Cộng đồng người Khmer ở ĐBSCL đang chung tay để truyền dạy văn hóa và chữ viết của dân tộc mình. Các lớp dạy chữ Khmer và chữ Pali được tổ chức tại các chùa và trường học do chính các nhà sư cũng như thầy cô đảm trách. Cùng với đó, chính quyền địa phương và người dân luôn hỗ trợ để duy trì việc dạy và học cho các em học sinh Khmer.
Đồng bào Khmer ở ĐBSCL đang tạo năng lượng tích cực cho đất nước. Mong rằng tinh thần trách nhiệm và đoàn kết giữa chính quyền địa phương, nhà chùa, nhà trường và người dân Khmer sẽ được học hỏi và lan tỏa khắp cả nước, để văn hóa của mỗi dân tộc được gìn giữ và ngày càng giàu đẹp.
An An
- Bảo tồn và phát huy tiếng nói, chữ viết Khmer ở ĐBSCL – Bài 1: Rộn ràng lớp dạy chữ Khmer
- Bảo tồn và phát huy tiếng nói, chữ viết Khmer ở ĐBSCL – Bài 2: Hiệu quả từ chính sách và sự năng động
- Hành trình gìn giữ chữ cổ trong đời sống văn hóa Khmer
***
Bảo tồn và phát huy tiếng nói, chữ viết Khmer ở ĐBSCL
Bài 1: Rộn ràng lớp dạy chữ Khmer
Việt Nam là quốc gia đa dân tộc, đa ngôn ngữ. Việc bảo tồn và phát huy tiếng nói, chữ viết các dân tộc thiểu số là một trong những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm thực hiện quyền bình đẳng giữa các dân tộc, giúp các dân tộc có điều kiện phát triển và tiến bộ nhanh về kinh tế, văn hóa, xã hội. Thực hiện chủ trương này, các tỉnh, thành vùng ĐBSCL đã tạo mọi điều kiện để ngành giáo dục phối hợp tổ chức dạy chữ Khmer tại trường phổ thông và các chùa; xây dựng các trường trung cấp, học viện dạy tiếng Pali… Đó là nền tảng vững chắc cho việc bảo tồn và phát huy tiếng nói, chữ viết của đồng bào Khmer ở ĐBSCL.
Hằng năm, khi mùa hè đến, nhiều chùa Phật giáo Nam tông Khmer ở ĐBSCL tổ chức lớp dạy chữ Khmer cho học sinh. Những lớp học được hình thành từ sự chung tay góp sức của nhà chùa, quý sư sãi, chính quyền, ban ngành đoàn thể, nhân dân địa phương… Đây là hoạt động không chỉ có ý nghĩa trong việc bảo tồn ngôn ngữ, văn hóa dân tộc Khmer mà còn giúp các em có thêm không gian sinh hoạt lành mạnh trong dịp nghỉ hè.
Niềm vui học chữ Khmer
Những ngày hè, có dịp đi ngang qua những ngôi chùa Nam tông Khmer, lại nghe rộn ràng bởi những bài tập đọc của học sinh vang xa…
Các em học sinh tại Sóc Trăng chăm chú học chữ Khmer. Ảnh: Lý Then
Khi chùa MuNiRăngSây, quận Ninh Kiều, TP Cần Thơ, mở lớp dạy chữ Khmer dành cho các em lứa tuổi tiểu học và THCS, vào buổi chiều từ thứ hai đến thứ sáu hằng tuần, nhiều phụ huynh rất vui vì con em mình có cơ hội tiếp cận ngôn ngữ mẹ đẻ. Thượng tọa Trần Sol, Sư cả chùa MuNiRăngSây, cho biết: “Ở mỗi lớp học, nhà chùa hỗ trợ tài liệu học tập cho các em. Ngoài ra, nhà chùa còn tổ chức lớp dạy buổi tối cho các sinh viên, người lớn có nhu cầu học chữ Khmer”. Chị Huỳnh Đa Lin, người thân của 2 em Chanh Thu và Sa Oanh, phấn khởi nói: “Chùa mở lớp dạy chữ Khmer là rất quý, nên chúng tôi đưa cháu đến học. Qua các bài học, từ từ các cháu càng biết được văn hóa, truyền thống của dân tộc mình”. Sư Thạch Điệp, phụ trách giảng dạy chữ Khmer, nhận xét: “Nhiều gia đình vẫn sử dụng tiếng Khmer nên các em giao tiếp rất tốt, việc học chữ Khmer sẽ nhanh hơn. Các em rất hào hứng với việc học chữ nên tiếp thu khá nhanh”.
Tuy là ngày rằm, nhưng những học sinh của lớp dạy chữ Khmer ở chùa Kỳ Son, xã Loan Mỹ, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long, vẫn đến lớp. Không khí lớp học sôi nổi hẳn lên khi các em học phần phát âm. Âm thanh vang vang, len dưới những hàng cây cổ thụ quanh chùa, vọng ra xa. Sư Thạch Nhơn, phụ trách lớp học cho biết: “Học sinh ngày càng đông, các sư khá vất vả, nhưng vui lắm. Hôm nay là ngày rằm, bà con Phật tử vào chùa dâng cơm, đọc kinh, làm phước… rất đông, nhưng học sinh không chịu nghỉ, nên các sư vẫn tổ chức lớp học bình thường”.
Sau phần tập đọc, lớp học yên ắng hẳn đi với phần tập viết. Một số học sinh chưa chuẩn bị dụng cụ học tập… được các sư phát tập, viết để cùng học với các bạn. Lớp học dần ổn định, các em chăm chỉ viết từng nét nắn nót. Em Thạch Thị Tha Ly mới vào học, khá chật vật với những nét chữ đầu tiên. Tha Ly bẽn lẽn: “Con mới học nên viết chưa được, sư chỉ con viết từng nét một, con thích lắm”. Chị Thạch Thị Sa Lát, đến rước con sau giờ học, chia sẻ: “Vợ chồng tôi nói bằng tiếng Khmer, nhưng không biết viết, biết đọc. Vì vậy, tôi chở con đến chùa để cháu học chữ Khmer cho cháu biết viết, biết đọc tiếng của dân tộc mình”.
Sư cả Thạch Chanh Nhenh, Trụ trì Chùa Kỳ Son, cho biết: “Chùa đã tổ chức dạy tiếng Khmer vào dịp hè từ năm 2008. Mỗi năm, số lượng học sinh cứ tăng dần lên. Đến hè này, có 260 học sinh theo học. Phòng học không đủ nên chùa tổ chức dạy 2 buổi: buổi sáng, dành cho học sinh lớp nhỏ; buổi chiều, học sinh lớn tuổi hơn. Trong suốt kỳ hè, các cháu học rất chăm chỉ, nghiêm túc, ít khi vắng. Ngoài thời gian học chữ, các sư còn giảng dạy kinh Phật cho các cháu”. Trước đây, số lượng học sinh ít nên người đứng lớp dạy chỉ có sư Thạch Chanh Nhenh và sư Thạch Nhơn. Bây giờ, lớp học quá đông nên một số sư đang tu học cũng được Sư Cả hướng dẫn để có thể cùng phụ đứng lớp.
Lan tỏa…
Đến nay, trên địa bàn TP Cần Thơ tổ chức 5 điểm dạy chữ Khmer dịp hè ở khắp các quận, huyện. Thượng tọa Lý Hùng, Phó Hội trưởng Thường trực Hội Đoàn kết sư sãi yêu nước thành phố, phấn khởi thông tin: “Năm nay, Hội đã nghiên cứu và tiến hành nhiều hoạt động nhằm làm mới việc dạy và học chữ Khmer dịp hè tại các điểm chùa. Đặc biệt, Hội quyết định chọn chùa Settodor thí điểm để làm mô hình chuẩn cho các điểm khác của cả thành phố. Đồng thời, đây là năm đầu tiên Hội phối hợp với Ban Dân tộc TP Cần Thơ tiến hành chi trả thù lao cho các giảng sư đứng lớp. Qua đó, tạo luồng sinh khí mới khuyến khích thầy và trò dạy tốt, học tốt”.
Lớp dạy chữ Khmer tại Chùa MuNiRăngSây, TP Cần Thơ. Ảnh: Ngọc Tươi
Theo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Sóc Trăng, đến nay, đã có 80 chùa mở lớp dạy chữ Khmer trong dịp hè. Hằng năm, có 6.000- 7.000 học sinh đến học tiếng Khmer. Thực hiện theo Quyết định số 26/2008/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành một số cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế- xã hội đối với các tỉnh, thành phố vùng ĐBSCL, tỉnh hỗ trợ 5,3 tỉ đồng cho các nhà sư dạy bổ túc chữ Khmer ở các chùa Phật giáo Nam tông vào dịp hè.
Còn tại tỉnh Trà Vinh, đến nay đã có 136/142 chùa Khmer mở lớp dạy chữ Khmer từ lớp 1 đến lớp 5 vào dịp hè, thu hút gần 11.000 học sinh. Ngoài sự tham gia giảng dạy chủ yếu của các nhà sư, còn có sự tình nguyện của nhiều Phật tử. Thông tin từ Ban Dân tộc tỉnh Kiên Giang, các địa phương trong tỉnh đã mở gần 300 lớp dạy tiếng Khmer cho con em đồng bào dân tộc Khmer. Những lớp học này được tổ chức ở các địa phương có đông đồng bào dân tộc Khmer sinh sống, như: Giang Thành, Hòn Đất, Châu Thành, Giồng Riềng, Gò Quao, thị xã Hà Tiên và thành phố Rạch Giá. Phần lớn lớp dạy học tiếng Khmer được mở tại các chùa Phật giáo Nam tông Khmer trên địa bàn; giáo viên của lớp là các vị sư, người uy tín trong đồng bào dân tộc thông thạo tiếng Khmer,… UBND tỉnh Kiên Giang cũng đã cấp kinh phí dạy tiếng Khmer để hỗ trợ giáo viên và mua sách giáo khoa Khmer ngữ.
Tại An Giang, Hậu Giang, Cà Mau, Bạc Liêu và Vĩnh Long, các chùa Khmer cũng mở lớp dạy chữ Khmer cho học sinh. Đại đức Dương Lượng, Trụ trì chùa Đìa Chuối, huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu, cho biết: “Đến thời điểm này, có 2 lớp với trên 40 em theo học. Ngoài chùa Đìa Chuối, chùa Xiêm Cán, chùa Cũ, chùa Mới… của tỉnh Bạc Liêu cũng có tổ chức dạy chữ Khmer cho học sinh”. Còn theo Đại đức Danh Tuấn, Hội trưởng Hội đoàn kết sư sãi yêu nước tỉnh Hậu Giang, tỉnh có 2 chùa tổ chức dạy chữ Khmer trong dịp hè là Chùa Ấp 5 và Chùa BôTumVôngSây. Hai chùa này đã duy trì dạy chữ Khmer vào dịp hè cho học sinh rất nhiều năm và thực hiện xã hội hóa để hỗ trợ tập viết cho học sinh rất tốt. Hội Đoàn kết sư sãi yêu nước tỉnh đang vận động các chùa khác trên địa bàn tổ chức lớp dạy chữ Khmer cho học sinh dân tộc, nếu có điều kiện.
Nhóm PV- CTV
***
Bảo tồn và phát huy tiếng nói, chữ viết Khmer ở ĐBSCL
Bài 2: Hiệu quả từ chính sách và sự năng động
Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về bảo tồn và phát huy tiếng nói, chữ viết các dân tộc thiểu số, các địa phương vùng ĐBSCL đã có nhiều giải pháp năng động, linh hoạt để triển khai việc dạy chữ Khmer. Tiếng Khmer được đưa vào giảng dạy song song với tiếng Việt trong trường phổ thông; hoạt động xã hội hóa việc dạy chữ Khmer ngày càng lan tỏa rộng rãi… đang góp phần giúp con em đồng bào dân tộc Khmer được học hành thành thạo chữ Khmer.
Dạy song ngữ Việt- Khmer trong trường phổ thông
Với hơn 1 triệu dân, trong đó đồng bào Khmer chiếm hơn 30%, Trà Vinh là tỉnh có tỷ lệ người dân tộc Khmer cao nhất vùng ĐBSCL. Với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước hỗ trợ chăm lo cho đồng bào Khmer, công tác giáo dục ở địa phương được thực hiện hiệu quả.
Theo Sở Giáo dục và Ðào tạo (GD-ĐT) Trà Vinh, đến nay, việc học của con em đồng bào dân tộc Khmer đã ngang bằng, thậm chí, một số tiêu chí cao hơn so với cộng đồng trong khu vực. Đặc biệt, việc dạy chữ Khmer được chú trọng. Đến nay, toàn tỉnh có 94 trường tiểu học và 6 trường THCS tổ chức dạy song ngữ Việt- Khmer với gần 15.000 học sinh theo học.
Lãnh đạo Phòng Dân tộc huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu tặng bộ sách Ngữ văn Khmer do Bộ GD-ĐT phát hành cho Đại đức Dương Lượng, trụ trì Chùa Đìa Chuối. Ảnh: LG
Ở tỉnh Sóc Trăng- một trong những địa phương có đông đồng bào dân tộc Khmer ở ĐBSCL, chính sách hỗ trợ dạy chữ Khmer được thực hiện đầy đủ.
Ông Lý Rotha, Phó Giám đốc Sở GD-ĐT tỉnh Sóc Trăng, cho biết: “Việc dạy chữ Khmer ở các chùa Phật giáo Nam tông từ trước đến nay đã thành truyền thống. Các nhà sư đứng dạy không thu tiền học sinh. Việc dạy chữ Khmer trong chùa Khmer được các bậc phụ huynh và học sinh ở vùng đồng bào dân tộc đặc biệt quan tâm, ủng hộ”.
Năm học vừa qua, Sở GD-ĐT đã tham mưu cho UBND tỉnh mua sách giáo khoa tiếng Khmer từ quyển 1 đến quyển 5, tặng các chùa Khmer. Đồng thời, hỗ trợ tạo điều kiện thuận lợi để các chùa thực hiện việc giảng dạy thống nhất với chương trình và sách giáo khoa chung của Bộ GD-ĐT.
Tỉnh Kiên Giang có khoảng 50.950 hộ dân tộc Khmer, với trên 216.850 người, chiếm 12,5% dân số toàn tỉnh. Những năm qua, Kiên Giang tích cực triển khai, tổ chức thực hiện tốt các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Đặc biệt, việc dạy tiếng Khmer vừa nâng cao trình độ dân trí, vừa góp phần giữ gìn, phát huy giá trị ngôn ngữ, chữ viết, bản sắc văn hóa, truyền thống tốt đẹp của đồng bào dân tộc Khmer.
Theo Sở GD-ĐT tỉnh Kiên Giang, năm học qua, toàn tỉnh có 35 trường phổ thông, trường dân tộc nội trú dạy gần 200 lớp tiếng Khmer, với gần 5.000 học sinh theo học. Tỉnh tạo điều kiện thuận lợi, hỗ trợ kinh phí cho giáo viên ngoài biên chế đứng lớp, trang bị sách giáo khoa Khmer ngữ. Cơ sở vật chất trường lớp đáp ứng nhu cầu giảng dạy và học tập của học sinh, con em đồng bào dân tộc Khmer.
Ông Võ Thanh Mộng, Phó Chánh Văn phòng Sở GD-ĐT tỉnh Hậu Giang, cho biết: “Gần đây, việc triển khai chương trình dạy chữ Khmer ở Hậu Giang càng thuận lợi vì có lực lượng giáo viên là người dân tộc có trình độ chuyên môn tốt, được đào tạo bài bản. Toàn tỉnh có 1.135 học sinh dân tộc Khmer có tham gia học môn Ngữ văn Khmer ở các trường phổ thông nơi có đông đồng bào dân tộc Khmer sinh sống”.
Nhờ có sự chuẩn bị trước về nhân lực nên khi chương trình dạy Ngữ văn Khmer đưa vào chương trình giáo dục phổ thông, các trường nơi có đông đồng bào Khmer sinh sống đều tổ chức được chương trình dạy tiếng Khmer.
Thầy Nguyễn Tấn Lực, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Thạch Thia, xã Loan Mỹ, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long, cho biết: “Trước khi chương trình dạy chữ Khmer được đưa vào chính khóa, trường đã thống nhất chọn 3 trong 14 giáo viên người dân tộc Khmer có trình độ chuyên môn nghiệp vụ tốt để cử đi tập huấn nghiệp vụ nhằm thực hiện chương trình dạy tiếng Khmer của ngành”.
“Ngoài 3 giáo viên này, trường còn có 1 giáo viên tốt nghiệp Đại học chuyên ngành Văn hóa tại Trường Đại học Trà Vinh. Hiện nay, trường có 4 giáo viên đảm nhận giảng dạy môn Ngữ văn Khmer theo chương trình của Bộ GD- ĐT. Toàn trường có 381 học sinh đang học chương trình Ngữ văn Khmer với thời lượng 4 tiết/tuần”.
Tăng cường xã hội hóa
Theo ông Lý Rotha, để việc dạy chữ Khmer trong chùa ngày càng hiệu quả hơn, hiện nay, Sở GD-ĐT tỉnh Sóc Trăng đã xin chủ trương bổ sung một số chính sách đặc thù đối với lĩnh vực giáo dục dân tộc của tỉnh Sóc Trăng. Trong đó, có chính sách hỗ trợ cho các vị sư đứng dạy chữ Khmer tại điểm chùa Khmer vào dịp hè. Bên cạnh đó, Sóc Trăng còn làm tốt xã hội hóa để vận động người dân chung tay lo việc học chữ Khmer cho học sinh, nhất là ở các vùng sâu.
Đại đức Lâm Nhãn, Trụ trì chùa Pệch Pinh Taung, xã Phú Mỹ, huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng, cho biết: “Chùa đã vận động Phật tử đóng góp để xây dựng phòng học, đóng bàn, ghế… tạo điều kiện thuận lợi cho việc dạy và học chữ Khmer trong chùa. Trong hè năm nay, có 130 học sinh theo học chữ Khmer và được chùa hỗ trợ tập, viết. Kết thúc khóa học, chùa có tổ chức tổng kết để khen thưởng cho học sinh khá giỏi. Đây được xem là món quà tinh thần, giúp các em đến học chữ Khmer ngày càng nhiều, đồng thời góp phần giữ gìn tiếng nói và chữ viết của dân tộc”.
.jpg "Bảo tồn và phát huy tiếng nói,
chữ viết Khmer ở ĐBSCL<br>
Bài 2: Hiệu quả từ chính sách và sự năng động")
Một tiết học chữ Khmer trong Trường PTTHND Kiên Giang. Ảnh: TP
Là một trong những chùa có số lượng học sinh tham gia học chữ Khmer vào dịp hè ngày một tăng nên chùa Kỳ Son, xã Loan Mỹ, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long, thực hiện rất tốt việc xã hội hóa.
Đại Đức Thạch Chanh Nhenh cho biết: “Những học sinh có hoàn cảnh khó khăn, chùa đều chuẩn bị tập, đồ dùng học tập để phát cho các em. Phật tử rất nhiệt tâm trong việc hỗ trợ chùa tổ chức dạy chữ Khmer”. Ông Ngô Vĩnh Tuân, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Mỹ, huyện Trà Ôn, cho biết: “Sau khi học xong chương trình tiểu học, học sinh tại xã có thể đăng ký tiếp tục học Ngữ văn Khmer ở Trường THCS Tân Mỹ. Xã cũng thường xuyên đến thăm lớp, động viên và hỗ trợ trường khi có yêu cầu để việc dạy Ngữ văn Khmer được tiếp tục, không làm gián đoạn chương trình học của học sinh”.
Theo ông Thạch Tha Lai, Phó Giám đốc Sở GD- ĐT tỉnh Trà Vinh, tỉnh có số lượng học sinh tham gia học chữ Khmer vào dịp hè rất đông, có 136/142 chùa Khmer mở lớp dạy chữ Khmer từ lớp 1 đến lớp 5, thu hút gần 11.000 học sinh theo học.
Tham gia giảng dạy tại các chùa ở Trà Vinh chủ yếu là các nhà sư và một số Phật tử tình nguyện. Việc dạy học ở chùa còn được xem là việc làm phúc cho bản thân và gia đình nên giảng sư, người dạy không hề nhận bất kỳ một khoản thu nhập nào từ học trò hay nhà chùa.
Ông Tống Lâm Vuông, Trưởng Phòng Dân tộc huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh, cho biết: “Ngoài chính sách hỗ trợ của Nhà nước, Ban Quản trị các chùa thường xuyên vận động Phật tử hỗ trợ đồ dùng dạy học, xe đạp để tặng cho học sinh, giúp các em yên tâm đi học. Với những học sinh ở xa điểm chùa, nhiều Phật tử có nhà thoáng mát, rộng rãi đã tự nguyện tổ chức điểm dạy chữ Khmer và phối hợp với chùa mời giảng sư đến dạy”.
Xã hội hóa dạy và học tiếng Khmer một cách sâu rộng cộng với chính sách đưa tiếng Khmer vào giảng dạy song ngữ trong nhà trường phổ thông đã tạo điều kiện để việc dạy học tiếng Khmer trong đồng bào dân tộc ngày càng thuận lợi và phát huy hiệu quả hơn.
Nhóm phóng viên
***
Hành trình gìn giữ chữ cổ trong đời sống văn hóa Khmer
Với đồng bào Khmer, chữ Pali không chỉ là phương tiện ngôn ngữ, mà còn là chìa khóa mở vào thế giới phật pháp, lịch sử, đạo lý và căn tính văn hóa.
Thứ Tư, ngày 31/12/2025 – 12:38
Nhận thức rõ giá trị ấy, An Giang – một trong những địa phương có đông đồng bào Khmer sinh sống đã và đang kiên trì triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn, gìn giữ và phát huy chữ Pali như một phần không thể tách rời của bản sắc văn hóa dân tộc.
Bảo tồn chữ viết là nhiệm vụ văn hóa
Pali là ngôn ngữ kinh điển của Phật giáo Nam tông, được ghi chép bằng hệ chữ riêng, truyền bá rộng rãi trong cộng đồng Khmer ở Việt Nam thông qua hệ thống chùa Phật giáo Nam tông Khmer.
Trong đời sống văn hóa-tín ngưỡng của đồng bào Khmer, chữ Pali giữ vị trí đặc biệt bởi đây là ngôn ngữ của kinh Phật, của giáo lý nhà Phật và của kho tàng tri thức đạo đức được truyền qua nhiều thế hệ.
Theo các nhà nghiên cứu văn hóa Khmer, việc đọc-viết Pali không đơn thuần là học chữ, mà là quá trình tiếp nhận, thực hành và truyền thừa những giá trị tinh thần cốt lõi, từ nhân sinh quan, thế giới quan đến cách ứng xử trong cộng đồng.
Tại An Giang, chữ Pali hiện diện sống động trong sinh hoạt tôn giáo và văn hóa của đồng bào Khmer, đặc biệt ở các ngôi chùa Nam tông. Nhiều vị sư sãi, achar cao niên vẫn ngày ngày miệt mài giảng dạy chữ Pali cho lớp trẻ dưới mái chùa, coi đó là trách nhiệm thiêng liêng với tiền nhân. Theo các nhà sư, giữ được chữ Pali là giữ được “linh hồn” của Phật giáo Nam tông Khmer, bởi khi chữ không còn nữa thì việc hiểu đúng và thực hành đúng giáo lý cũng sẽ phai nhạt theo.
Tuy nhiên, trong bối cảnh đời sống xã hội biến đổi nhanh chóng, chữ Pali cũng đối mặt với không ít thách thức. Quá trình đô thị hóa, áp lực mưu sinh, sự tác động mạnh mẽ của các loại hình giải trí hiện đại khiến việc học chữ cổ không còn hấp dẫn với một bộ phận thanh thiếu niên Khmer.
Nhiều lớp học truyền thống phụ thuộc vào tâm huyết cá nhân của các vị sư hoặc nghệ nhân, thiếu giáo trình thống nhất, thiếu kinh phí duy trì, dẫn tới nguy cơ mai một nếu không có sự hỗ trợ kịp thời từ phía Nhà nước.
Nhận diện rõ những khó khăn đó, tỉnh An Giang đã chủ động đưa việc bảo tồn tiếng nói, chữ viết Khmer, trong đó có chữ Pali, vào các chương trình, kế hoạch phát triển văn hóa-xã hội gắn với công tác dân tộc. Một trong những cơ sở quan trọng là Kế hoạch 10/KH-SDTTG hỗ trợ dạy chữ Khmer do Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh An Giang ban hành ngày 4/8/2025, nhằm tạo hành lang pháp lý và nguồn lực cho việc tổ chức các lớp dạy chữ trong cộng đồng, đặc biệt tại các chùa Phật giáo Nam tông Khmer.
Văn bản này thể hiện rõ quan điểm của tỉnh: Bảo tồn chữ viết không chỉ là nhiệm vụ văn hóa, mà còn là giải pháp căn cơ để củng cố khối đại đoàn kết dân tộc, nâng cao đời sống tinh thần cho đồng bào Khmer.
Hướng đi đúng đắn
Trên thực tế, từ chính sách đến triển khai, An Giang đã có những cách làm linh hoạt, phù hợp với đặc thù địa phương. Các lớp học chữ Pali được tổ chức chủ yếu dưới mái chùa – không gian quen thuộc và có tính thiêng với đồng bào Khmer, qua đó tạo sự gần gũi, tự nguyện trong việc học.
Nhà nước hỗ trợ một phần kinh phí, tài liệu học tập, đồng thời ghi nhận và tôn vinh vai trò của các vị sư, các “nhà giáo không bục giảng” đã âm thầm gieo chữ suốt nhiều năm. Đại diện Sở Dân tộc và Tôn giáo An Giang cho biết việc hỗ trợ dạy chữ Khmer và chữ Pali không mang tính áp đặt, mà dựa trên nhu cầu thực tế của cộng đồng, lấy chùa làm trung tâm, lấy các vị chức sắc tôn giáo làm lực lượng nòng cốt.
Nhờ cách tiếp cận đó, nhiều khó khăn từng bước được tháo gỡ. Nếu trước đây, việc học chữ Pali chủ yếu diễn ra rời rạc, thiếu sự kết nối giữa các địa phương, thì nay đã hình thành mạng lưới các lớp học tương đối ổn định, có sự phối hợp giữa chính quyền, ngành văn hóa, ngành giáo dục và Giáo hội Phật giáo Nam tông Khmer.
Một số địa phương trong tỉnh còn lồng ghép việc dạy chữ với giáo dục đạo đức, kỹ năng sống cho thanh thiếu niên, qua đó giúp chữ Pali không bị “đóng khung” trong không gian tôn giáo, mà lan tỏa giá trị nhân văn vào đời sống cộng đồng.
Ông Nguyễn Hoàng Vịnh, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Chi Lăng – nơi tập trung đông đồng bào Khmer cho biết, Đảng ủy, Ủy ban nhân dân phường Chi Lăng xác định công tác bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Khmer là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên, lâu dài, góp phần củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc. Bởi ngôn ngữ, chữ viết, phong tục tập quán… của các dân tộc cần được tôn trọng, bảo tồn và phải được trao truyền cho thế hệ trẻ.
Hòa thượng Chau Sóc Quanh, Phó trụ trì chùa Mỹ Á (phường Chi Lăng) đồng thời cũng là người trực tiếp đứng lớp giảng dạy cho biết các lớp học chữ Pali tại chùa duy trì đến nay đã được 7 năm (2019-2025). Được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, sự hỗ trợ của các cấp chính quyền, việc dạy và học chữ đạt được hiệu quả tốt. Số lượng tăng sinh và con em đồng bào Khmer theo học chữ Pali năm 2025 tăng so năm 2024. Hiện nhà chùa đã có kế hoạch tuyển sinh năm 2026, mở rộng các lớp học.
Kết quả đạt được cho thấy hướng đi của tỉnh An Giang là đúng đắn. Nhiều thanh thiếu niên Khmer sau khi tham gia lớp học đã có thể đọc hiểu kinh Pali cơ bản, tham gia phụ giúp các nghi lễ tại chùa, đồng thời hình thành ý thức trân trọng di sản văn hóa của dân tộc mình.
Dù vậy, bảo tồn chữ Pali không phải là câu chuyện có thể giải quyết trong ngày một ngày hai. Thực tiễn đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện chính sách theo hướng bền vững hơn, dài hơi hơn.
Trước hết, cần quan tâm đào tạo đội ngũ giảng dạy kế cận. Việc biên soạn giáo trình, tài liệu học chữ Pali phù hợp với từng lứa tuổi, từng trình độ cũng là vấn đề cần được ngành chuyên môn và các nhà nghiên cứu chung tay giải quyết. Bên cạnh đó, ứng dụng công nghệ số trong lưu trữ, số hóa kinh sách Pali, xây dựng các học liệu điện tử song ngữ Khmer-Việt được xem là hướng đi tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.
Từ góc độ quản lý nhà nước, bảo tồn chữ viết cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số, gắn với mục tiêu nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực và củng cố niềm tin của đồng bào vào chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.
Với An Giang, nơi có bề dày truyền thống đoàn kết giữa các dân tộc, việc tiếp tục đầu tư cho chữ Pali cũng chính là đầu tư cho sự bền vững của khối đại đoàn kết toàn dân.
Nhìn từ những lớp học chữ Pali dưới mái chùa ở An Giang hôm nay, có thể thấy rõ một thông điệp xuyên suốt: Di sản văn hóa chỉ thực sự sống khi được cộng đồng trân trọng và Nhà nước đồng hành. Giữ chữ Pali không chỉ là giữ một hệ chữ cổ, mà là giữ ký ức lịch sử, giữ đạo lý làm người và giữ sợi dây liên kết giữa các thế hệ người Khmer trong dòng chảy hiện đại hóa.
Đó cũng là cách An Giang đang góp phần làm phong phú thêm bức tranh văn hóa đa dạng, thống nhất của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.
PHONG ĐIỆP
Đọt Chuối Non 