Chào các bạn,

Thần Nữ ngộ duyên Tiết Ứng Luông là trích đoạn trong vở cải lương “Thần Nữ dâng Ngũ Linh Kỳ” được hai cha con Minh Tơ (1922-1984) và NSND Thanh Tòng (1948-2016) sáng tác và biểu diễn trước năm 1975.

Vở diễn này thuộc thể loại Cải lương Hồ Quảng.

Từ “Hồ Quảng” ban đầu có thể là cách gọi trại của “hò Quảng”, chỉ điệu hò theo lối Quảng Đông, sau đó trở thành tên gọi chung cho các điệu hát chịu ảnh hưởng từ Quảng Đông và các vùng lân cận ở Trung Quốc.

Cải lương Hồ Quảng có nguồn gốc khá phức tạp: cải lương, hát bội, sân khấu Bắc Kinh, sân khấu Quảng Ðông, nhạc Việt Nam truyền thống, nhạc Ðài Loan, võ thuật Bắc Phái… Tuy nhiên, qua cách trình diễn của các nghệ sĩ, tất cả các loại hình nghệ thuật này phối hợp một cách nhuần nhuyễn với nhau, tạo nên một sắc thái riêng. Khán giả thưởng thức một vở tuồng diễn theo lối cải lương Hồ Quảng là sẽ nhìn thấy ngay là nó “rất Việt Nam”, không lẫn lộn với ca kịch Trung Hoa được.

(Cải lương Hồ Quảng – Nghệ thuật kết tinh từ nghệ thuật).

Tiết Ứng Luông là con trai nuôi của nữ tướng Phàn Lê Huê.

Phàn Lê Huê (樊梨花) là nữ anh hùng dân gian hư cấu trong văn học dân gian và tiểu thuyết lịch sử Trung Quốc, đáng chú ý nhất là trong bộ truyện văn học có tên Tiết gia tướng quân (薛家将), Tiết Đinh San và Phàn Lê Huê (薛丁山征西) và Tùy Đường Diễn Nghĩa (隋唐演义).

Bà được nhớ đến như một nữ anh hùng mạnh mẽ, võ sư lão luyện và pháp sư, người đóng vai trò trung tâm trong việc bảo vệ và thống nhất biên giới phía tây của nhà Đường.

Phàn Lê Huê là một trong bốn nữ anh hùng dân gian Trung Quốc cổ đại, cùng với Mộc Lan, Mục Quế Anh và Lương Hồng Ngọc. Câu chuyện về chồng bà, Tiết Đinh San, sát cánh chiến đấu cùng bà trên chiến trường, được biết đến rộng rãi và có sức ảnh hưởng sâu rộng. (Biên tập từ Wikipedia Fan Lihua).

Nữ tướng Phàn Lê Huê có duyên tiền định với Tiết Đinh San nên hai người thành vợ chồng. Họ có cặp sinh đôi 1 trai 1 gái nhưng ông chồng Tiết Đinh San vô tình bắn chết đứa con trai duy nhất.

Đó là truyện ở TQ. Qua tới VN, các tác giả VN sáng tác thêm chuyện nữ tướng Phàn Lê Huê có con trai nuôi là Tiết Ứng Luông.

Tiết Ứng Luông cũng giống ba mẹ – có duyên tiền định với nữ tướng Thần Nữ.

Trong một trận giáp chiến với quân Tây Liêu do tướng Ô Lợi Hắc cầm đầu, đội quân của nhà Đường do Điêu Nguyệt Nga, Trần Kim Định dẫn đầu bị đánh tan tác phải lui binh về thành thúc thủ, mặc cho quân Tây Liêu làm mưa làm gió ở biên ải.

Triều đình hoang mang trước tin dữ, nữ soái Phàn Lê Huê buộc lòng phải tìm kế nghi binh, tuyển chọn nhân tài giúp nhà Đường dẹp giặc. Tiên phuông Tiết Ứng Luông tuy còn trẻ nhưng trước vận mạng đất nước lâm nguy nóng lòng xin ra trận mạc. Không được mẹ chấp nhận, Tiết Ứng Luông cùng tên cận thần trung tín Tổng Kỳ tự động điều binh dẹp giặc.

Trước sức mạnh và mưu trí của tên tướng Tây Liêu, cả đoàn quân hùng mạnh của Tiết Ứng Luông rơi vào trận đồ bát quái của giặc. Tính mạng đang bị đe dọa thì Tiết Ứng Luông may mắn được Thần Nữ – một nữ tặc khét tiếng hùng cứ tại vùng núi Phụng Hoàng cứu thoát. Hỏi ra mới biết chỉ vì muốn trả thù cho cha bị hàm oan, nàng đã phải đội lốt kẻ cướp.

Thần Nữ được sư mẫu cho biết, Thần Nữ có duyên tiền định với Tiết Ứng Luông. Sau khi cả hai cưới nhau, Ứng Luông bị dời về kinh về tội bất tuân thượng lệnh: tự động kéo binh diệt giặc và kết hôn với nữ tặc.

Tại triều đình, Phàn Lê Huê giận dữ quyết đem Tiết Ứng Luông xử trảm. Tiết Đinh San hết lòng bàn mưu chuộc tội cho con nhưng không được Phàn Lê Huê chấp nhận. Được tin Tiết Ứng Luông mắc tội với triều đình, Thần Nữ liền kéo toàn bộ binh lực về kinh mong chuộc tội cho người yêu và để mình tỏ lòng thành, nàng đã trao Ngũ Linh Kỳ cho tướng soái Đại Đường và cùng binh sĩ ra quân dẹp giặc.

(Biên tập từ Thần Nữ dâng Ngũ Linh Kỳ).

Dưới đây là trích đoạn Thần Nữ ngộ duyên Tiết Ứng Luông.

Điểm mắc cười và nhiều suy ngẫm trong trích đoạn này là ở chỗ: Tiết Ứng Luông ban đầu rất hùng hùng hổ hổ quyết đánh nhau sống chết với Thần Nữ, nhưng đánh không lại, bị Thần Nữ bắt. Khi Thần Nữ nói lại lời sư mẫu là họ có duyên 7 ngày với nhau, Tiết Ứng Luông tin ngay lập tức, liền thay đổi 180 độ, gọi nhau là vợ chồng [Thần Nương và Tiết Lang], rồi bảo với Thần Nữ để về nhà nói chuyện với mẹ [nữ tướng Phàn Lê Huê].

Đây là kịch. Cũng như những truyện kiểu Thánh Gióng 3 tuổi cầm quân đánh giặc, ta không thể hiểu những truyện này theo logic thông thường mà phải hiểu theo nghĩa biểu tượng.

Việc Tiết Ứng Luông tin ngay lời “kẻ địch” cho thấy tính cách tin người của Tiết Ứng Luông, và cũng là tính cách tin người của dân miền Tây. Vì đây là vở kịch do dân miền Tây sáng tạo ra và ca diễn cho dân miền Tây, nên vở kịch phản ánh sâu sắc trái tim và linh hồn của người miền Tây. Qua đó, ta có hiểu được tại sao dân miền Tây lại chân chất và thật thà đến như vậy.

Thêm vào đó, dù chỉ trích đoạn ngắn nhưng cũng đủ khắc họa rõ nét chế độ mẫu hệ trong sâu thẳm tiềm thức của dân Việt:

Thần Nữ là tiên, tiên cưới tục, gợi nhớ truyện Âu Cơ và Lạc Long Quân. Cả hai truyện đều kể về những phụ nữ chủ động trong tình yêu và hôn nhân. Chủ động yêu, chủ động cưới và chủ động chia tay.

Họ không chỉ chủ động trong chuyện riêng của họ, mà còn chủ động trong chuyện chung của gia đình và đất nước với hình ảnh sư mẫu và nữ tướng Phàn Lê Huê đứng phía sau như những người quyết định đầu tiên và cuối cùng cho mọi sự.

Càng tìm hiểu cải lương càng thấy nhân vật trung tâm của cải lương đa số là phụ nữ. Nhìn bề ngoài, có vẻ cải lương chỉ tập trung vào những phụ nữ yếu đuối nên luôn bị đau khổ trong tình yêu (bị lừa tình, bị phụ tình, không có tiếng nói gì trong bất kỳ chuyện gì…). Tuy nhiên, sâu trong đó, cải lương vẫn có những phụ nữ mạnh mẽ, độc lập và tự chủ trong tình yêu và cuộc sống.

“Cả bóng tối của vũ trụ cũng không thể nào che nổi ánh sáng của que diêm.” Chế độ mẫu hệ vẫn là chế độ mẫu hệ. Ngàn năm Bắc thuộc không thể nào làm phai mờ nguồn gốc tổ tiên trong tâm thức dân Việt.

Mời các bạn thưởng thức trích đoạn trong vở cải lương “Thần Nữ dâng Ngũ Linh Kỳ” – Thần Nữ ngộ duyên Tiết Ứng Luông.

Chúc các bạn một ngày tình yêu.

PTH

***

1. Jun Phạm và Thanh Duy

Trích đoạn “Thần Nữ ngộ duyên Tiết Ứng Luông” / vở cải lương “Thần Nữ dâng Ngũ Linh Kỳ”, tác giả: NSND Thanh Tòng, Minh Tơ.

Chương trình Gương mặt thân quen 2017 [không hiểu sao Chương trình lại không đăng clip vở diễn này, nên mình phải dùng một clip có chất lượng không tốt nhưng đó là clip tốt nhất trên Youtube].

Bắt đầu từ phút 2:55.

2. Cải Lương: Thần Nữ Dâng Ngũ Linh Kỳ

Nghệ Sĩ: Lệ Thủy, Tài Linh, Vũ Linh, Thanh Tòng, Hồng Nhung, Hũu Cảnh, Thảo Nguyên, Bạch Long, Trường Sơn, Thanh Loan, Thanh Sơn, Chí Bảo, Công Minh.

Trích đoạn” Thần Nữ ngộ duyên Tiết Ứng Luông” bắt đầu từ phút 40:45.