TĐH: Bài này mình đăng ngày Jan. 6, 2010, bây giờ đăng lại nguyên văn, ngoại trừ phần tiếng Anh là mới.

Chào các bạn,

Vị thầy dạy mình Ju Jitsu (nhu thuật) là một giáo sư cận chiến cho công an ở vùng ngoại ô thủ đô Mỹ, ngoài giờ dạy công an thì dạy tại võ đường riêng. Thầy này có những câu khẩu quyết ngắn ngắn, lập đi lập lại hoài, cho nên chẳng học trò nào mà không thuộc. Một trong những khẩu quyết mình thích nhất là “Chẳng có chiêu nào sai” (There is no wrong move). Chỉ có chiêu có hiệu quả và chiêu không hiệu quả.

Tức là khi chiến đấu, chúng ta phải luôn chuyển động, luôn luôn tung chiêu thức, mọi chiêu đều đúng, chiêu này không hiệu lực thì tung chiêu khác ngay, kể cả các chiêu thức chưa bao giờ học nhưng cảm thấy thích hợp lúc đó. Trong chiến đấu, luôn luôn sáng tạo cho hoàn cảnh tức thì, tâm trí không được ràng buộc vào một qui tắc đúng sai nào.

Đó chính là tâm trí tự do (free mind), tâm trí sáng tạo (creative mind). Tâm trí tự do và sáng tạo chỉ có được nếu ta không lệ thuộc vào công thức có sẵn nào cả. Đó chính là điều các võ sư và thiền sư gọi là “tâm không” hay “vô tâm” (no-mind).

Chiến đấu trong tòa án cũng thế. Dù là trước đó đã có chuẩn bị bài bản tử tế, đến lúc vào tòa, luôn luôn có những ngạc nhiên về bằng chứng và thủ tục, và người luật sư sẽ phải sáng tạo và biến hóa rất nhanh.

Làm thương mãi cũng vậy, địch thủ tung sản phẩm mới, hoặc chiến dịch tiếp thị mới, hoặc kinh tế thế giới lên xuống trồi sụt… ta phải phản ứng ngay, và chiêu này không hiệu quả phải lập tức tung chiêu khác.

Và nếu ta nói chuyện với các vị cha chú lão thành đã kinh nghiệm trong chiến tranh, chắc chắc các vị ấy cũng sẽ nhấn mạnh đến tính sáng tạo liên tục trong chiến tranh.

Cuộc đời là thế. Nói chung, cuộc sống ở đời tùy thuộc vào khả năng sáng tạo nhạy bén của ta. Tức là, lệ thuộc vào một tâm trí tự do, sáng tạo, không bị đóng khung bởi các công thức.

Và không chỉ là cá nhân, quốc gia cũng thế. Quốc gia chỉ có thể hùng cường trong kỹ nguyên thông tin và sáng tạo này nếu (1) các cá nhân công dân sáng tạo, và (2) guồng máy công quyền nhạy bén đủ để sáng tạo biến hóa liên tục.

Tuy nhiên vấn đề của mỗi chúng ta là chúng ta luôn luôn trưởng thành trong một cái khuôn nào đó — gia đình ta (cấp tiến hay bảo thủ), vùng ta ở (Bắc hay Nam), tôn giáo (Công giáo, Phật giáo, hay chẳng tôn giáo nào), học lực (lớp 5 hay tiến sĩ), mức độ kinh tế (ngồi mát ăn bát vàng hay cày còng lưng), kinh nghiệm (chỉ là cậu ấm hay đã phải làm cu li)… Nói chung là, mỗi người chúng ta trưởng thành và sống trong những hoàn cảnh đặc biệt, tạo nên cung cách cảm xúc và suy nghĩ của riêng ta. Cung cách cảm xúc và suy nghĩ này định nghĩa con người ta, và đồng thời cũng có thể là một cái khuôn đóng ta trong đó. Vậy thì làm sao ta có thể thoát khỏi cái khuôn của chính mình để có được tâm trí tự do, tâm trí không vướng mắc?

Đã bao nhiều lần chúng ta nói và viết: Đừng có thành kiến, đừng chấp trước, đừng ngục tù tư tưởng… hãy mở rộng đầu óc, mở rộng tư tưởng, hãy để tâm trí bay xa… Rồi nhìn chung quanh chúng ta thấy gì? Thiên hạ chia nhóm, chia bang, xỉ vả nhau, chỉ trích nhau, đánh đấm nhau, bắt bớ nhau, bỏ tù nhau, giết chóc nhau. Anh em đánh đấm nhau, quốc gia hơn thua nhau, ai cũng lèm nhèm chưởi bới “phe kia” là tội ác.

Trời Phật ơi! Làm sao chỉ một việc mở rộng tâm trí tự do để không còn trong ngục tù tranh chấp, để mọi người có thể sống chung hòa bình với nhau, lại khó thế?

Càng lớn tuổi mình càng phục Phật Thích Ca – con người chúng ta mê muội khôn lường.

Dù sao đi nữa thì cá nhân chúng ta có thể lựa chọn. Ta không cần phải nhốt ta vĩnh viễn trong ngục tù tâm trí. Ta có cách để mang tâm trí đến vùng trời tự do, nếu ta thực tâm muốn làm thế. Ta có thể làm cho đời ta và thế giới này tươi đẹp hơn một tí nếu chúng ta thực hành “tâm trí tự do.”

• Ta có thể thiền và buông xả như các thiền sư. Hoặc cầu nguyện để có tâm “như trẻ em” và yêu vô điều kiện như Giêsu.

• Hoặc, trong đời sống hàng ngày, ta thực tập các điều sau đây:

1. Đời là tương đối: Mình có cái đúng của mình, người khác có cái đúng của họ. Cái đúng của họ sai đối với mình, nhưng mình tôn trọng ý họ vì nó đúng với họ.

2. Mình muốn lắng nghe người khác không? Mình muốn hiểu và thông cảm người khác không?

3. Mình có thể gạt các kết luận, giả thiết, và thành kiến về người khác ra ngoài đầu óc hạn hẹp của mình không?

4. Mình có muốn trò chuyện, đối thoại, đặt câu hỏi, và lắng nghe người khác, để hiểu họ không? (Tức là, không trò chuyện với thái độ kiêu căng để giảng cho họ rằng họ ngu và họ nên theo con đường của mình).

5. Mình thực sự muốn kéo những người khác đến gần mình, hay mình chỉ muốn người khác làm theo ý mình? Tức là, lo lắng của mình hướng vào người khác, hay chỉ hướng vào mình?

Điều thứ 5 là điều cuối cùng và căn bản nhất: Trong tư duy chăm sóc lo lắng của ta, ta là trung tâm của vũ trụ, hay mọi người quanh ta là trung tâm của vũ trụ của ta?

Nếu chúng ta, như một cá nhân, một nhóm người, một tôn giáo, một đảng phái… nhìn vào chính ta, chính nhóm ta, chính tôn giáo ta, chính đảng phái ta… như là trọng tâm của suy tưởng và lo lắng của chính mình… thì ta hoàn toàn không có lối thoát và thế giới này cũng không có lối thoát…

Lối thoát ra khỏi ngục tù nằm ở bên ngoài nhà tù — ở trong những người quanh ta. Đó là nơi tư duy của ta nên tập trung quan tâm và lo lắng.

Chúng ta có muốn làm vậy không? Chúng ta nghiêm chỉnh và quyết tâm đến thế nào về việc này?

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

Bài liên hệ: Tự do đầu tiên và cuối cùng, Phản ứng lập trình hay hành động tự do?

o0o

Tâm trí tự do – The free mind

TĐH: I posted this article on Jan. 6, 2010, now posting it in its entirety, except for the English part which is new.

Dear Friends,

The teacher who taught me Ju Jitsu was a close combat professor for the police in the suburbs of the US capital. In addition to teaching police, he taught at his own dojo. This teacher had short slogans that he repeated over and over again, so no student didn’t know them by heart. One of the slogans I liked the most was “There is no wrong move”. There are only effective moves and ineffective moves.

That is, when fighting, we must always be fluid, always shoot new moves. All moves are correct, if this move is not effective, then use another move immediately, even the moves that we have never learned previously, but feel appropriate now. In fighting, always be creative for the immediate situation, the mind must not be bound by any rules of right or wrong.

That is the free mind, the creative mind. A free and creative mind can only be achieved if we do not depend on any pre-existing formula. That is what martial artists and Zen masters call “empty mind” or “no-mind”.

The same is true about fighting in court. Even if you have prepared thoroughly in advance, when you enter the court, there will always be surprises about the evidence and procedures, and the lawyer will have to be creative and adapt very quickly.

The same goes for doing business. The competitor launches a new product, or a new marketing campaign, or the world economy goes up and down… you have to react immediately, and if this move is not effective, you have to immediately try another move.

And if we talk to our elders who have had experience in war, they will certainly emphasize the need for constant creativity in war.

That is life. In general, life depends on our ability to be creative – that is a free, creative mind, not bound by any formula.

Not only individuals, but also nations. A nation can only be strong in this information and creative age if (1) individual citizens are creative, and (2) the public apparatus is agile enough to innovate continuously.

However, the problem with each of us is that we grow up in a certain mold — our family (progressive or conservative), our region (north or south), religion (Catholic, Buddhist, or no religion), education (5th grade or PhD), economic level (sitting comfortably with gold bowls or working hard), experience (just a rich kid or working as a coolie)… In general, each of us grows up and lives in our special circumstances, creating our own way of feeling and thinking. This way of feeling and thinking defines us, and at the same time can also be a mold that keeps us stuck in it. So how can we escape from our own mold to have a free mind, a mind without entanglement?

How many times have we said and written: Don’t be prejudiced, don’t be attached, don’t be imprisoned in thought… open your mind, open your thoughts, let your mind fly far… Then look around us, what do we see? People are divided into groups, divided into states, insulting each other, criticizing each other, fighting each other, arresting each other, imprisoning each other, killing each other. Brothers fight against one other, countries compete fiercely against each other, everyone is mumbling and cursing “the other side” is a criminal.

Oh my God! How is it so difficult to just open up the free mind so that we are no longer in the prison of conflict, so that everyone can live together in peace?

The older I get, the more I admire Buddha Shakyamuni – we humans are so ignorant.

In any case, we as individuals can choose. We don’t need to lock ourselves in a prison of mind forever. We have a way to bring our mind to the sky of freedom, if we really want to do so. We can make our own life and this world a little more beautiful if we practice “free mind.”

• We can meditate and let go like Zen masters. Or pray to have a “childlike” mind and love unconditionally like Jesus.

• Or, in our daily lives, we practice the following:

1. Life is relative: I have my own right, others have their right. Their right is wrong for me, but I respect them because it is right for them.

2. Do I want to listen to others? Do I want to understand and empathize with others?

3. Can I put my own conclusions, assumptions, and prejudices about others out of my own limited mind?

4. Do I want to talk, dialogue, ask questions, and listen to others, to understand them? (That is, not talk with an arrogant attitude to tell them they are stupid and they should follow my path.)

5. Do I really want to draw others to me, or do I just want others to do what I want? That is, is our concern directed towards others, or towards ourselves?

The fifth point is the last and most fundamental:

In our caring and worrisome thinking, are we the center of the universe, or are the people around us the center of our universe?

If we, as an individual, a group, a religion, a party… look at ourselves, our group, our religion, our party… as the center of our own thinking and worry… then we have absolutely no way out and the world has no way out…

The way out of the prison lies outside the prison — in the people around us. That is where our thinking should focus its concern and worry.

Do we want to do that? How serious and determined are we about this?

Have a nice day.

Love,

Hoành

Article in the same series: The First and Last Freedom, Programmed reaction or free action?

o0o

© copyright 2025
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com