Chào các bạn,

Anh em Buôn Làng rất chú trọng đến cách xưng hô, người đã lập gia đình sau khi có con bố mẹ được gọi bằng tên của người con đầu, nếu có cháu được gọi bằng ông bà cùng với tên của người cháu đầu. Hôm mình đến thăm gia đình ông bà Dem, mình không để ý đến cách xưng hô đã gọi ông bà bằng bố mẹ và ông Dem đã nhắc mình:

– “Mình bảy mươi tuổi, có bốn đứa chắt nên được gọi là ông Dem.”

Mặc dầu đã được ông Dem nhắc nhưng mình nghĩ quan trọng gì chuyện gọi bằng bố hay bằng ông, nên mình lại gọi bằng bố, và ông Dem không chịu, lại nhắc sửa cho mình. Đến lúc này mình hiểu: Phải tôn trọng phong tục tập quán của anh em Buôn Làng chứ không xưng hô tùy tiện như mình muốn được!

Mình đến thăm ông Dem không tình cờ nhưng là cố ý. Nguyên nhân mình gặp ông Dem hai lần ngoài đường trong cách ăn mặc của một người không bình thường, cả hai lần ông Dem đều mặc ba bốn lớp áo, trong khi trời nóng như đổ lửa, cùng với cái quần lửng của phụ nữ màu cam, tất cả áo quần đều rất nhem nhuốc!

Với cách ăn mặc luộm thuộm, thiếu vệ sinh, mình nghĩ đây là một người không bình thường và ở một mình không có người thân. Vì vậy mình nhất định tìm cho ra ông này!

Không biết tên nên gặp các mẹ mình tả từ đầu tóc đến hình dáng và cách ăn mặc, mình hỏi đến mẹ thứ ba thì biết ông tên Dem người ở thôn Một.

Mình vào nhà, ông Dem đang bưng tô cơm ăn. Mình ngạc nhiên vì vợ, các con và các cháu đang ngồi chơi chung quanh ông Dem, và trước mặt mình một ông Dem bình thường từ cách nói năng, đến cách kể chuyện, hoàn toàn không có gì khác thường như cách ăn mặc của ông Dem. Và trong khi nói chuyện ông Dem đã dạy cho mình cách xưng hô theo tập tục của Buôn Làng, ông Dem còn chỉ bà Dem và giới thiệu là vợ, cũng sinh năm 1944 cùng tuổi với ông Dem và không biết nói tiếng Kinh.

Ông Dem còn kể cho mình biết trước kia ông Dem làm y tá Buôn Làng, lúc đó trong Buôn Làng gia đình ông Dem thuộc hạng trí thức và khá giả, nhưng sau một lần đi phát rãy khai hoang, ông Dem chặt một cây rừng lớn, cây rừng đổ ụp xuống trên đầu ông Dem máu chảy nhiều, ông Dem bất tỉnh. Mọi người mang ông Dem về, sau khi tỉnh dậy anh em Buôn Làng thấy ông Dem không bình thường, nhưng ông Dem không chịu mình không bình thường!

Ông Dem kể đến đây người con gái út của ông Dem có gia đình với bốn đứa con, nói với mình:

– “Hôm nay Yăh đến tự nhiên bố mình tỉnh táo, kể chuyện rành rọt. Sẵn có Yăh ở đây Yăh khuyên bố mình ăn mặc cho sạch sẽ đàng hoàng, đừng mặc áo quần của mẹ, mình nói hoài bố không nghe! Bố ăn mặc như vậy anh em Buôn Làng chê cười các con không biết chăm sóc tuổi già cho bố mẹ, mình mắc cỡ lắm!”

Và cả nhà cũng như mình sửng sốt và mắc cười trước câu nói của ông Dem:

– “Mình sẽ làm theo ý mẹ Dem và các con khi nào Chúa muốn.”

Matta Xuân Lành