Chào các bạn,

Chúng ta học luận lý học – phần lớn là cùng tư duy như toán học – một lý luận không đúng thì phải sai. Như 2+2=5 thì không đúng (là 4), cho nên phải sai. Và chúng ta quen tư duy và lý luận như thế với đủ mọi thứ trong đời, và do đó chúng ta cãi nhau thường xuyên về đúng và sai trong đủ mọi thứ vấn đề trên đời – nếu tôi đúng, mà anh chàng này nói khác tôi, thì hắn phải sai.

Nhưng cuộc sống không đơn giản như thế. Nếu một căn nhà sơn nhiều màu khác nhau – trước vàng, bên trái đỏ, bên phải xanh, sau đỏ – 4 người, mỗi người đứng đối diện một cạnh của căn nhà, sẽ thấy căn nhà có một màu khác nhau, và rất có thể 4 người cãi nhau ì đùng về màu sắc của căn nhà, nếu họ không thấy được 3 cạnh kia.

Cuộc đời là như thế. Một vấn đề luôn có thể nhìn vào từ những góc cạnh khác nhau và cho ta những nhận thức khác nhau từ mỗi góc cạnh. Và nhận thức đúng nhất là nhận thức tổng hợp của mọi góc cạnh. Kiểu như nhiều người mù sờ voi, mỗi người chỉ nhận thức được một phần của con voi – vòi, ngà, tai, chân, đầu — và con voi là tổng hợp những nhận thức riêng rẽ đó.

Cho nên trong đa số mọi vấn đề của cuộc sống, chúng ta cãi nhau rất ngớ ngẩn chỉ vì mỗi người chỉ thấy một góc cạnh của vấn đề và cho rằng những người kia đều sai. Thực sự là mỗi người đều sai vì không thấy đầy đủ, và đều đúng một phần vì thấy từng phần. Cái nhìn đúng nhất là tổng hợp mọi cái nhìn của mọi người.

Cho nên, nếu bạn thông minh, đừng tranh cãi. Cách nhận biết sự thật tốt nhất là mời mọc mọi người chia sẻ cái nhìn của họ về vấn đề, và tổng hợp mọi điều bạn nghe từ mọi người, đó sẽ là kiến thức đầy đủ nhất về vấn đề.

Nếu chúng ta hiểu cách sống như thế thì thế giới sẽ hòa bình hơn, và thông thái hơn.

Chúc các bạn luôn thông thái.

Mến,

Hoành

© copyright 2023
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com