(Doanh nghiệp) – Vinafood 2 hãy tập trung làm đầu mối đi tìm thị trường cho nông sản Việt rồi ăn hoa hồng, không cần thiết phải cổ phần hóa.

• Cổ phần hóa Vinafood 2: Chỉ đủ ‘gãi ngứa’?
• Cổ phần hóa Vinafood 2: Gãi ghẻ hay ném đá ao bèo?

Chuyên gia nông nghiệp, GS.TS Võ Tòng Xuân thẳng thắn trao đổi với Đất Việt những vấn đề xung quanh việc cổ phần hóa Tổng Công ty Lương thực miền Nam (Vinafood 2).

Bày ra để lấy tiền?

GS.TS Võ Tòng Xuân cho rằng, nếu Vinafood 2 cổ phần hóa với phương án Nhà nước nắm giữ trên 65% vốn điều lệ sẽ không thay đổi được cung cách làm ăn của doanh nghiệp này bởi nó không tạo ra được sân chơi bình đẳng cho các doanh nghiệp. Nếu Nhà nước thực sự muốn nhà đầu tư tư nhân tham gia vào Vinafood 2 thì phải để tư nhân có quyền.

“Với phương án cổ phần hóa này chắc gì doanh nghiệp tư nhân muốn tham gia vì nếu làm họ phải chịu các điều kiện của Vinafood 2, trong khi họ có vốn của riêng mình. Thực chất Vinafood 2 không đủ tiền để hoạt động nên bày ra cổ phần hóa, lấy tiền của tư nhân để cùng làm với họ”, GS Xuân chỉ rõ.

GS.TS Võ Tòng Xuân

Từ trước tới nay, cách làm của Vinafood 2 là mua rẻ, bán rẻ, trong khi các doanh nghiệp tư nhân muốn xuất khẩu gạo giá cao và có sản phẩm đáp ứng được yêu cầu của những thị trường khó tính lại bị ràng buộc bởi những quy định về kho chuyên dùng, nhà máy xay xát…, mà đa số sẽ chẳng đáp ứng được.

“Kể cả tư nhân có nắm được 35% vốn điều lệ còn lại của Vinafood 2 thì cũng khó thay đổi được tình trạng này bởi thị trường gạo đặc biệt không thể nào làm lớn được. Doanh nghiệp phải mời đối tác nước ngoài sang kiểm tra kỹ càng vùng nguyên liệu, nếu làm đúng quy trình, không có dư lượng hóa chất, có địa chỉ địa chỉ hẳn hoi thì họ mới đồng ý mua.

Như Công ty CP TM&SX Viễn Phú ký hợp đồng cung cấp gạo hữu cơ với đối tác nước ngoài nhưng họ lại không có kho chuyên dùng với sức chứa tối thiểu 5.000 tấn lúa, cơ sở xay xát thóc công suất tối thiểu 10 tấn/giờ như quy định của Nghị định 109 về kinh doanh xuất khẩu gạo. Bởi vậy, Viễn Phú buộc phải ký hợp đồng ủy thác với Vinafood 2. Đối tác chẳng biết Vinafood 2 là ai, họ chỉ biết có Viễn Phú mà thôi.

 Đấy là chưa kể nguy cơ mua qua ủy thác gạo có thể bị trộn lẫn nhiều loại khác nhau để kiếm lời. Giả sử Viễn Phú có mua cổ phần của Vinafood 2 thì khi xuất khẩu cũng là dưới cái tên Vinafood 2, giống y như trước đây, mà đối tác nước ngoài lại chỉ cần cái tên Viễn Phú. Do đó, chẳng thay đổi được gì cả”, GS Võ Tòng Xuân phân tích.

Cái khó nhất của Việt Nam bây giờ là gạo chất lượng, GS Xuân nói, không cần phải cao nhưng chất lượng phải đàng hoàng, khi bán ra trong bao không phải chứa 2-3 loại gạo mà chỉ có 1 loại mà thôi.

Vị chuyên gia đầu ngành nông nghiệp dẫn lại câu chuyện cách đây hơn 20 năm: Sau khi Mỹ dỡ bỏ lệnh cấm vận với Việt Nam, một công ty Mỹ liên doanh với Vinafood 2 thành lập Công ty Gạo Việt-Mỹ. Việc đầu tiên khi họ vào Việt Nam là thay đổi máy móc, vệ sinh toàn bộ nhà máy ở Trà Nóc rồi đem máy sấy, máy tách màu hạt gạo qua.

Khi đó, họ không cần gạo thơm mà chỉ cần gạo hạt dài nên dùng giống IR84. Công ty Gạo Việt-Mỹ xây dựng vùng nguyên liệu tại Thốt Nốt và Ô Môn thuộc tỉnh Cần Thơ, đặt nông dân làm theo đúng quy trình và cử người chăm sóc bà con thường xuyên. Khi thu hoạch, họ mua lúa tươi với giá cao rồi đem về nhà máy ở Trà Nóc sấy đúng phương pháp, khi xay ra hạt gạo nhìn rất đẹp và chỉ có một loại gạo mà thôi. Công ty xuất khẩu dưới cái tên của họ với giá 385 USD/tấn, trong khi gạo Việt Nam chỉ có giá 180-200 USD/tấn. Đó là năm 1993. Nhưng sau đó có ý kiến cho rằng thật sai lầm khi để công ty Mỹ vào mua lúa giá cao rồi xuất giá cao nên buộc họ phải ra đi.

“Vấn đề chính là thương hiệu. Bây giờ Vinafood 2 muốn làm tốt phải theo đúng chuỗi giá trị để có nguyên liệu đồng nhất, máy móc thiết bị tốt và có được loại gạo có thể đăng ký thương hiệu, bán thương hiệu đó thì mới mong gỡ gạc được danh tiếng cho gạo Việt Nam. Gạo chất lượng không nhất thiết phải là gạo thơm, chỉ cần hạt gạo trong, trắng, hạt dài và chỉ có một loại”, GS Xuân nhấn mạnh.

Không cần cổ phần hóa

Theo GS.TS Võ Tòng Xuân, không cần thiết phải cổ phần hóa Vinafood 2, thay vào đó doanh nghiệp này tập trung làm đầu mối đi tìm thị trường, làm vai trò kết nối các công ty con với thị trường rồi ăn hoa hồng.

Chế biến gạo xuất khẩu ở đồng bằng sông Cửu Long

“Làm như vậy rất khỏe, Vinafood 2 hãy để việc buôn bán cho các công ty con của các tỉnh làm. Chứ bây giờ Vinafood 2 cổ phần hóa rồi lại nhận luôn suất buôn bán thì sẽ gây khó dễ cho các công ty tư nhân đang hoạt động. Trong khi đó, doanh nghiệp tư nhân lại rất yếu về xúc tiến thương mại, đi tìm thị trường.

Vì thế, Vinafood 2 hãy đưa người có khả năng đi khai phá, mở rộng thị trường cho gạo, bắp, cà phê và các loại nông sản khác của Việt Nam. Như vậy, các doanh nghiệp ở các tỉnh mới phát triển chứ không phải làm tôi mọi cho Vinafood 2″.

GS Xuân cho biết, mô hình nói trên không khác với mô hình ở Nhật Bản. Hiện ở Nhật Bản, các công ty lớn thường đi tìm kiếm thị trường và nguyên liệu để giúp công ty con hoạt động, công ty con giàu lên thì các công ty lớn cũng giàu. Vì vậy, cần phải tái cơ cấu Vinafood 2, các tổng công ty lương thực, Hiệp hội lương thực phải trở thành cơ quan giúp các tỉnh phát triển nghề trồng lúa, từ đó giúp nông dân yên tâm gắn bó với cây lúa.

“Nhà nước muốn là làm được nhưng cứ trù trừ, còn cổ phần hóa thì chẳng ăn thua gì”, ông nói.

• Thành Luân