Chào các bạn,

Nhìn rõ một vấn đề là một vấn đề lớn. Phần lớn, “rõ” đến đâu là do trình độ của ta đến đâu. Bạn có thể rất rõ tâm tính của con bạn, nhưng một bác sĩ phân tâm học thì rất có thể hiểu tâm tính con bạn sâu sắc bằng 5, 7 lần bạn.

“Trình độ” của ta về một loại vấn đề cho ta nhìn “rõ” ở những mức độ khác nhau. Cái “rõ” của người này vẫn có thể là cái “dốt” đối với người kia.

Và đã nói đến trình độ thì ta nói đến kiến thức – học hỏi đến đâu và kinh nghiệm đến đâu.

Nào, bây giờ giả sử bạn có trình độ A trong một loại vấn đề, như là xử lý ùn tắc giao thông cho một thành phố, làm thế nào để bạn có thể nhìn vấn đề một cách rất rõ, ít nhất là đối với một người ở trình độ A?

Thường thì chúng ta có hai phương cách để tìm hiểu một vấn đề. Thứ nhất là phân tích, (còn gọi là analytical thinking), và thứ hai là nhìn từ mọi góc cạnh của vấn đề (a comprehensive view of the problem).

1. Phân tích thì phần lớn là các câu hỏi. Người ta thường nói đến những câu hỏi điều tra (investigative questions) 5W 1H.

5W là what, when, where, who, why, và 1H là how.

What: Chuyện gì? Kẹt xe trong thành phố.
When: Kẹt những giờ nào?
Where: Kẹt những nơi nào, đường nào?
Who: Những người bị kẹt vào những giờ đó, nơi đó, là những loại người nào?
Why: Tại sao bị kẹt?
How: Kẹt lớn đến mức nào?

Đó là những câu hỏi phân tích để chẻ một vấn đề thành nhiều phần nhỏ để nghiên cứu. Đây cũng là những câu hỏi các điều tra viên hình sự hay phóng viên điều tra dùng rất thường trong các cuộc điều tra. Khi ngồi brainstorm về một vấn đề với các đồng nghiệp quanh một bàn, hãy bắt đầu phân tích vấn đề bằng 5W 1H, đi tới đâu thì tiếp tục hỏi thêm tới đó với 5W 1H. Mở rộng mạng lưới phân tích bằng những loạt câu hỏi điều tra như thế để mình có thể thấy chi tiết của nhiều vấn đề nhỏ liên kết nhau thành một vấn đề lớn, mà tư duy của mình đưa mình tới từng bước.

2. Chúng ta đang nói đến brainstorm để phân tích (điều tra), và brainstorm có nghĩa là nhiều người cùng ngồi động não với nhau. Và đây là phương cách số hai để hiểu rõ một vấn đề: Đó là nhìn vấn đề từ những góc cạnh khác nhau.

Brainstorm với nhiều người thì đương nhiên là mỗi người có thể nhìn vấn đề ở một góc khác nhau, nhiều người thì thấy vấn đề từ nhiều góc cạnh khác nhau. Tuy nhiên, nếu nhiều người mà làm chung trong một văn phòng, thì rất có thể là mọi người chung một văn phòng đều nhìn vấn đề từ chỉ một góc nhìn.

Cho nên brainstorm sẽ hiệu quả hơn rất nhiều nếu những người brainstorm là những loại người khác nhau – người đi xe máy, người lái xe bus, người lái xe auto, các shippers giao hàng, cảnh sát giao thông, kỹ sư giao thông…

Cách để có được cách nhìn rộng rãi từ nhiều góc độ là brainstorming team có nhiều người loại người khác nhau nói về vấn đề giao thông.

Tóm lại, để hiểu rõ một vấn đề bạn cần có (1) một brainstorming team để phân tích vấn đề, và (2) team đó cần có những người với những góc nhìn và kinh nghiệm khác nhau về vấn đề đó, để mọi người có cái nhìn toàn cảnh nhưng rất chi tiết.

Phương cách điều tra phân tích từ nhiều góc cạnh khác nhau rất quan trọng cho các lãnh đạo trong việc thiết kế các dự án để giải quyết những vấn đề phức tạp. Nhưng bạn cũng có thể thực hành nó hằng ngày với các bạn cùng bàn cà phê, về mọi chuyện lớn nhỏ trong đời bạn.

Chúc các bạn luôn hiểu được mọi vấn đề một cách sâu sắc.

Mến,

Hoành

© copyright 2023
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com