Chào anh chị em,

Chúng ta nói rất nhiều về hy sinh. Và nhiều khi từ “hy sinh” có vẻ như là bị lạm dụng.

Vợ chồng. Vợ hy sinh ở nhà nuôi con, và chồng hy sinh đi làm cực nhọc, cho nhau và cho con cái. Nhưng, thật sự đó phần lớn là một quan hệ đối tác (partnership) để cùng làm việc với nhau cho một tập thể gọi là “gia đình”. Nếu vì lý do nào đó partnership bị đổ vỡ, vợ chồng đưa nhau ra tòa, thì mọi “hy sinh” của hai người đều được đòi hỏi bằng tiền, và sẽ được tòa quyết định bằng tiền, chẳng khác gì một quan hệ đối tác kinh doanh (business partnership) bị giải thể.

Bố mẹ thường nói hy sinh cho con, để yêu cầu con nghe lời mình, và cũng có hy vọng mai mốt mình già bệnh, con mình sẽ lo cho mình. Đó có vẻ như đầu tư đường dài.

Tuy nhiên, chiến binh hy sinh cho đất nước, mà không đổi chác. Chiến binh mà hy sinh (chết đi) thì chẳng được gì đáp lại. Cho nên người ta thường nói “chiến binh trả nợ núi sông” – chiến binh có nợ với núi sông vì núi sông đã sinh ra mình và nuôi dưỡng mình. Khi quốc gia có biến, mình lên đường chiến đấu và có thể hy sinh thân mạng để trả nợ núi sông.

Đó là tinh thần Bồ-tát: Bồ-tát bố thí, kể cả bố thí thân mạng mình, thì cũng không thấy mình, không thấy người được mình bố thí, không thấy có việc bố thí. Bồ-tát chỉ bố thí mà chẳng thấy gì cả, chỉ như đói thì ăn, khát thì uống, đó mới là Bồ-tát bố thí. (Kinh Kim Cang).

Và, ngày xưa, cũng như ngày nay trong nhiều gia đình nghèo, một mẹ nuôi một lố con lúc nhúc, đôi khi cộng thêm nuôi một ông chồng – như là học trò “dài lưng tốn vải, ăn no lại nằm” – thì đó là một hy sinh cực kỳ lớn. Nhưng hình như chẳng ai nói đó là hy sinh – xem như đó là nhiệm vụ tất nhiên của phụ nữ, không có gì đáng nói.

Và nếu ông chồng không đỗ đạt gì, hay đỗ trạng nguyên và lấy con vua, thì cũng là chuyện thường, chẳng có gì đáng nói.

Những bà vợ như thế chỉ thấy mình làm vợ làm mẹ, mà chẳng bao giờ nói đến từ hy sinh. Đó cũng là hy sinh mà không hy sinh mới là hy sinh.

Cho nên các bạn, khi bạn hy sinh thật, thì đừng nói gì cả – đừng thấy tôi hy sinh, đừng nói tôi hy sinh, đừng thấy người được tôi hy sinh, đó mới là hy sinh.

Hy sinh mà chẳng hy sinh, đó mới là hy sinh.

Với yêu thương,

Hoành

o0o

Hy sinh – Sacrifice

Dear Brothers and Sisters,

We talk a lot about sacrifice. And sometimes the word “sacrifice” seems to be abused.

Husband and wife. The wife sacrifices to stay home and raise the children, and the husband sacrifices to work hard, for each other and for the children. But, in reality, it is mostly a partnership to work together for a collective called “family”. If for some reason the partnership breaks down, the husband and wife take each other to court, all the “sacrifice” of each person will be demanded in money, and will be decided by the court in money, no different from a dissolved business partnership.

Parents often say they sacrifice for their children, to ask their children to listen to them, and also to hope that when they get old and sick, their children will take care of them. It seems like a long-term investment.

However, soldiers sacrifice for their country, without an exchange. A warrior who sacrifices himself (dies) will not receive anything in return. Therefore, people often say “warriors paying the debt to the nation” – each warrior owes the nation a debt, because the nation gave birth to him and raised him. When the nation is in trouble, he goes to war and may sacrifice his life to pay the debt to the nation.

That is the spirit of Bodhisattva: Bodhisattva gives alms, including giving his own life, but he does not see himself, does not see the person he gives alms to, does not see the act of giving alms. Bodhisattva gives alms without seeing anything, just like when hungry he eats, when thirsty he drinks, that is Bodhisattva giving alms. (Diamond Sutra).

And, in the past, as well as today in many poor families, a mother raised a bunch of children, sometimes in addition to raising a husband – such as a student “long-backed, costing fabric, eating full, then sleeping” – that is an extremely great sacrifice. But it seems that no one says that it is a sacrifice – it is considered a natural duty of women, nothing to talk about.

And if the husband does not pass any exams, or wins  the championship in the imperial examination and marries the king’s daughter, it is also normal, nothing to talk about.

Such wives only see themselves as wives and mothers, but never mention the word sacrifice. That is also, sacrifice without sacrifice is sacrifice.

So friends, when you really sacrifice, do not say anything – do not see yourself sacrifice, do not say “I sacrifice”, do not see the person you sacrifice for, that is sacrifice.

Sacrifice without sacrifice, is sacrifice.

With compassion,

Hoành

o0o

© copyright 2025
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
http://www.dotchuoinon.com