Hiện nay ở VN, xe buýt và xe chạy tuyến cố định vẫn còn thiếu điểm dừng đón khách thuận tiện và chất lượng phục vụ chưa thực sự tốt. Việc xe ghép hay xe tiện chuyến được nhiều người lựa chọn là điều dễ hiểu nhờ sự tiện lợi, giá cả hợp lý và lái xe thân thiện.

Tuy nhiên, hoạt động xe ghép đang nằm ngoài sự quản lý của pháp luật, dẫn đến tình trạng lách luật, trốn thuế và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho hành khách.

Rõ ràng, rất khó để cấm xe ghép nhưng việc quản lý loại xe này là điều có thể. Do đó, cơ quan chức năng cần sớm ban hành khung pháp lý với hình thức kinh doanh xe ghép và xử phạt hành vi cố tình làm trái luật. Điều này sẽ tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, giúp các loại hình vận tải hành khách nâng cao chất lượng và phục vụ nhu cầu đi lại chính đáng của người dân.

An An

***

Không để xe ghép ngoài vòng quản lý – Bài 1: Nở rộ dịch vụ xe ghép

Thứ ba, 31/10/2023 – 05:51

​LTS: Những năm gần đây, loại hình xe ghép (còn gọi là xe tiện chuyến-xe ô tô cá nhân không đăng ký kinh doanh vận tải hành khách nhưng lại gom, chở khách để thu tiền) phát triển mạnh tại nhiều địa phương trên cả nước. Điều đáng nói là mặc dù số lượng xe ghép ngày càng lớn nhưng tất cả lại đang hoạt động “chui”, không chịu sự quản lý của các cơ quan chức năng. Dư luận cho rằng, không thể cấm xe ghép nhưng cần sớm có biện pháp quản lý phù hợp để lành mạnh hóa thị trường vận tải và bảo vệ quyền lợi của hành khách.

Đón tận nhà, đưa đến tận nơi, hoạt động liên tục từ sáng sớm cho đến tối, luôn sẵn sàng phục vụ khách khi có nhu cầu với giá cước rẻ hơn nhiều so với taxi… là những ưu điểm nổi bật của loại hình xe ghép. Vì thế, dịch vụ xe ghép đã và đang nở rộ ở hầu khắp các địa phương trên cả nước, thu hút ngày càng nhiều hành khách, từ cán bộ, công chức đến sinh viên, người lao động…

Xe ghép – gọi là có

 Mới 4 giờ 30 phút một ngày đầu tuần, anh NVT, 27 tuổi, một lái xe ghép ở phường Đồng Tâm, TP Vĩnh Yên (Vĩnh Phúc) đã thức giấc. Vội vàng đánh răng, rửa mặt rồi không kịp chào vợ con, cũng không kịp ăn sáng, anh T lên chiếc xe ô tô Vios – “cần câu cơm” đã gắn bó với anh hơn 3 năm, để đi đón khách. Đúng 5 giờ, trời còn chưa sáng rõ, theo lịch hẹn trước, anh có mặt tại một con ngõ trên phố Tôn Đức Thắng, phường Khai Quang, TP Vĩnh Yên để đón vị khách đầu tiên. Khách vừa lên xe, chiếc ô tô lại rồ ga, lao vun vút, ánh đèn pha loang loáng trên đường… “Em còn phải đón 3 khách nữa. Hôm nay đầu tuần khách đông hơn thường lệ, cũng phấn khởi”, anh T bày tỏ. Vừa lái xe theo chỉ dẫn của “google map”, anh T vừa gọi điện thoại đôn đốc khách: “Anh chuẩn bị, xe sắp đến”. 5 giờ 35 phút, T đã hoàn thành việc đón thêm 3 khách tại xã Tam Hợp và xã Quất Lưu, huyện Bình Xuyên (Vĩnh Phúc) rồi điều khiển xe chuyển hướng về Hà Nội…

Một chiếc xe ghép đón khách tại nhà. Ảnh: TRUNG HIẾU

Phải dậy sớm vất vả nhưng bù lại, chuyến chở khách đi Hà Nội sáng sớm hôm ấy của anh T “đầy xe” vì có đủ 4 khách, với giá “vé” 200.000 đồng/người thì tổng thu là 800.000 đồng. “Trả khách xong, em sẽ đi ăn sáng, nghỉ ngơi một chút rồi 9 giờ đón khách tại Bệnh viện Quân y 103 về Vĩnh Yên. Khách “bao” cả xe với giá 450.000 đồng nên em không phải chờ đợi đón thêm người, quay về vẫn kịp chạy 1-2 lượt Hà Nội-Vĩnh Yên nữa. Mấy năm gần đây nhu cầu đi xe ghép của khách khá lớn, trung bình mỗi tháng trừ chi phí em thu nhập được khoảng 15-20 triệu đồng”, anh T cho biết.

Theo chia sẻ của T, nhóm xe ghép của anh hiện có gần 200 thành viên, chủ yếu chạy tuyến Vĩnh Yên-Hà Nội. Với gần 200 đầu xe, từ sáng sớm đến 20-21 giờ hằng ngày, khách “cứ gọi là có” mà hầu như không phải chờ lâu. Khảo sát thực tế, chúng tôi được biết, ở Vĩnh Yên hiện nay, ngoài nhóm xe ghép của anh T, còn có nhiều nhóm khác với số lượng ít thì hàng chục, đông thì hàng trăm thành viên. Xe ghép cũng không chỉ hoạt động ở Vĩnh Yên mà còn hoạt động ở nhiều huyện, thành phố khác của tỉnh Vĩnh Phúc như: Yên Lạc, Tam Đảo, Tam Dương, Sông Lô…

Hoạt động của nhiều nhóm xe ghép khá quy củ, chặt chẽ, thậm chí có nhóm được tổ chức gần như một hãng taxi. Theo đó, các thành viên được quản lý bởi một nhóm Zalo chung, có số “tổng đài” để khách liên hệ, mọi thông tin về nhu cầu đi lại của khách cũng như việc xác định lái xe đón khách đều được thể hiện trên nhóm Zalo này. Lái xe khi có khách hẹn nhưng không thể đón thì có thể “bắn” (chuyển) khách cho thành viên khác thông qua nhóm Zalo và sẽ được cộng “điểm”. Ngược lại, lái xe khi nhận khách từ lái xe khác sẽ bị trừ (nợ) “điểm”. Cuối tháng, “điểm” sẽ được quy thành tiền. Nếu lái xe bỏ khách, đón trả không đúng hẹn… khiến khách phản ánh thì sẽ bị phạt tiền, để khách phản ánh nhiều lần hoặc nếu thành viên vi phạm nghiêm trọng nội quy hoạt động sẽ bị buộc phải rời khỏi nhóm. Để duy trì hoạt động, hằng tháng các thành viên phải nộp một khoản tiền nhất định gọi là phí “quản lý”…

Thực tế cho thấy, những năm gần đây, không riêng ở Vĩnh Phúc mà tại hầu hết các địa phương trên cả nước đều nở rộ các hội, nhóm xe ghép cung cấp dịch vụ vận tải hành khách kiêm luôn cả dịch vụ “ship” hàng. Các hội, nhóm này tổ chức quảng cáo tràn lan, nhất là trên mạng xã hội như Facebook, Zalo để tiếp cận, thu hút khách. Đơn cử tại TP Việt Trì (Phú Thọ), chỉ mất chưa đầy một phút lên Facebook, chúng tôi đã tìm thấy hàng chục trang, như: “Xe ghép Việt Trì”, “Xe ghép Hà Nội Việt Trì”… quảng cáo dịch vụ xe ghép chuyên tuyến Việt Trì-Hà Nội. Theo đó, các nhóm này đều có các loại xe ghép từ 4 đến 7 chỗ, chạy liên tục từ 4 giờ 30 phút đến 22 giờ hằng ngày, nhận chở người, “ship” hàng hai chiều Việt Trì-Hà Nội… Liên hệ với số “tổng đài” 0823861xxx trên trang Facebook “Xe ghép Hà Nội Việt Trì”, chúng tôi được “nhà xe” cho biết, nhóm xe ghép này có hơn 200 đầu xe, sẵn sàng chở khách hai chiều tuyến Việt Trì-Hà Nội với giá 200.000 đồng/người hoặc khách có thể chọn hình thức “bao xe”. Khi có nhu cầu, khách chỉ cần gọi điện trước nửa tiếng là có xe đón tận nhà, đưa đến tận nơi…

“Đánh trúng” nhu cầu, tâm lý hành khách

 “Vì sao lại chọn xe ghép?”, chúng tôi đặt câu hỏi với một số người thường xuyên sử dụng loại xe này thì nhận được câu trả lời chung là do xe ghép khá thuận tiện, đồng thời giá cả cũng rất phải chăng.

Chị NTH ở phường Liên Bảo, TP Vĩnh Yên, làm việc tại một doanh nghiệp tại Hà Nội. Trước đây, để xuống nơi làm việc, chị thường đi xe buýt số 01 của tỉnh Vĩnh Phúc, sau đó tiếp tục đi xe buýt số 07 của TP Hà Nội. Tuy nhiên, khi dịch Covid-19 bùng phát, nhiều thời điểm xe buýt tạm dừng hoạt động hoặc hạn chế số chuyến, hạn chế số lượng hành khách để phòng dịch, khiến chị gặp khó khăn trong đi lại. Đang lúc chưa biết chọn phương tiện gì phù hợp thì chị được một người bạn giới thiệu dịch vụ xe ghép. Lúc đầu chị H chỉ nghĩ tìm đến xe ghép như một giải pháp tạm thời. Tuy nhiên, sau một thời gian ngắn, chị quyết định gắn bó với loại xe này cho đến nay. “Đi xe ghép khá tiện, đưa đón tận nơi, không phải chờ đợi, chen chúc, giá cả cũng ở mức chấp nhận được nên tôi quyết định đi lâu dài. Đã gần 2 năm gắn bó với xe ghép, tôi thấy hành khách ngày càng đông, không chỉ sinh viên, người lao động, người đi khám bệnh… mà nhiều cán bộ, công chức cũng đi xe này”, chị H chia sẻ.

Hình ảnh một số trang Facebook quảng cáo dịch vụ xe ghép. Ảnh: PHƯƠNG HIỀN

Cũng như chị NTH, anh NDB ở phường Tân Dân, TP Việt Trì (Phú Thọ), sinh viên năm thứ nhất Trường Đại học Ngoại thương, cũng quyết định đi xe ghép lâu dài sau một vài lần đi thử. Anh NDB cho biết: “Thời gian mới nhập học, mỗi lần từ quê xuống nhà trọ tôi đi xe khách với giá vé 80.000 đồng, sau đó phải tiếp tục đi “xe ôm” mất gần 100.000 đồng, tổng chi phí khoảng 180.000 đồng. Vô tình thấy một trang Facebook quảng cáo dịch vụ xe ghép Việt Trì-Hà Nội, tôi quyết định đi thử thì thấy khá hợp lý, chỉ mất 200.000 đồng mà được đưa đón tận nơi, không vất vả như đi xe khách”.

Theo TS Khương Kim Tạo, nguyên Phó chánh văn phòng Ủy ban An toàn giao thông quốc gia, sở dĩ những năm gần đây xe ghép được nhiều người ưa chuộng, lựa chọn là do đã “đánh trúng” nhu cầu, tâm lý của khách hàng, đó là mong muốn được phục vụ chu đáo, dịch vụ thân thiện, đưa đón tận nơi, không phải vất vả chờ đợi ngoài đường như khi sử dụng dịch vụ xe buýt, xe khách… Mặt khác, chi phí khi đi xe ghép thấp hơn nhiều so với taxi, cũng không cao so với đi xe khách nếu tính tổng số tiền khách phải bỏ ra cũng như chi phí thời gian chờ đợi…

(còn nữa)

PHƯƠNG HIỀN

***

Không để xe ghép ngoài vòng quản lý-Bài 2: Tiện nhiều nhưng hại cũng không ít

Thứ tư, 01/11/2023 – 06:20

Xe ghép khá thuận tiện, đáp ứng nhu cầu cũng như tâm lý của một bộ phận không nhỏ hành khách, tuy nhiên, thực tế cho thấy, bên cạnh những ưu điểm thì tác hại, mặt trái từ xe ghép cũng không ít. Đó là tạo môi trường cạnh tranh không lành mạnh, nhà nước thất thu thuế, việc bảo đảm an toàn, quyền lợi cho hành khách cũng còn nhiều vấn đề đáng nói…

Trốn thuế, cạnh tranh không lành mạnh

Công ty Cổ phần thương mại và du lịch Thắng Hiền (Công ty Thắng Hiền) có trụ sở tại huyện Lâm Thao (Phú Thọ), chi nhánh tại TP Việt Trì đã có hàng chục năm kinh doanh trong lĩnh vực vận tải hành khách. Công ty Thắng Hiền hiện có nhiều đầu xe limousine chạy hợp đồng chuyên tuyến Việt Trì-Hà Nội, hoạt động từ 5 giờ đến 21 giờ hằng ngày với tần suất 1 giờ/chuyến. Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Đức Thắng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Thắng Hiền cho biết, so với loại hình xe khách, xe hợp đồng limousine của Công ty đã thân thiện, tạo thuận lợi hơn nhiều cho khách hàng vì tại TP Việt Trì, hành khách sẽ được xe trung chuyển đón-trả tận nhà; tại Hà Nội, xe đón-trả khách tại một số điểm cố định theo đăng ký. Tuy nhiên, trước loại hình xe ghép “đón tận nhà, đưa tận nơi” thì xe hợp đồng limousine dần dần mất ưu thế. Những năm trước, khá đông hành khách chọn dịch vụ xe limousine của Công ty, nhưng gần đây, đặc biệt là sau dịch Covid-19, hoạt động của xe ghép bùng phát khiến số lượng khách hàng đến với xe hợp đồng sụt giảm trông thấy, thu nhập của đội ngũ lái xe, nhân viên cũng vì thế mà giảm sút. “Xe ghép đưa đón tận nơi, giá chỉ nhỉnh hơn so với chúng tôi một chút do không phải nộp các loại thuế, phí nên đã tạo môi trường cạnh tranh không bình đẳng, ảnh hưởng lớn đến các doanh nghiệp làm ăn chân chính. Rất mong các cơ quan chức năng sớm có biện pháp xử lý tình trạng này”, ông Nguyễn Đức Thắng bày tỏ.

Xe ghép dừng chờ đón khách trên một tuyến phố thuộc địa bàn quận Hoàn Kiếm, TP Hà Nội gây cản trở giao thông.

Cạnh tranh không lành mạnh, trốn thuế là những hệ lụy dễ thấy nhất từ thực trạng xe ghép hoạt động “ngoài vòng pháp luật” như hiện nay. Theo ông Nguyễn Văn Quyền, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam (VATA), kinh doanh vận tải hành khách bằng xe ô tô là ngành nghề kinh doanh có điều kiện; người kinh doanh phải có giấy phép kinh doanh; có phù hiệu do sở giao thông vận tải cấp; lái xe phải được bồi dưỡng kiến thức về nghiệp vụ vận tải; người kinh doanh vận tải phải mua bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới và bảo hiểm cho hành khách… Các doanh nghiệp, hợp tác xã vận tải hành khách đăng ký kinh doanh theo đúng quy định của pháp luật phải chịu sự quản lý chặt chẽ của các cơ quan chức năng, phải nộp các loại thuế, phí như: Lệ phí môn bài, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng… cùng các chi phí tuân thủ khác. Tuy nhiên, hình thức kinh doanh kiểu xe ghép hiện chưa đáp ứng được các yêu cầu này, hậu quả là gây thất thu ngân sách nhà nước, đồng thời tạo ra thế cạnh tranh không công bằng với những đơn vị vận tải tuân thủ đúng quy định. “Người kinh doanh vận tải theo hình thức xe ghép như nói trên ngoài việc không tuân thủ các quy định về kinh doanh vận tải bằng xe ô tô còn vi phạm pháp luật về thuế. Nếu cơ quan chức năng kiểm tra, phát hiện thì các trường hợp này sẽ bị xử lý theo pháp luật”, ông Nguyễn Văn Quyền nhấn mạnh.

Ảnh trang trong: Lực lượng chức năng tỉnh Phú Thọ lập biên bản xử phạt đối tượng NTM vì chở khách bằng xe ghép không có giấy phép kinh doanh và vi phạm quy định phòng, chống dịch Covid-19, tháng 8-2021. Ảnh: LĐO

Đồng ý với quan điểm này, chuyên gia giao thông, TS Nguyễn Xuân Thủy phân tích thêm, mặc dù xe ghép rất tiện cho hành khách nhưng đây là hoạt động kinh doanh vận tải hành khách chưa được cấp phép, không chịu sự quản lý của Nhà nước, trốn thuế, vi phạm pháp luật. Sự bùng phát mạnh mẽ, không kiểm soát của loại hình xe ghép không những gây thất thu thuế mà còn phần nào gây rối loạn, ảnh hưởng đến hoạt động vận tải hành khách nói chung. Ví dụ như trước áp lực cạnh tranh từ xe ghép, có thể xảy ra tình trạng các loại xe khách, xe chạy tuyến cố định phải tăng cường bắt khách dọc đường nhằm tăng thu nhập, từ đó sẽ hình thành “bến cóc”, gây mất trật tự, an toàn giao thông, hoặc khi ít khách, làm ăn thua lỗ, nhiều nhà xe có thể sẽ bỏ chuyến, ảnh hưởng đến quyền lợi của khách hàng…

Hành khách cũng chịu thiệt

Là người có “thâm niên” gần hai năm đi xe ghép, chị NTH ở phường Liên Bảo, TP Vĩnh Yên (Vĩnh Phúc) chia sẻ, bên cạnh những ưu điểm thì nỗi lo tai nạn giao thông (TNGT) khi đi xe ghép luôn thường trực, nhiều phen chị không khỏi giật mình, hốt hoảng vì lái xe ghép phóng nhanh, vượt ẩu, thậm chí đã xảy ra va chạm với xe khác. “Nhiều tài xế xe ghép vừa điều khiển xe với tốc độ cao, vừa liên tục gọi điện, nhắn tin trao đổi với “đồng nghiệp” trên nhóm Zalo để tìm khách. Tình trạng luồn lách, chạy xe với tốc độ cao, vượt ẩu xảy ra khá thường xuyên, cũng may tôi chỉ gặp một vài trường hợp va chạm nhỏ chứ chưa xảy ra TNGT nghiêm trọng”, chị NTH cho biết.

Nỗi lo của chị NTH cũng là băn khoăn của không ít hành khách đi xe ghép và các chuyên gia giao thông, nhà quản lý. Từ thực tế hoạt động của loại hình xe ghép những năm qua, ông Nguyễn Văn Quyền khẳng định, theo quy định, người kinh doanh vận tải hành khách phải mua bảo hiểm cho hành khách; lái xe phải được bồi dưỡng kiến thức về nghiệp vụ vận tải… Tuy nhiên, xe ghép do không có sự quản lý nên không thực hiện những quy định này. Nếu không may trong quá trình hoạt động, xe ghép gây TNGT ảnh hưởng đến sức khỏe hành khách thì trách nhiệm của chủ xe sẽ rất nặng nề, đặc biệt, chính hành khách cũng là người phải chịu thiệt thòi do không được bảo hiểm. Mặt khác, do không được bồi dưỡng về nghiệp vụ vận tải, nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật về giao thông còn hạn chế nên không ít lái xe ghép phóng nhanh, vượt ẩu để tranh giành khách hoặc kịp thời gian đón, trả khách, làm gia tăng tình trạng ùn tắc và nguy cơ TNGT.

Theo TS Nguyễn Xuân Thủy, bên cạnh việc hành khách không được bảo hiểm, nguy cơ xảy ra TNGT cao hơn, do không có sự quản lý nên khi đi xe ghép còn nhiều tình huống khó lường, nhiều bất trắc có thể xảy ra như việc mất mát tài sản cá nhân, bảo đảm an ninh, an toàn cho hành khách, nhất là vào những thời điểm sáng sớm, đêm khuya… Cũng không loại trừ việc lái xe cố tình vi phạm pháp luật, làm liên lụy đến khách hàng. Nhận định của TS Nguyễn Xuân Thủy là có cơ sở, bởi thực tế đã có trường hợp xe ghép chở pháo lậu, hàng cấm, không chấp hành quy định của pháp luật. Điển hình như đầu tháng 8-2021, lực lượng chức năng tỉnh Phú Thọ đã phát hiện, xử phạt lái xe ghép NTM (trú tại thị trấn Hùng Sơn, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ) số tiền 8,5 triệu đồng vì hành vi vận tải hành khách bằng xe ghép không có giấy phép kinh doanh, vi phạm quy định phòng, chống dịch Covid-19. Theo đó, tại thời điểm kiểm tra, mặc dù tỉnh Phú Thọ đang tạm dừng hoạt động vận tải hành khách từ địa phương này đến TP Hà Nội và hơn 20 tỉnh, thành phố khác để phòng, chống dịch Covid-19 nhưng NTM vẫn cố tình quảng cáo dịch vụ xe ghép trên Facebook cá nhân và các hội, nhóm xe ghép để tìm và vận chuyển hành khách xuống Hà Nội…

                                                                                                                  (còn nữa)

PHƯƠNG HIỀN

***

Không để xe ghép ngoài vòng quản lý –

Bài 3: Lời giải nào cho “bài toán xe ghép”? (tiếp theo và hết)

Thứ năm, 02/11/2023 – 06:29

Xe ghép là loại hình mới xuất hiện, mặc dù đang hoạt động “ngoài vòng pháp luật” với cả ưu điểm và không ít mặt trái nhưng đây là dịch vụ xuất phát từ nhu cầu có thật, đáp ứng mong mỏi và tâm lý của hành khách. Bởi vậy, nhiều ý kiến cho rằng không nên, không thể cấm xe ghép mà phải sớm có giải pháp quản lý thông qua các quy định của pháp luật cùng những cơ chế, chính sách đồng bộ, phù hợp.

Khó như… quản lý xe ghép

 Mặc dù đang chịu áp lực cạnh tranh không lành mạnh từ xe ghép nhưng ông Nguyễn Đức Thắng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Thương mại và Du lịch Thắng Hiền (Phú Thọ) vẫn cho rằng xe ghép xuất hiện từ nhu cầu thực tiễn, đáp ứng mong mỏi được phục vụ tốt hơn, dịch vụ tiện lợi, thân thiện hơn của khách hàng. “Đây là xu hướng khách quan. Thực tế, rất nhiều hành khách, kể cả cán bộ, công chức chọn dịch vụ này, vì vậy không thể cấm mà vấn đề là phải sớm đưa xe ghép vào vòng quản lý”, ông Nguyễn Đức Thắng nhấn mạnh.

Cùng quan điểm với ông Thắng, chị N.T.H ở phường Liên Bảo, TP Vĩnh Yên (Vĩnh Phúc)-một khách hàng gắn bó với xe ghép nhiều năm bày tỏ: “Nếu có sự quản lý phù hợp, khắc phục được những bất cập, hạn chế thì xe ghép là một hình thức vận tải hành khách mang lại nhiều tiện ích cho người dân”.

Không cấm xe ghép nhưng phải sớm quản lý loại hình vận tải này, tránh tình trạng xe ghép hoạt động tràn lan, bất chấp pháp luật như hiện nay cũng là quan điểm của một số chuyên gia giao thông, cán bộ quản lý mà chúng tôi có dịp trao đổi. “Việc xe ghép kinh doanh vận tải hành khách nhưng chưa đăng ký kinh doanh, chưa được cấp phù hiệu là hoạt động trái pháp luật, cần được kiểm tra, xử lý nghiêm minh”, đồng chí Trần Bảo Ngọc, Vụ trưởng Vụ Vận tải, Bộ Giao thông vận tải (GTVT) khẳng định.

Cần khuyến khích, hỗ trợ các hội nhóm xe ghép thành lập doanh nghiệp, hợp tác xã vận tải. Trong ảnh: Đội xe hợp đồng của Công ty Cổ phần Thương mại và Du lịch Thắng Hiền (Phú Thọ) trong một chuyến chở khách. Ảnh: NGUYỄN THẮNG

Yêu cầu quản lý là thế, tuy nhiên, tìm hiểu thực tế chúng tôi nhận thấy, việc quản lý xe ghép hiện nay rất khó khăn, thậm chí còn có khoảng trống pháp lý. Nghị định số 10/2020/NĐ-CP ngày 17-1-2020 quy định về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô và Nghị định số 47/2022/NĐ-CP ngày 19-7-2022 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 10/2020/NĐ-CP chưa đưa ra khái niệm “xe ghép”, “xe tiện chuyến” cũng như hình thức kinh doanh vận tải hành khách bằng phương tiện này. Trước thực trạng xe ghép bùng phát, ngày 5-7-2022, Bộ GTVT có Công văn số 6728/BGTVT-VT đề nghị UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chỉ đạo tăng cường quản lý, kiểm tra, xử lý nghiêm tình trạng xe ghép, xe tiện chuyến vận chuyển hành khách không đăng ký kinh doanh theo quy định.

Thế nhưng trao đổi với chúng tôi, lãnh đạo một số sở GTVT (xin được không nêu tên) thừa nhận gần như “bất lực”, không thể quản lý xe ghép, dẫn tới thực trạng xe ghép không đăng ký kinh doanh vẫn hoạt động tràn lan, công khai. Lý do được nêu ra là vì lực lượng mỏng, trong khi còn nhiều vấn đề nóng cần quan tâm giải quyết, hơn nữa, xe ghép thường đội lốt xe gia đình nên không có cơ sở xử lý… “Việc phát hiện, xử lý xe ghép rất khó khăn vì không phải xe ô tô nào lực lượng chức năng cũng có thể dừng để kiểm tra mà chỉ dừng kiểm tra theo chuyên đề hoặc khi thấy có dấu hiệu vi phạm. Mặt khác, khi kiểm tra, tài xế nói đây là xe gia đình, chở người nhà đi công việc; hành khách vì sợ phiền hà, lỡ thời gian nên cũng “hùa theo”, khiến lực lượng chức năng không có cơ sở xử lý”, lãnh đạo sở GTVT của một địa phương than thở…

Cần những giải pháp đồng bộ

 Để quản lý hiệu quả xe ghép, cần những giải pháp đồng bộ cả trước mắt và lâu dài.

Trước hết, phải tiếp tục tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Theo đó, UBND cấp tỉnh cần vào cuộc quyết liệt, chỉ đạo sở GTVT chủ trì, phối hợp với lực lượng chức năng, chính quyền các huyện, thị xã, thành phố trực thuộc xây dựng kế hoạch thanh tra, kiểm tra, xử lý dứt điểm hiện tượng “xe dù, bến cóc”, xe trá hình tuyến cố định, xe ghép trên địa bàn; phối hợp với lực lượng công an, ngành thông tin và truyền thông để kiểm soát, xử lý nghiêm các trường hợp quảng cáo dịch vụ xe ghép trái phép trên các trang mạng xã hội.

Để thực hiện tốt việc này, tránh tình trạng “bắt cóc bỏ đĩa” như thời gian qua, ông Nguyễn Văn Quyền, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam cho rằng phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành GTVT, lực lượng cảnh sát giao thông và cơ quan thuế, đồng thời gắn trách nhiệm của người đứng đầu trong triển khai thực hiện. TS Khương Kim Tạo, nguyên Phó chánh văn phòng Ủy ban An toàn giao thông quốc gia thì cho rằng, không nên quá nặng về biện pháp hành chính mà cần nghiên cứu ứng dụng công nghệ hiện đại trong quản lý nhằm bảo đảm 3 yếu tố: An toàn giao thông, chống thất thu thuế và nâng cao chất lượng phục vụ hành khách. Ví dụ như có thể ứng dụng công nghệ số, camera giám sát để quản lý lộ trình, phát hiện, xử lý xe ghép cũng như các số điện thoại thường xuyên quảng cáo dịch vụ xe ghép trái phép…

Nâng cao chất lượng dịch vụ xe buýt sẽ góp phần hạn chế xe ghép hoạt động trái pháp luật. Trong ảnh: Xe buýt đón khách tại điểm trung chuyển Long Biên (Hà Nội). Ảnh: TRUNG HIẾU

Một trong những nguyên nhân quan trọng khiến hành khách thờ ơ với phương tiện giao thông công cộng, xe khách… để tìm đến xe ghép là do chất lượng dịch vụ chưa tốt, chưa tiện lợi. TS Khương Kim Tạo phân tích: “Hiện nay, nhiều quy định quản lý vận tải còn bất cập, chưa phù hợp với đòi hỏi của thực tiễn và nhu cầu, mong mỏi của nhân dân. Chúng ta thường tư duy theo lối cổ điển là xe khách phải đưa khách về bến, trong khi cần có tư duy hiện đại là giao thông thông minh, kết nối, phải tổ chức giao thông thuận tiện cho người dân…”.

Vụ trưởng Vụ Vận tải (Bộ GTVT) Trần Bảo Ngọc cũng nhận định, việc phân loại loại hình kinh doanh vận tải trong Luật Giao thông đường bộ năm 2008 không còn phù hợp với thực tế phát triển vận tải đường bộ, các quy định để phân định loại hình chưa rõ ràng, chưa phù hợp với thực tế phát triển của khoa học-công nghệ, gây khó khăn cho công tác quản lý nhà nước, làm xuất hiện tình trạng cạnh tranh không lành mạnh giữa các loại hình có hoạt động tương tự nhau; số lượng bến xe khách cũng còn ít và thường xa khu vực trung tâm đô thị, không thuận tiện… Đây là một trong những nguyên nhân gây ra tình trạng mất trật tự an toàn giao thông, “xe dù, bến cóc”, xe hợp đồng chạy trá hình tuyến cố định, xe ghép, diễn biến phức tạp tại một số địa phương.

Vì vậy, một giải pháp dài hơi là cần nâng cao chất lượng dịch vụ, tạo thuận lợi nhất nhằm thu hút hành khách đến với các loại hình vận tải bằng xe khách, xe buýt… Theo đó, các địa phương cần rà soát quy hoạch về hạ tầng giao thông trên địa bàn để giữ nguyên các bến xe hiện hữu trong nội thành, nội thị trước mắt đến năm 2030 nhằm tạo sự ổn định cho hoạt động vận tải hành khách theo tuyến cố định, tạo thuận lợi cho hành khách; rà soát việc tổ chức giao thông, tổ chức luồng vận tải hành khách theo tuyến cố định bảo đảm có điểm dừng đón trả khách phù hợp; rà soát, tổ chức lại hệ thống biển cấm xe khách vào các tuyến phố gần khu vực các bến xe; tổ chức mạng lưới xe buýt hợp lý, trong đó có các tuyến xe buýt để kết nối bến xe; tạo thuận lợi cho đơn vị vận tải hoạt động theo tuyến cố định được đầu tư xe trung chuyển phục vụ đưa đón khách đến bến xe, đến điểm đón trả khách theo quy định; tổ chức khu vực dành riêng cho xe taxi, “xe ôm” ở bến xe phù hợp để hành khách vào bến và rời bến được thuận tiện, an toàn…

Cũng theo đồng chí Trần Bảo Ngọc, Bộ GTVT sẽ tiếp tục nghiên cứu xây dựng hệ thống công nghệ thông tin quản lý hoạt động kinh doanh vận tải toàn quốc theo quy định tại Nghị định số 10/2020/NĐ-CP để giám sát chặt chẽ hoạt động đối với các loại hình kinh doanh vận tải, chống thất thu thuế, bảo đảm công bằng, minh bạch và cạnh tranh lành mạnh; tăng cường quản lý hoạt động vận tải thông qua thiết bị giám sát hành trình, camera giám sát, đồng thời rà soát, bổ sung, sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động vận tải hành khách bằng xe buýt, xe tuyến cố định.

Bộ GTVT cũng sẽ nghiên cứu đề xuất Chính phủ, Quốc hội luật hóa một số cơ chế, chính sách như: Ưu đãi thuế nhập khẩu đối với phụ tùng, linh kiện; trợ giá cho người sử dụng dịch vụ vận tải hành khách công cộng; miễn, giảm tiền thuê đất đối với phần diện tích bãi đỗ xe; ưu tiên đầu tư, xây dựng và bố trí đường, làn đường dành riêng cho xe buýt; nghiên cứu đề xuất chính sách để ưu đãi, khuyến khích phát triển loại hình vận tải hành khách theo tuyến cố định. Quá trình sửa đổi luật trong thời gian tới sẽ phân loại các hình thức kinh doanh vận tải hành khách có đặc điểm hoạt động gần như nhau thành một hình thức kinh doanh nhằm mục tiêu tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, lành mạnh, minh bạch và công bằng; nghiên cứu chính sách phát triển bến xe theo mô hình kinh doanh, dịch vụ tổng hợp nhằm đẩy mạnh thu hút đầu tư xây dựng, phát triển bến xe…

Bên cạnh những vấn đề nêu trên, chúng tôi cho rằng, một giải pháp quan trọng để giải “bài toán xe ghép” là đẩy mạnh tuyên truyền, vận động, có cơ chế khuyến khích, hỗ trợ, tạo mọi điều kiện thuận lợi để các cá nhân, hội nhóm xe ghép thành lập doanh nghiệp, hợp tác xã vận tải, hoạt động đúng quy định của pháp luật. “Nếu thành lập doanh nghiệp, hợp tác xã thì đương nhiên xe ghép sẽ hoạt động trong khuôn khổ pháp luật. Những bất cập, hạn chế hiện nay sẽ được giải quyết và quyền lợi của chính người lái xe cũng được bảo đảm khi được pháp luật bảo vệ, được tham gia bảo hiểm xã hội…”, chuyên gia giao thông, TS Nguyễn Xuân Thủy nhấn mạnh.

PHƯƠNG HIỀN