bài toán quy hoạch nghĩa trang: Cần cải cách việc mai táng

***

Giải bài toán quy hoạch nghĩa trang

Trong những năm gần đây, khi kinh tế-xã hội ngày càng phát triển, đời sống nhân dân nâng cao, tình trạng đua nhau xây mộ to đẹp, đắt tiền, đua nhau mua đất, xí đất làm khu nghĩa địa riêng của gia đình, dòng họ cũng diễn ra ngày một rầm rộ. Trong khi không gian sống ở nhiều vùng nông thôn đang ngày một thu hẹp, diện tích đất cho sản xuất nông nghiệp ngày một sụt giảm thì ở nhiều nơi, diện tích các khu nghĩa địa ngày một mở rộng, quy mô xây dựng ngày một hoành tráng với nhiều ngôi mộ “tiền tỷ” xây bằng vật liệu đắt tiền, to cao, kiểu cách, chiếm nhiều diện tích. Đã đến lúc cần có những quy định, giải pháp mạnh mẽ, thống nhất trong toàn quốc về quản lý nghĩa địa, đồng thời cần thay đổi những tập quán, quan niệm lạc hậu trong vấn đề an táng.

ND – Thứ Tư, ngày 15/03/2023 – 05:17

Bài 1: Nỗi lo lớn dần

Theo tính toán, khu vực nông thôn, mỗi xã có trung bình từ 2 đến 5 nghĩa địa, nghĩa trang nhân dân, như vậy, với hơn 7.500 xã vùng nông thôn hiện nay của cả nước thì diện tích đất dành cho việc mai táng, an táng là rất lớn. Điều đáng nói, diện tích đất này gần như sẽ tồn tại lâu dài và ngày một tăng lên, lấn dần ra các diện tích đất canh tác chung quanh, khiến nỗi lo cứ ngày một lớn dần.

Trên thực tế, do nhiều nơi chưa có quy hoạch cụ thể và công tác quản lý chưa tốt, ở nhiều khu nghĩa trang, người dân tự phát quây đất cho gia đình và dòng họ, tự xây mộ trên phần đất nông nghiệp được giao… Mỗi nơi xây một kiểu với các hình thức, quy mô khác nhau… do đó nhiều nghĩa trang làm ảnh hưởng đến môi trường và chất lượng sống ở nông thôn, có nơi gây khó khăn trong tập trung ruộng đất cũng như đưa cơ giới vào sản xuất nông nghiệp.

Chạy đua xây mộ, xí đất

Nhiều phần mộ được “đô thị hóa” tại huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa.

Đến nhiều nghĩa địa ở các vùng quê hiện nay, không khó để nhận thấy, dường như đang có các cuộc chạy đua xây mộ, xí đất giữa các gia đình, dòng họ. Gia đình, dòng họ càng giàu có, phát đạt thì xây mộ càng to, càng hoành tráng. Mộ xây sau lại to, đẹp, đắt tiền hơn mộ xây trước. Nhiều gia đình, dòng họ cũng đầu tư mua lại đất nông nghiệp gần các khu nghĩa địa, xây quây lại làm khu nghĩa địa riêng.

Tại nghĩa trang nhân dân thôn Đạm Xuyên, phường Tiền Châu, thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc, nhiều ngôi mộ được xây nguy nga với nhiều kiểu dáng khác nhau và tất nhiên chiếm nhiều diện tích hơn bình thường. Bên cạnh đó, nhiều khoảnh ruộng gần nghĩa trang được người dân xây tường bao cao khoảng 1m để làm ranh giới giữa các dòng họ hoặc các khu mộ với nhau, trên các mảnh ruộng đó nhiều diện tích đã được đổ bê-tông và xây các ngôi mộ kiên cố. Một người dân địa phương cho biết, hơn 10 năm về trước quy mô và diện tích nghĩa trang của thôn còn nhỏ, bên cạnh là đất canh tác, tuy nhiên đến thời điểm này, các ngôi mộ đã lan ra đất ruộng hàng chục mét. Nghĩa trang ngày càng lớn, đất canh tác thì ngày càng bị thu hẹp lại.

Thôn Lâm Xuyên, xã Tam Hồng, huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc mặc dù đã có nghĩa trang nhân dân, với diện tích rộng hơn 7.000m2, được đầu tư quy hoạch khá quy củ với nhiều hạng mục, song một số hộ dân ở thôn thay vì đặt mộ ở nơi đã quy hoạch của địa phương thì lại xây mộ trên đất ruộng của gia đình. Dọc khu vực cánh đồng Vài, thôn Lâm Xuyên, nhiều ngôi mộ nằm rải rác trên đất sản xuất nông nghiệp, những ngôi mộ xây dựng lâu năm cũng có, mộ vừa mới được xây cũng chiếm khá nhiều.

Ông Nguyễn Văn Kính, ở thôn Lâm Xuyên cho biết, thực trạng người dân xây mộ trên đất nông nghiệp đã diễn ra từ rất lâu. Vài năm trở lại đây, thực hiện văn minh trong việc tang, nhiều gia đình đã đưa người mất đi hỏa táng. Thế nhưng, sau khi hỏa táng, không phải hộ nào cũng có ý thức chôn cất người thân đúng nơi quy định, một số trường hợp cố tình xây mộ người thân ngay trên đất nông nghiệp của nhà mình, dù chính quyền và các ban, ngành đoàn thể đã tuyên truyền, nhưng họ cho rằng đây là đất nhà họ cho nên không thể can ngăn. Toàn xã Tam Hồng có 9 nghĩa trang, trong đó có 7 nghĩa trang nhân dân, thế nhưng, nhiều hộ dân vẫn “tùy tiện” xây mộ ngay trên diện tích đất canh tác của gia đình.

Nhiều gia đình mở rộng và đầu tư kiên cố mộ. (Ảnh: Luân Hà)

Tọa lạc trên diện tích hơn 15ha tại trung tâm Khu du lịch Thiên Cầm (huyện Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh), nghĩa trang xã Cẩm Nhượng nhìn như một thành phố thu nhỏ với nhiều ngôi mộ được xây dựng khang trang, bề thế, đủ mọi kiểu dáng khác nhau.

Phó Chủ tịch UBND xã Cẩm Nhượng Hoàng Trung Kiên trăn trở: Do không gian chật hẹp, mật độ dân cư đông đúc cho nên nhiều gia đình phải sống gần sát nghĩa trang. Tại khu vực dân cư các thôn Tân Hải, thôn Chùa… khoảng cách từ nhà ở của người dân đến các ngôi mộ chỉ vài ba chục mét.

“Trong khi đất ở cho người sống ngày càng bị thu hẹp, khu nghĩa trang của xã cũng đứng trước nguy cơ quá tải bởi 100% gia đình có người quá cố ở địa phương đều chọn cách thức địa táng, phải mất từ 8 đến 10 năm người dân mới thực hiện quy trình cải táng. Nhiều dòng họ “lo xa” còn xây tường rào, đắp đất để chiếm chỗ cho các thành viên trong dòng họ phòng lúc về già. Thành ra nghĩa trang của xã vốn đã quá tải nay càng chật chội hơn”.

Ngay tại Thủ đô Hà Nội, hiện có hơn 2.300 nghĩa trang cấp xã, thôn với tổng diện tích khoảng 2.600ha. Hầu hết nghĩa trang này đều hình thành tự phát, xây dựng không theo quy hoạch và không bảo đảm khoảng cách theo yêu cầu vệ sinh môi trường. Trong xu hướng đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, rất nhiều khu nghĩa địa vốn nằm xa khu dân cư, nay đã lọt thỏm, nằm sát trong các khu dân cư.

Ảnh hưởng đến môi trường và sản xuất

Nhiều khu nghĩa trang nhân dân chia cắt đô thị tại Hà Tĩnh. (Ảnh: Ngô Tuấn)

Tản Hồng là xã đồng bằng nằm ở phía bắc huyện Ba Vì (Hà Nội), trước kia đã có các nghĩa trang nhân dân ở 4 thôn. Tuy nhiên, hệ thống này chưa được đầu tư xây dựng, chưa có tổ chức quản lý do đó các phần mộ ở nghĩa trang đặt theo nhiều hướng theo quan niệm của gia đình, phong tục tập quán ở địa phương và xây dựng tự do. Một số hộ vẫn đặt mộ ở phần đất 5% được giao làm đất rau xanh từ năm 1960.

Hệ thống nghĩa trang nhân dân chưa được quy hoạch, làm ảnh hưởng rất lớn tới sản xuất nông nghiệp, gây nhiều khó khăn về cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp do diện tích sản xuất manh mún. Trên cánh đồng dọc con đường về xã Tản Hồng, chúng tôi chứng kiến chiếc máy cày thô sơ được một nông dân lái luồn lách qua khoảng 10 ngôi mộ nằm rải rác trên thửa ruộng rộng chừng 500m2. Một nông dân ở đây cho biết, các ngôi mộ này tồn tại từ trước và hiện chưa di dời đi được, do đó việc đưa máy làm đất lớn vào cũng khó vì trên ruộng có quá nhiều mộ, mà “đụng” đến mộ là tối kỵ cho nên đành phải đưa máy nhỏ vào mới làm được.

Bí thư Đảng ủy xã Tản Hồng Phương Văn Liểu chia sẻ, trước đây mỗi thôn có hai khu để hung táng và cải táng. Tuy nhiên, do cách quản lý chưa chặt chẽ, việc tang lễ còn mang nhiều hủ tục dẫn đến khu nghĩa trang nhân dân xây dựng mồ mả quá to chiếm nhiều diện tích và mất cảnh quan do không đồng bộ, nhiều ngôi mộ xây dựng tự do trên những phần đất nông nghiệp đã giao cho các hộ gia đình, từ đó gây khó khăn cho việc đưa máy móc vào sản xuất nông nghiệp, ảnh hưởng tới diện tích sản xuất, mất cảnh quan môi trường. Vấn đề này đã tồn tại từ lâu năm, địa phương rất khó xử lý…

Nhiều vùng bãi ngang ở Hà Tĩnh cũng đang đối mặt tình trạng các nghĩa trang nằm xen kẽ trong khu dân cư. Tại một số địa phương chưa có hệ thống nước sạch để dùng, các hộ gia đình phải khoan giếng hoặc đào giếng khơi để sử dụng, khoảng cách không xa khu nghĩa địa là mấy.

Sau mỗi đám tang, một lượng lớn rác thải từ các vòng hoa, vật dụng vứt bừa bãi, hoặc đốt, tạo nên khói bụi, ảnh hưởng trực tiếp đến các khu dân cư. “Cứ mỗi lần có đám tang, gia đình chúng tôi phải đóng kín cửa, khách đến chơi không dám vào nhà, mọi sinh hoạt của gia đình bị đảo lộn…”, ông Phan Văn Sơn, thôn Kênh Nam (Thạch Hưng, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh), hộ dân sống cạnh nghĩa trang Hoàng Trù cho biết.

(Còn nữa)

Theo kiến trúc sư Trương Văn Quảng, Phó Tổng Thư ký Hội Quy hoạch và Phát triển đô thị Việt Nam, việc an táng người đã chết được tích tụ từ đời này qua đời khác, nếu không được quy hoạch hợp lý thì việc lãng phí đất, ô nhiễm môi trường là tất yếu và nguy cơ thiếu đất cho người đang sống là điều dễ xảy ra trong tương lai. Trong khi đó, quá trình đô thị hóa ngày càng mạnh mẽ, quỹ đất đòi hỏi phát triển đô thị, khu dân cư, khu công nghiệp tăng theo thời gian, quỹ đất nông nghiệp bị thu hẹp và diện tích đất dành cho nghĩa trang, nghĩa địa cũng bị ảnh hưởng, phải di dời sang vị trí khác, hoặc phải quy hoạch tập trung trên một diện tích nhỏ hơn. Do vậy, nếu thiếu sự quan tâm cần thiết về mặt áp dụng pháp luật liên quan, công tác quản lý bị buông lỏng sẽ dẫn tới việc sử dụng đất nghĩa trang bừa bãi, tạo nên rào cản không đáng có cho phát triển kinh tế-xã hội và gây ra bức xúc, khiếu kiện trong nhân dân.

VIỆT HÀ LÚA

HẬU TUẤN HƯNG

***

Giải bài toán quy hoạch nghĩa trang: Cần cải cách việc mai táng

Để giải quyết hài hòa giữa tâm linh và đời sống, phát triển sản xuất, nhiều địa phương đang tiên phong trong quy hoạch và xây dựng nghĩa trang nhân dân, nghĩa địa, đồng thời cải cách việc mai táng, khuyến khích hỏa táng và chôn cất văn minh, vừa tránh lãng phí nguồn lực xã hội, tiết kiệm cho gia đình vừa bảo đảm vệ sinh môi trường.

ND – Thứ Năm, ngày 16/03/2023 – 07:39

Để khắc phục tình trạng chạy đua xây mộ, xí đất, hiện nay ở một số địa phương đã quy hoạch những nghĩa trang đồng bộ, với những quy định, cách làm chặt chẽ, bài bản, vừa bảo đảm thẩm mỹ, văn minh, sạch đẹp, vừa tiết kiệm quỹ đất phục vụ sản xuất và phát triển xã hội cho địa phương.

Cần nhân rộng mô hình nghĩa trang đồng bộ

Khu nghĩa trang đồng bộ thôn Ngô Xá, xã Quảng Lãng, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên được xây dựng rất gọn gàng, đẹp mắt, các ngôi mộ xếp theo hàng, đều tăm tắp, có kích cỡ bằng nhau (chiều dài 110 cm, chiều rộng khoảng 80cm).

Ông Nguyễn Văn Cường, Phó Trưởng thôn Ngô Xá cho biết: Thực hiện nếp sống văn minh trong việc xây dựng nghĩa trang, chi bộ, chính quyền thôn Ngô Xá triển khai họp bàn với Mặt trận Tổ quốc, Hội Người cao tuổi và các dòng họ trong thôn. Qua bàn bạc, các dòng họ nhất trí việc xây dựng các phần mộ phải bảo đảm đúng kích cỡ theo hàng, theo hướng và đưa quy định xây dựng mộ phần vào hương ước thôn. Như vậy vừa tiết kiệm đất, không lãng phí tiền của vừa bảo đảm bình đẳng, không phân biệt giàu nghèo. Các dòng họ còn cương quyết hơn, nếu gia đình nào không thực hiện xây dựng mộ phần theo quy định thì đưa ra khỏi dòng họ. Với sự vào cuộc cương quyết của chính quyền thôn, sự đồng tình ủng hộ của các dòng họ và nhân dân, thôn Ngô Xá đã có được khu nghĩa trang đồng bộ, khang trang, đẹp đẽ.

Nghĩa trang làng Ngô Xá.

Ông Cường cho biết thêm: Thực hiện nếp sống văn minh, hiện nay 100% đám hiếu trong thôn thực hiện việc hỏa táng. Sau khi hỏa táng, gia đình chỉ chi phí khoảng 2,5 triệu đồng xây phần mộ đưa cho cốt vào là xong, bảo đảm văn minh, giảm bớt các khâu rườm rà trong lễ tang, cải táng…

Chủ tịch UBND xã Quảng Lãng Vũ Huy Võ cho biết: Nghĩa trang đồng bộ thôn Ngô Xá là mô hình điểm của xã Quảng Lãng mang lại lợi ích thiết thực, tiết kiệm đất đai và không lãng phí trong ma chay. Hiện nay, quỹ đất ở xã không còn nhiều, bởi nhân dân trong xã đã dành rất nhiều đất để xây dựng khu công nghiệp. Chính quyền xã rất lo chỗ chôn cất cho những thế hệ sau, bởi nếu cứ để tình trạng xây dựng tùy tiện, xây mộ quá lớn mất nhiều diện tích đất, các nghĩa trang nhanh bị lấp đầy, thì sẽ không còn đất để chôn cất sau này. Do vậy, xã Quảng Lãng đang nhân rộng mô hình này ở tất cả các thôn; các nghĩa trang xây mới phải thực hiện nghiêm việc xây dựng mộ phần theo quy định, theo hương ước của thôn, làng và nghĩa trang mới thôn Bình Hồ sẽ là nơi tiếp theo thực hiện xây dựng nghĩa trang đồng bộ.

Còn tại xã Tản Hồng (huyện Ba Vì, Hà Nội), từ năm 2010, địa phương đã quy hoạch nghĩa trang nhân dân theo vùng, ghép 3 thôn: La Thượng, La Phẩm, La Thiện thành một khu, thôn Vân Sa thành một khu, giao cho các thôn quản lý, quy định hai vùng riêng biệt, vùng hung táng và vùng cải táng. Riêng vùng hung táng bố trí xa khu dân cư. Vùng cải táng được quy hoạch xây dựng mộ theo hướng, kích thước, mẫu thống nhất, có đánh số mộ, dãy, quy định. Mỗi mộ xây dựng rộng 0,6m; dài 1,2m; chiều cao 0,6m; phần bia cao 1,5m. Kiểu mộ như vậy rất tiết kiệm về kinh phí cũng như diện tích đất, khắc phục tình trạng tự xây dựng mộ quá to. Việc xây dựng được thôn tổ chức thành một tổ xây dựng do Trưởng thôn phụ trách; hằng năm, vào dịp đầu năm lập dự toán theo đơn giá thị trường rồi thông qua nhân dân trong thôn và báo cáo với UBND xã về mức giá xây dựng cho 1 mộ và do tổ này xây dựng, sau đó giao cho các hộ có nhu cầu.

Là người luôn trăn trở về cải tiến việc mai táng, quy hoạch nghĩa trang nhân dân tại địa phương, Bí thư Đảng ủy xã Tản Hồng Phương Văn Liểu chia sẻ, xã đã rà soát quy hoạch và tổ chức cho xây dựng nghĩa trang nhân dân có tường rào trong khuôn viên, mộ xây theo hàng lối và thống nhất mẫu chung xây dựng khu nhà tang lễ để các hộ gia đình khi có việc sẽ có nơi để lo tang ma; đồng thời trong quá trình dồn điền đổi thửa vận động nhân dân góp đất để xây dựng nghĩa trang. Ngoài ra, xã tăng cường tuyên truyền sâu rộng trong nhân dân về thực hiện việc tang văn minh.

Khuyến khích hỏa táng

Trong những năm gần đây, công viên nghĩa trang đang từng bước được đầu tư xây dựng và đưa vào hoạt động để thay thế các nghĩa trang truyền thống đang dần quá tải, xuống cấp và ô nhiễm. Đây là mô hình, hướng phát triển mới thu hút được sự quan tâm đầu tư của các doanh nghiệp.

Cổng vào khu hỏa táng Phúc Lạc Viên – Đài hóa thân hoàn vũ Huế.

Mới đây, cơ sở hỏa táng đầu tiên tại tỉnh Thừa Thiên Huế có tên Phúc Lạc Viên-Đài hóa thân hoàn vũ Huế chính thức đi vào hoạt động. Đài hóa thân nằm trong hệ thống công trình văn hóa tâm linh được xây dựng tại xã Thủy Phù, thị xã Hương Thủy, cách trung tâm thành phố Huế khoảng 17km, có quy mô 2,3ha. Với tổng mức đầu tư gần 140 tỷ đồng, Phúc Lạc Viên có hai lò hỏa táng, định hướng sẽ tăng thêm bốn lò khi có nhu cầu. Đài có nhiều dịch vụ hỗ trợ việc ma chay, hỏa táng từ trọn gói cho đến từng phần, rất thuận tiện cho gia chủ khi có nhu cầu.

Trên địa bàn Hà Nội hiện nay, hầu hết các nghĩa trang đã quá tải, trong khi quỹ đất không còn nhiều, rất khó để quy hoạch mới và mở rộng các nghĩa trang. Ở nhiều vùng ngoại thành, các mộ nằm rải rác trên cánh đồng, để di chuyển, tập kết về một nghĩa trang là việc khó giải quyết.

Hiện nay, tại một số huyện như Đông Anh, Thanh Trì… số hộ gia đình thực hiện hỏa táng cho người thân khi qua đời đạt tỷ lệ từ 90% đến 96%, trong đó có những thôn đạt 100%. Có thể nói đây là một trong những thay đổi căn bản trong việc thực hiện nếp sống văn minh trong tổ chức việc tang ở Hà Nội. Đây cũng chính là điều kiện để các địa phương cấp xã quy hoạch các nghĩa trang tập trung.

Phó Chánh Văn phòng điều phối nông thôn mới Hà Nội Ngọ Văn Ngôn cho biết, trước mắt, đối với nghĩa trang ở các xã, tiếp tục sử dụng nghĩa trang hiện có, nhưng cần có kế hoạch đóng cửa các nghĩa trang phân tán có quy mô nhỏ, di chuyển các mộ phần đến nghĩa trang tập trung ở các vùng theo quy hoạch; mỗi xã có từ 1 đến 2 nghĩa trang tập trung. Đối với các nghĩa trang hiện có nằm trong khu vực phát triển đô thị, khi có kế hoạch lấy đất phục vụ nhu cầu phát triển đô thị sẽ được di chuyển đến các nghĩa trang tập trung gần; đặc biệt, cần chấm dứt tình trạng chôn cất phân tán, tự phát.

Việc quy hoạch nghĩa trang phải tính đến các phong tục, tập quán về mai táng ở địa phương nhưng vẫn phải bảo đảm các yêu cầu về môi trường và sử dụng đất đai hiệu quả, tiết kiệm; các địa phương cũng cần xác định các nghĩa địa hiện hữu cần di dời.

Phó Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Thừa Thiên Huế Hoàng Tiến Minh

Phó Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Thừa Thiên Huế Hoàng Tiến Minh cho rằng, việc quy hoạch nghĩa trang phải tính đến các phong tục, tập quán về mai táng ở địa phương nhưng vẫn phải bảo đảm các yêu cầu về môi trường và sử dụng đất đai hiệu quả, tiết kiệm; các địa phương cũng cần xác định các nghĩa địa hiện hữu cần di dời. Đối với các nghĩa trang có hình thức mai táng là hung táng và chôn một lần tuyệt đối không được đặt trong đô thị. Cần quy tập, di dời mồ mả trong nội thị và các khu nghĩa địa nhỏ lẻ xen lẫn đất canh tác và khu dân cư vào các nghĩa trang đã được quy hoạch; đồng thời xây dựng hệ thống hạ tầng đồng bộ để phục vụ việc mai táng, bảo đảm vệ sinh môi trường, từng bước chuyển dần từ hình thức mai táng cũ sang các hình thức tiên tiến hơn.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa, thể thao và Du lịch tỉnh Hưng Yên Đào Mạnh Huân cho biết: Để cải cách việc mai táng, khuyến khích hỏa táng, tỉnh có chính sách hỗ trợ 5 triệu đồng/1 ca hỏa táng; riêng người chết thuộc hộ nghèo sẽ được hỗ trợ 10 triệu đồng/1 ca hỏa táng. Nhờ đó, những năm qua số ca hỏa táng trong tỉnh tăng nhanh chóng, giảm rất nhiều phiền hà, hủ tục trong việc tang, diện tích đất dành cho hung táng cũng giảm đáng kể. Ngoài ra, chính quyền các địa phương đã thực hiện việc quy hoạch đất nghĩa trang, nghĩa địa và vận động nhân dân chôn cất người mất đúng nơi quy định, bảo đảm vệ sinh môi trường. Đến nay, 100% số thôn, làng trên địa bàn tỉnh đã có quy hoạch xây dựng nghĩa trang nhân dân, trong đó có khoảng 400 thôn xây dựng nghĩa trang nhân dân đồng bộ.