Chào các bạn,

Chúng ta có thể thành thật cả đời, và chỉ một lần nói dối gì đó mà nhiều người biết – như là tạo thành một scandal trên báo chí – thì danh tiếng thành thật đã nhiều năm xây dựng sụp đổ và ta có tiếng là người gian dối, chẳng ai dám tin.

Đương nhiên đời sống là như thế. Bạn có thể xây dựng và bảo trì một căn nhà 30 năm rất tử tế, nhưng đùng một cái một chiếc xe lớn mất phanh đâm thẳng vào nhà bạn với vận tốc nhanh, thì cả căn nhà có thể tiêu tan. Gìn giữ thì tốn nhiều năm, sụp đổ thì chỉ một giây.

Nếu bạn muốn có uy tín là người thành thật, bạn phải nói thật, luôn luôn, cả đời. Chỉ một lần nói dối cũng có thể tiêu hủy toàn thể công lao gìn giữ cả đời của bạn.

Đương nhiên đó là chuyện khó, nhưng cũng chỉ như lái xe – bạn có thể lái xe tử tế cả đời, nhưng chỉ cần một tai nạn là bạn có thể về với ông bà.

Vậy bạn phải lo lái xe tử tế cẩn thận cả đời, mọi nơi, mọi lúc. Giữ uy tín thành thật cũng vậy thôi.

Nói thật nghĩa là điều gì không nói được thì không nói. Nhưng lời nói ra khỏi miệng phải là lời thật.

Trắng nói thành đen, không nói thành có, ít nói thành nhiều. Đó là nói dối.

Nói một nửa giấu một nửa để cố tình làm người ta hiểu lạc hướng là misleading (dẫn sai), cũng là nói dối.

Không biết mà nói như là mình biết. Đó là nói dối.

Kết luật trong khi mình chẳng có bằng chứng gì cả, thì đó là nói dối. (Ví dụ, bạn nghi là người hàng xóm trộm gà của bạn, nhưng không có bằng chứng gì cả. Thì nói “Tôi nghi ông hàng xóm trộm gà tôi, nhưng không có bằng chứng,” đừng nói “Ông hàng xóm trộm gà tôi.”)

Trốn thuế là nói dối.

Làm biên lai giả là nói dối.

Kế toán giả là nói dối.

Đương nhên thỉnh thoảng bạn có thể nói sai vì bạn hiểu sai vấn đề, không phải vì bạn nói dối. Nhưng thiên hạ thường không phân biệt bạn nói sai hay nói dối, nếu bạn nói sai rất có thể nhiều người sẽ nghĩ bạn nói dối. Vậy mỗi lần khám phá ra mình nói sai, thì chỉnh sửa lại rõ ràng và xin lỗi mọi người: “Tôi đã hiểu sai vấn đề trước đây.”

Một xã hội mà có quá nhiều người nói dối thì xã hội đó thành hỗn loạn, rất khó quản lý, rất khó trật tự, và rất khó tiến bộ, vì mọi người chẳng ai tin ai, thông tin chính xác thì cực kỳ hiếm, mọi sinh hoạt trao đổi mua bán đều ở mức rất tồi vì sinh hoạt trên thông tin sai quá nhiều, người ta bị lừa thường xuyên, và đất nước không thể phát triển mạnh vì mọi sinh hoạt đều èo ọt.

Chính vì thế mà từ thời cổ đại, mọi xã hội loài người, mọi tôn giáo đều có quy luật chống nói dối và dạy nói thật. Ngày nay thì “Thông tin sai” tràn ngập khắp nơi, từ cửa miệng của mỗi người, đến báo chí và các hệ thống thông tin. Chẳng ai dám tin ai. Quan nói dân không tin, dân nói quan không tin.

Chúng ta có breakdown in communication (gãy đổ truyền thông) rất lớn, giữa mọi người trong xã hội, ngay cả trong rất nhiều gia đình.

Tất cả mọi điều chỉ vì một lý do duy nhất: Người ta không thành thật với nhau.

Nếu phải lấy một điều làm lý do duy nhất để giải thích mọi điều xấu trong xã hội – tham nhũng, lường gạt, cướp bóc – thì điều đó là “Xã hội có nhiều dối trá” (vì “người ta không thành thật”).

Các bạn, thành thật cũng như tà áo trắng của học sinh. Một giọt mực rơi vào là hết trắng, và giặt rất mệt.

Hãy cố gắng giữ lời nói của ta có giá trị. Giữ chữ tín.

Tốt cho chính bạn và cho đất nước.

Mến,

Hoành

© copyright 2023
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com