Chào anh chị em,

Thành trụ hoại không trong Phật triết có nghĩa là thành/birth/formation, trụ/growth/development/maturing, hoại/decay/disinteration, không/disappearance/Emptiness/Void.

Ba chữ đầu – thành, trụ, hoại thì dễ hiểu. Nhưng chữ Không thì có rổi rắm giữa kinh sách Pali (Phật giáo nguyên thủy) và Đại Thừa.

The kinh sách Pali nói nhiều về Duyên Khởi (Dependent Origination) – mọi sự đều do duyên mà thành: duyên đủ để ngũ uẩn của ta kết hợp thì ta sinh và sống. Khi duyên đủ để ta tan thì ta sẽ tan và chết, cà thân lẫn tâm, để đến lúc ngũ uẩn đủ điều kiện kết hợp lại nữa trở thành “ta mới” hay là một sinh vật nào đó – đó là luân hồi (Samsara) . Điều quyết định ta sẽ luân hồi thế nào là nghiệp (Karma) – luân hồi vào một trong 6 cõi: Trời (Thiên), Thần (A-tu-la), Người, Súc sinh, Ngạ quỷ (Quỷ đói), và Địa ngục. (Xem Quan niệm về con người trong kinh sách Pali của Phật giáo).

Mình có thể hiểu được các điều này nếu luân hồi xảy ra tức thì ngay khi chết, vì nghiệp lực không phải là một chủ thể gì để có thể tồn tại lâu. Nghiệp lực là một lực do ta tạo ra, có thể ảnh hưởng đến luân hồi tức thì, chứ không phải là một chủ thể có thể lang thang trong vũ tru lâu năm.

Tuy nhiên, Đại Thừa thì nói hơi khác:

* Bankei Yotaku (1622-1693), Thiền sư Lâm Tế (Rinzai) quan trọng hàng đầu trong lịch sử Thiền tông Nhật Bản, nói về Phật tâm bất sinh bất diệt (The Unborn) trong ta: “Không một ai trong số các bạn tại buổi họp này là chưa giác ngộ. Giờ đây, tất cả các bạn đang ngồi trước mặt tôi như những vị Phật. Mỗi người trong các bạn đều nhận được Phật tâm từ mẹ mình khi mới sinh ra, và không gì khác. Phật tâm được thừa hưởng này chắc chắn là bất sinh (unborn), với trí tuệ soi sáng kỳ diệu.”

Nghĩa là, ta sinh ra là đã có Phật tâm hoạt động trong ta.

“Tất cả những gì bạn cần làm là thừa nhận với niềm tin sâu sắc và sự thấu hiểu – mà không cần bạn phải suy nghĩ hay dùng đến bất kỳ sự khéo léo hoặc mưu mẹo nào – rằng mọi thứ đều được nhận biết và phân biệt một cách riêng biệt. Và mọi điều này là vì Tâm Phật (Buddha-Mind) soi sáng kỳ diệu, bất sinh (unborn) và vận hành một cách trơn tru mọi sự.”

Vì Phật tâm không sinh cho nên không diệt. Phật tâm vượt lên trên sinh và diệt. (Nguồn)

* Sau đó Hakuin Ekaku (1686 -1769), nhà cải cách lớn trong Thiền Lâm tế Nhật, dạy kỷ luật trong Thiền học – tập trung vào ngồi Thiền và công án – và phát triển Bồ-đề tâm (Boddhicitta) như các Bồ-tát để độ mình và độ mọi chúng sinh cho đến khi mọi chúng sinh đều thành Bồ-tát. (Nguồn).

* Và đương nhiên là Bát Nhã Tâm Kinh dạy mọi thứ đều là Không, và Không với sắc tuy hai mà một.

Dịch Nghĩa Tiếng Việt

Khi Bồ tát Quán Tự Tại thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, soi thấy năm uẩn đều không, liền vượt qua mọi khổ ách.

Xá Lợi Tử! Sắc chẳng khác không, không chẳng khác sắc;
sắc tức là không, không tức là sắc;
thọ, tưởng, hành, thức cũng lại như vậy.

Xá Lợi Tử! Mọi sự đều là không, chẳng sanh chẳng diệt,
chẳng dơ chẳng sạch, chẳng thêm chẳng bớt.
Cho nên, trong không chẳng có sắc,
chẳng có thọ, tưởng, hành, thức;
chẳng có mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý;
chẳng có màu sắc, âm thanh, hương thơm, vị nếm, xúc cảm, và các pháp;
chẳng có nơi để nhìn, cho đến chẳng có có nơi để ý thức;
chẳng có vô minh, cũng chẳng có chấm dứt vô minh;
cho đến chẳng có già chết, cũng chẳng có chấm dứt già chết;
chẳng có khổ, nguyên nhân khổ, sự diệt khổ, và con đường diệt khổ;
chẳng có trí tuệ, cũng chẳng có đạt.

Bởi chẳng có gì để đạt, Bồ tát nương tựa Bát-nhã ba-la-mật-đa, nên tâm không vướng mắc;
vì không vướng mắc nên không sợ hãi,
xa lìa mộng tưởng điên đảo, rốt ráo niết bàn.

Chư Phật ba đời nương tựa Bát-nhã ba-la-mật-đa nên đạt được vô thượng chánh đẳng chánh giác.
Nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa là thần chú lớn, là minh chú lớn,
là chú tối cao, là chú không gì sánh bằng,
trừ hết mọi khổ ách, chắc thật, không dối.
Nên nói chú Bát-nhã ba-la-mật-đa, tức là nói chú rằng:

Yết đế, Yết đế, Ba la Yết đế, Ba la tăng Yết đế, Bồ đề, Tát bà ha.
(Qua rồi, qua rồi, qua bờ rồi, qua bờ hết rồi, giác ngộ rồi, vậy đó!)
(TĐH dịch)

Vậy dù mọi thứ, kể cả chúng ta là mộng, ảo, bọt, bóng (Kinh Kim Cang) thì mọi thứ vẫn thật dù chỉ thật trong một sátna. Mọi thứ đều là Không, đều nằm trong Không, như những lượng sóng biến hiện, có đó mà mất đó, nhưng vẫn nằm trong nước của đại dương.

“Không” đó không phải là “không có” hay “chết” mà là nền tuyệt đối chất chứa mọi thứ tương đối và phù du, kể cả chúng ta và ngũ uẩn tạo ra chúng ta. Tiếng Anh gọi Không là Emptiness hay Void.

Hiểu được điều này và, như Bồ tát Quán-tự-tại thấy ngũ uẩn là Không, thì ta Giác ngộ – vượt qua mọi “Khổ ách” và thành Bồ-tát, để độ mọi chúng sinh.

Các bạn thấy nói về Không, Phật tâm, Phật tánh, Không là điều rắc rối – đi từ Phật giáo Nguyên thủy, đến các chi phái Lâm Tế, đến Bát Nhã Tâm Kinh.

Mình không muốn hòa hợp các khác nhau chút đỉnh giữa mọi tông phái, cứ để như vậy, có lẽ chẳng tai hại gì.

Chỉ muốn các bạn nhớ rằng, dù tông phái nào thì chúng ta cũng có thể tu tập để thành A-la-hán hay Bồ-tát để độ mình và đồng thời độ mọi chúng sinh. Nghĩa là điều quan trọng và thực tế nhất là Tâm Bồ-đề – Tâm yêu người, Bodhicitta, nguyện thành A-la-hán/Bồ-tát để độ mình và độ mọi chúng sinh.

Đó là con đường thực tiễn, từ bi, bác ái.

Với yêu thương,

Hoành

o0o

Thành trụ hoại không – Birth, growth, decay, disappearace

Dear Brothers and Sisters,

In Buddhist philosophy, “birth, growth, decay, and disppearance are also known formation, development, disintegration, and emptiness.

The first three words – formation, development, and disintegration – are easy to understand. But the word “Emptiness” (Không) is confusing between Pali scriptures (Theravada Buddhism) and Mahayana.

The Pali scriptures speak extensively about Dependent Origination – everything arises from causes and conditions (together called “conditions” for short): when the conditions are sufficient for our five aggregates to combine, we are born and live. When the conditions are sufficient for us to dissolve, we will dissolve and die, both body and mind, until the five aggregates are ready to combine again to become a “new self” or some other being – this is Samsara (reincarnation). What determines how we will be reborn is “Karma” – rebirth into one of six realms: Heaven, Asura, Human, Animal, Hungry Ghost, and Hell. (See Quan niệm về con người trong kinh sách Pali của Phật giáo – The concept of humanity in the Pali scriptures of Buddhism).

We can understand this if reincarnation occurs immediately upon death, because Karma is not a subject that can exist for a long time. Karma is a force created by us, which can influence reincarnation immediately, not a subject that can wander in the universe for many years.

However, Mahayana Buddhism says something slightly different:

* Bankei Yotaku (1622-1693), a leading Rinzai Zen master in the history of Japanese Zen Buddhism, spoke of the Unborn Buddha-nature within us: “None of you present here are unawakened. Now, all of you sitting before me are Buddhas. Each of you received the Buddha-nature from your mother at birth, and nothing else. This inherited Buddha-nature is certainly unborn, with wondrous illuminating wisdom.”

This means that we are born with the Buddha-nature already active within us.

“All you need to do is acknowledge with deep conviction and understanding – without any thought or cleverness – that everything is perceived and distinguished separately. And all because the Buddha-Mind is miraculously illuminating, Unborn, and operates smoothly through all things.”

Because the Buddha-Mind is unborn, it does not perish. The Buddha-Mind transcends birth and death. (Source).

* Later, Hakuin Ekaku (1686-1769), a great reformer in Japanese Rinzai Zen, taught discipline in Zen Buddhism — focusing on meditation and koans — and developing Bodhicitta (the Bodhi-Mind) as Bodhisattvas to liberate themselves and all sentient beings until all sentient beings become Bodhisattvas. (Source).

* And of course, the Heart Sutra teaches that everything is Emptiness/Void, and Emptiness/Void and form are one.

The Heart of Prajna Paramita Sutra
(Translated by Tang Dharma Master of the Tripitaka Hsüan-Tsang on imperial command).

When Avalokiteshvara Bodhisattva was practicing the profound prajna paramita, he illuminated the five skandhas and saw that they are all empty, and he crossed beyond all suffering and difficulty.

Shariputra, form does not differ from emptiness; emptiness does not differ from form. Form itself is emptiness; emptiness itself is form. So, too, are feeling, cognition, formation, and consciousness.

Shariputra, all dharmas are empty of characteristics. They are not produced. Not destroyed, not defiled, not pure, and they neither increase nor diminish.

Therefore, in emptiness there is no form, feeling, cognition, formation, or consciousness; no eyes, ears, nose, tongue, body, or mind; no sights, sounds, smells, tastes, objects of touch, or dharmas; no field of the eyes, up to and including no field of mind-consciousness; and no ignorance or ending of ignorance, up to and including no old age and death or ending of old age and death. There is no suffering, no accumulating, no extinction, no way, and no understanding and no attaining.

Because nothing is attained, the Bodhisattva, through reliance on prajna paramita, is unimpeded in his mind. Because there is no impediment, he is not afraid, and he leaves distorted dream-thinking far behind. Ultimately Nirvana!

All Buddhas of the three periods of time attain Anuttarasamyaksambodhi through reliance on prajna paramita. Therefore, know that prajna paramita is a great spiritual mantra, a great bright mantra, a supreme mantra, an unequalled mantra. It can remove all suffering; it is genuine and not false. That is why the mantra of prajna paramita was spoken. Recite it like this:

Gate gate paragate parasamgate bodhi svaha!

Therefore, even though everything, including ourselves, is a dream, an illusion, a bubble, a shadow (Diamond Sutra), everything is still real, even if only real for a Ksana. Everything is Emptiness, everything is within Emptiness, like the ever-changing waves, here today, gone tomorrow, yet still within the ocean’s waters.

This “Emptiness” is not “non-existence” or “death,” but the absolute foundation containing all relative and ephemeral things, including ourselves and the five aggregates that create us. In English, Emptiness is also called Void.

If we understand this, like Bodhisattva Avalokiteshvara seeing the five aggregates as Emptiness/Void/Không, that understanding will lead us to Enlightenment – transcending all “suffering” and becoming a Bodhisattva, to liberate all sentient beings.

You may find discussing Emptiness, Buddha-mind, Buddha-nature, Emptiness/Void complicated – ranging from Theravada Buddhism to the Rinzai schools, to the Heart Sutra.

I don’t want to reconcile the minor differences between the various schools; it’s probably harmless to leave them as they are.

I just want you to remember that, regardless of our school of thought, we can all practice to become Arhats or Bodhisattvas to liberate ourselves and all sentient beings. That is the most important and practical work to do – cultivating our Bodhicitta, the heart of love, the aspiration to become an Arhat/Bodhisattva to liberate ourselves and all sentient beings.

That is the practical, loving-kindness & compassion and big love path.

With compassion,

Hoành

o0o

© copyright 2026
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
http://www.dotchuoinon.com