Chào anh chị em,

Một trong những điều khó hiểu nhất là lịch sử Việt Nam trong khoảng gần 100 trở lại đây. Rất lộn xộn và rối rắm, vì có quá nhiều quốc gia và nhiều lực lượng dính dáng, và mỗi lực lượng nói chuyện lịch sử theo tư duy riêng của họ – thường là ông nói gà bà nói vịt, và các lời nói thường chỏi nhau kinh khủng, đến nỗi rất nhiều người Việt chúng ta ngày nay rất lùng bùng trong đầu, kể cả thế hệ của mình là thế hệ sống lâu lên lão làng, đừng nói là các thế hệ trẻ ngày nay như học sinh, sinh viên và chuyên gia trẻ.

Lịch sử luôn là do ai đó viết lại, và người nào viết cũng có tư duy riêng của họ để viết. Lịch sử chẳng rơi xuống từ trên trời. Chẳng có câu chuyện lịch sử nào mà không chủ quan, theo ý người viết. Cho nên muốn hiểu lịch sử kha khá thì phải nghe nhiều người khác nhau nói về cùng một vấn đề lịch sử với nhiều cái nhìn khác nhau từ những góc nhìn khác nhau, thì may ra chúng ta mới có được cái nhìn tạm gọi là tổng thể vì gần với sự thật hơn (dù rằng, sự thật là cái gì thì luôn là một dấu hỏi).

Điều này quan trọng. Vì sao? Vì càng biết nhiều về quá khứ ta càng thấy rõ tương lai để mà phát triển đất nước với đường hướng và chiến lược tốt nhất và hiệu quả nhất.

Trong vòng 70 năm nay, Đảng ta là lực lượng chính trị mạnh nhất và lãnh đạo quốc gia lâu dài nhất, cho nên cách nhìn lịch sử của Đảng ta là một cái nhìn đương nhiên là lớn nhất và quan trọng nhất. Nhưng có nhiều cái nhìn khác nữa cần biết đến, như Việt Nam Cộng Hòa (mà giới trẻ trong nước ngày nay chẳng biết đó là con ngỗng hay con công); các lực lượng chống Pháp thời tiền chiến như Cần Vương (Vua Hàm Nghi và Tôn Thất Thuyết, Phan Đình Phùng, Nguyễn Thiện Thuật, Trần Xuân Soạn, Tống Duy Tân…), phong trào Duy Tân (chủ trương bất bạo động – Phan Chu Trinh, Trần Quý Cáp, Huỳnh Thúc Kháng – rốt cuộc cũng bị Pháp đàn áp dã man), phong trào Đông Du (Phan Bội Châu, Cường Để, chủ trương sang Nhật du học, để bạo động chống Pháp); cái nhìn thời chiến tranh của Trung Quốc, Nga, Pháp, Mỹ, Campuchia, Lào, về những vấn đề lịch sử của Việt Nam; cái nhìn của Bảo Đại, vị vua cuối cùng, trong tình trạng hỗn loạn của VN; cái nhìn của người Việt Nam ở nước ngoài…

Các bạn, tất cả những cái nhìn đó về lịch sử VN đều quan trọng để chúng ta hiểu được bức tranh tổng thể của nước ta. Không thể học lịch sử một chiều được. Nếu bạn điều tra một cuộc đánh nhau của 50 người thuộc 5 nhóm khác nhau, bạn không thể hỏi 1, 2 người hay 1, 2 nhóm. Bạn phải nói chuyện với cả 5 nhóm và rất có thể cả 50 người, thì bạn mới rành câu chuyện. Học lịch sử là học và hỏi mọi người thuộc mọi khuynh hướng và tư duy khác nhau. Bằng không, kiến thức của ta chỉ là ếch ngồi đáy giếng.

Bất kỳ các khuynh hướng chinh trị nói gì, nghe êm tai hay độc đoán, nhiệm vụ của người học lịch sử là hỏi và nghe tất cả.

Học lịch sử để là ánh sáng cho tương lai lịch sử. Please!

Với yêu thương,

Hoành

o0o

Learn history

Dear Brothers and Sisters,

One of the most perplexing aspects of Vietnamese history over the past nearly 100 years is its chaotic and convoluted nature. It’s incredibly confusing, due to the involvement of numerous nations and forces, each presenting history from their own perspective – often a case of contradictory statements, leading to terrible discord and confusion for many Vietnamese people today, including my generation of “village elders”, let alone younger generations like students and young professionals today.

History is always written by someone, and each writer has their own perspective. History doesn’t fall from the sky. No historical narrative is entirely subjective – it reflects the writer’s viewpoint. Therefore, to understand history reasonably well, we need to listen to many different people talk about the same historical issue with many different perspectives from different viewpoints. Only then might we get a somewhat comprehensive view, closer to the truth (although, what the truth is always remains a question mark).

This is important. Why? Because the more we know about the past, the clearer we can see the future, allowing us to develop the country with the best and most effective direction and strategy.

For the past 70 years, the VCP (VN Communist Party) has been the strongest political force and has led the nation for the longest time, so its perspective on history is naturally the greatest and most important. But there are many other perspectives that need to be known, such as the Republic of Vietnam (which today’s youth don’t know whether it was a goose or a peacock); pre-War anti-French forces such as the Can Vuong movement (King Ham Nghi and Ton That Thuyet, Phan Dinh Phung, Nguyen Thien Thuat, Tran Xuan Soan, Tong Duy Tan…), the Duy Tan movement (advocating non-violence – Phan Chu Trinh, Tran Quy Cap, Huynh Thuc Khang – ultimately brutally suppressed by the French), the Dong Du movement (Phan Boi Chau, Cuong De, advocating studying in Japan to then engage in violent resistance against the French); the wartime perspectives of China, Russia, France, the United States, Cambodia, and Laos on Vietnamese history; the perspective of Bao Dai, the last king, during Vietnam’s chaotic period; and the perspective of overseas Vietnamese…

My friends, all these perspectives on Vietnamese history are important for us to understand the comprehensive picture of our country. History cannot be studied in a one-sided manner. If you are investigating a fight involving 50 people from 5 different groups, you cannot ask just one or two people or one or two groups. You have to talk to all five groups, and quite possibly all 50 people, to truly understand the story. Studying history is about learning and asking people from all walks of life and with different mindsets. Otherwise, your knowledge will be limited to a frog in a well.

Regardless of what political viewpoints say, whether they sound appealing or authoritarian, the task of a history student is to ask and listen to everyone.

Study history to be the light for the future of history. Please!

With compassion,

Hoành

o0o

© copyright 2026
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com