Chào các bạn,

Ngày nay chúng ta thỉnh thoảng nghe nói đến Phùng Hưng, Bố Cái Đại Vương, là thủ lĩnh chống lại ách đô hộ An Nam của nhà Đường năm 791, thời Bắc thuộc lần thứ 3 (602-905) trong lịch sử VN. Vương hiệu Bố Cái Đại Vương được coi là một trong những trường hợp sử dụng chữ Nôm cổ nhất VN – Bố Cái là cha mẹ.

Theo sách Việt điện u linh tập của Lý Thế Xuyên thì ông sinh vào năm 760, lên ngôi năm 791, và mất năm 802. Vậy là ông làm vua được 11 năm.

Ngày nay, chúng ta cũng thường nghe lưu truyền trong dân gian câu truyện cho rằng Phùng Hưng đã dùng điệu múa “Con đĩ đánh bồng” để khích lệ tinh thần binh sĩ trước ngày tấn công doanh trại đầu não của nhà Đường ở An Nam. Và câu truyện này có vẻ không được ổn về tâm lý, chiến lược quân sự, cũng như văn hóa chính trị trường kỳ.

Điệu múa “con đĩ đánh bồng” của làng Triều Khúc (Hà Nội) có lẽ đã hơn 1.000 năm nay, trong đó, toàn bộ con trai đều giả gái và múa với nhau, còn tồn tại đến ngày nay, và đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Điều đó hoàn toàn hợp lý vì những điệu múa đã lâu năm như vậy rõ ràng là văn hóa phi vật thể quốc gia.

Chỉ duy một điều là Phùng Hưng dùng điệu vũ “Con đĩ đánh bồng” để khích lệ tinh thần chiến sĩ trước ngày tấn công quân nhà Đường thì mình thấy có nhiều câu hỏi về tâm lý cũng như chiến lược:

1. Một đoàn quân chuẩn bị giao tranh với địch thì người tướng thường phải khích lệ tinh thần binh sĩ thế nào?

Chúng ta thấy thường là các tướng tập trung tinh thần binh sĩ bằng những lời nói hay bài hịch kích động tinh thần chiến đấu và tập trung vào chiến đấu sống chết “quyết tử cho Tổ Quốc quyết sinh,” như Hịch Tướng Sĩ của Trần Hưng Đạo, hoặc bài hịch Bình Ngô Đại Cáo của Nguyễn Trãi. Trong lịch sử VN, hình như không có một tướng nào khích lệ quân sĩ chiến đấu bằng một điệu múa, nhất là múa trai giả gái, trước ngày đánh nhau.

Bạn nào là con cháu của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng hay là một vị tướng nào đó, hỏi dùm mình là đã có vị tướng nào, xưa hay nay, khích lệ tinh thần binh sĩ bằng một điệu múa như thế trước lúc đánh nhau hay không?

2. Về điểm Phùng Hưng dùng điệu múa “Con đĩ đánh bồng”, hình như hoàn toàn không có tài liệu nào trong lịch sử nói đến, mà chỉ là truyền thuyết trong dân gian.

Mình đã research tìm tài liệu lịch sử nhưng hoàn toàn không thấy có tài liệu nào. Anh Hoành research thêm cũng chẳng tìm ra tài liệu nào. Vậy, bạn nào thấy được một tài liệu lịch sử nào nói về truyện Phùng Hưng dùng điệu múa “Con đĩ đánh bồng”, làm ơn chỉ cho mình và anh Hoành biết với.

3. Như đã nói bên trên về 2 bài hịch của Trần Hưng Đạo và Nguyễn Trãi, trước ngày chiến đấu, các vị tướng luôn tập trung tinh thần chiến sĩ vào khí thế sống chết, không để tư duy của binh sĩ bị tản mác vào nhảy múa trai gái.

Ba điểm bên trên cho thấy truyện Phùng Hưng dùng điệu múa “Con đĩ đánh bồng” có khả năng rất cao là không có thật, với lý do tâm lý các tướng, tâm lý binh sĩ, và chiến lược tiến quân.

– Câu truyện Phùng Hưng và điệu múa “Con đĩ đánh bồng” này ngày nay xem ra rất phổ biến, nhưng chúng ta có muốn con em chúng ta tin rằng Việt Nam có một vị vua đánh trận kiểu phi lý đó hay sao? Giả sử đó là một câu truyện quan quân nhà Đường vẽ ra để bôi bác Phùng Hưng thì chúng ta sẽ nghĩ như thế nào, đặc biệt là cho tư duy của những thế hệ Việt Nam trẻ sau này?

Đó là vấn đề văn hóa chính trị cho các thế hệ tương lai.

Đây là chuyện có lẽ thấy là chuyện nhỏ, nhưng đó thật sự là chuyện lớn cho văn hóa chính trị Việt Nam.

Hãy cùng nhau suy ngẫm về chuyện này.

Phạm Thu Hương (và Trần Đình Hoành)