Bài cùng chuỗi Tiểu luận về BNTK:
(1), (2), (3), (4), (5), (6), (7), (8), (9), (10), (11), (12), (13), (14). Done.

Trung đạo của Phật giáo có khác với trung dung của Khổng giáo? 

Cả trung đạo và trung dung có thể được dịch là con đường chính giữa (middle way), nhưng chúng thực sự khác nhau. Trong Khổng giáo, trung dung là cách sống điều độ và hài hòa – chừng mực trong mọi thứ, gồm cả việc ứng dụng những quy tắc xử thế (nhân lễ nghĩa trí tín; humanity, respect, loyalty, wisdom, honesty)—nhằm tạo nên sự hòa hợp với người khác và với trời đất (heaven and earth). Nói một cách tổng quát, vị trí đứng giữa là một vị trí yêu thích của Trung Dung. 

Trung đạo của Phật giáo có nghĩa là vô chấp vào bất cứ điều gì, ngay cả vào giữa con đường. Người thực hành Bát Nhã có thể đứng trên bất cứ điểm tựa nào, bất cứ nơi đâu, ở giữa, bên trái, bên phải, trên cao, dưới thấp. Ở đâu không quan trọng. Chừng nào tâm trí của người ấy không dính mắc vào nơi mình đang đứng hay bất cứ cái gì khác, thì nơi đó là tốt. Trong Bát Nhã, điều quan trọng là tâm thanh tịnh (pure and tranquil heart), tâm vô chấp (non-attaching heart) chứ không phải vị trí trên con đường. 

Trong văn học Thiền (Zen), nhiều thiền sư đã từng làm những việc mà nhìn có vẻ như rất cực đoan. Một thiền sư chặt bức tượng Phật để đốt lửa sưởi ấm cho chính mình và người học trò trong một đêm lạnh khi không có gỗ. Một thiền sư khác trả lời câu hỏi của học trò mình bằng cách tát mạnh vào mặt người học trò. Nhìn bên ngoài, đây quả là những hành động cực đoan, nhưng những bậc thầy Phật giáo đã làm như vậy, bởi vì họ biết rằng trong hoàn cảnh và thời điểm đó, làm như thế có thể giúp học trò của họ đạt đến giác ngộ, và bởi vì tâm họ không dính mắc (vô chấp) vào ý tưởng rằng bức tượng Phật là không được đụng tới hay trả lời câu hỏi bằng một cái tát là điều cấm kỵ. Những hành động này có lẽ không được chấp nhận trong Khổng giáo.

Trung dung của Khổng giáo là một quy tắc xử thế tốt; trung đạo của Phật giáo là tâm trí tự do của một người nghệ sĩ bậc thầy.(Xin xem thêm sách về Trung Dung của Khổng Tử tại đây
http://www.personal.usyd.edu.au/~cdao/booksv/cpdd1.htm).

o0o

Tiểu luận về Bát Nhã Tâm Kinh – A brief exposition on the Heart Sutra (7)

Bài cùng chuỗi Tiểu luận về BNTK:
(1), (2), (3), (4), (5), (6), (7), (8), (9), (10), (11), (12), (13), (14). Done.

Is the Buddhist middle way different from the Confucian middle way?

Although both ways are called middle way, they are really different.  In Confucianism, middle way is a way of living with moderation and harmony—moderate in all things, including the application of rules of conduct (humanity, respect, loyalty, wisdom, honesty)–to generate harmony with other people and with heaven and earth.  Generally speaking, standing in the middle is the favorite position of the Confucian middle way.  

The Buddhist middle way means not-attaching to anything, including the middle of the road.  The prajna practitioner can stand on any ground, any place, the middle, the left, the right, the high, the low.  It doesn’t matter where.  As long as his heart/mind is not attached to his standing position or to anything else, then his position is good.  In prajna, a pure and tranquil heart, i.e., non-attaching heart, is what that counts, not the position on the road. 

In Zen literature, many Zen masters did things that looked very extreme.  A master chopped a wooden Buddha statue to make a fire to warm himself and his student in a very cold night when there was no wood.   Another master answered his student’s question by giving the student a hard slap on the face.  Apparently these were very extreme actions, but the Buddhist masters did them, because they knew, in the circumstances at the time, doing so would help their student attain enlightenment, and because their mind was not attached to the idea that the Buddha statue was untouchable or that it was unacceptable to answer a question with a slap.  These actions probably would not be allowed in Confucianism.  

The Confucian middle way is a good managerial rule; the Buddhist middle way is the free mind of a master artist.

o0o

© copyright 2025
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
http://www.dotchuoinon.com