Bài thơ, bài hát: Mục hạ vô nhân

Chào các bạn,

Mình đang tìm hiểu bài thơ bài xẩm này để có thể chia sẻ vài dòng với các bạn nhưng chưa biết khi nào xong. Thôi thì trong khi chờ đợi footnotes theo sau, mời các bạn thưởng thức âm nhạc trước nhé.

Đây là một bài xẩm chợ theo phong cách world music với hai kiểu hòa âm phối khí khác nhau nhưng đều có điểm chung là đều có tiếng đàn nhị (đàn cò) và giọng hát của Ngô Hồng Quang. Quang là một nghệ sĩ đa năng, anh có thể hát, chơi đàn bầu, đàn nhị, bộ gõ…, sáng tác và hòa âm phối khí.

Mình thấy bài xẩm này hay có lẽ vì thích cách Ngô Hồng Quang thể hiện. Sau khi biết bài xẩm đó được phổ thơ của Nguyễn Khuyến (1835 -1909) thì mình có mong muốn tìm hiểu mọi thứ xung quanh bài thơ và bài xẩm để có thể hiểu được phần nào ý tứ mà người xưa muốn truyền lại.

Mục hạ vô nhân: mục – mắt, hạ – dưới, vô – không, nhân – người. Tạm dịch: Dưới mắt không thấy người. Đây là tâm tư của anh hát xẩm mù có nàng vợ xinh đẹp? Nếu đúng vậy thì tâm tư đó cụ thể như thế nào và có ẩn chứa một tâm tư nào khác nữa hay không? – Đây là điều mình đang tìm hiểu.

Nguyễn Khuyến vừa là nhà thơ trữ tình vừa là nhà thơ trào phúng. Mỗi chữ của ông vừa đẹp vừa sâu sắc. Ông làm quan giữa lúc nước mất nhà tan. Làm quan nhưng nổi tiếng là thanh liêm, chính trực. Vì cảm thấy bất lực, không làm được gì để thay đổi thời cuộc nên ông xin cáo quan về ở ẩn. Ngày đi học mình thích được học về thơ Nguyễn Khuyến.

Trên đây là vài nét phác họa rời rạc của bài thơ bài xẩm. Dưới đây là ba clips, gồm hai clips Mục hạ vô nhân kiểu mới: Một kiểu Ngô Hồng Quang kết hợp với nghệ sĩ nhạc Jazz người Pháp gốc Việt Nguyên Lê cùng ca sỹ Mỹ Linh vào tháng 2- 2017 và một kiểu kết hợp với nhạc sĩ Hà Lan Onno Krijn năm 2013. Clip thứ ba là bài xẩm kiểu truyền thống do NSUT Văn Ty thể hiện.

Mời các bạn cùng thưởng thức nhé.

Chúc các bạn một ngày tốt lành.

Thu Hương

***

Hanoi Duo – Nguyên Lê – Ngô Hồng Quang – Mỹ Linh: Mục hạ vô nhân

Ngô Hồng Quang – Onno Krijn: Mục hạ vô nhân (Xẩm chợ)

Mục Hạ Vô Nhân – Văn Ty

Mục hạ vô nhân
(Xẩm chợ)
(Thơ: Nguyễn Khuyến)

Mục hạ vô nhân, chúng anh đây mục hạ vô nhân
Nghe em nhan sắc lòng xuân anh mấy rạt rào
Dù em mặt phấn má đào

Mặt phấn má đào, dù em mặt phấn má đào
Dửng dừng dưng cũng chẳng có thèm trông mà làm gì
Em lấy anh cho đi trước làm vì

Đi trước làm vì em lấy anh cho đi trước làm vì
Tay thì gác chiếu tay thì quàng vai
Vén tay sờ chốn em ngồi

Sờ chốn em ngồi, vén tay sờ chốn em ngồi
Em thì chẳng thấy, anh thời thở than
Bâng khuâng như mất lạng vàng

Như mất lạng vàng, bâng khuâng như mất lạng vàng
Cái sênh cái trống, cái đàn ai mang
Ai ơi thương kẻ dở dang miệng ca tay gảy
Khúc đàn tương tư
Chẳng yêu chẳng nể chẳng vì

Chẳng nể chẳng vì chẳng yêu, chẳng nể chẳng vì
Cũng liều nhắm mắt bước đi cho đành
Một duyên hai nợ ba tình

Hai nợ ba tình một duyên hai nợ ba tình
Chữ duyên kia với chữ tình ai mang
Kẻo còn đi nhớ về thương
Kẻo còn để mối tơ vương bên lòng
Đôi ta chút nghĩa đèo bòng

Chút nghĩa đèo bòng, đôi ta chút nghĩa đèo bòng
Dẫu mòn con mắt, tấc lòng nhãn khai
Ngại ngùng những bước chông gai
Những bước chông gai, ngại ngùng những bước chông gai
Trần gian nhỡn nhục nào ai biết gì
Cái tình là cái chi chi

Đố ai lên chốn chợ trời
Dẫn anh lên khoắng một vài các ả nàng tiên

Là cái chi chi, cái tình là cái chi chi
Yêu nhau phải bảo đường đi lối về
Đôi ta trót nặng lời thề

Trót nặng lời thề, đôi ta trót nặng lời thề
Đường xa dắt díu đi về có đôi
Tới đâu người đứng ta ngồi khi đàn khi hát
Mọi người đều vây quanh
Ai ơi ăn ở cho đành
Chứ ai ơi ăn ở cho đành

***

Mục hạ vô nhân

Thơ: Nguyễn Khuyến

Chúng anh đây mục hạ vô nhân
Nghe em nhan sắc lòng xuân anh não nùng.
Dù em má phấn chỉ hồng
Dửng dừng dưng anh chẳng thèm trông làm gì.
Lấy anh, anh cho đi trước để làm vì
Tay thì dắt díu tay thì quàng vai
Vén tay sờ chốn em ngồi,
Em thì chẳng thấy, anh thời thở than.
Bâng khuâng như mất lạng vàng,
Cái sênh, cái trống, cái đàn ai mang?
Ai ơi thương kẻ dở dang
Miệng ca tay gẩy khúc đàn tương tư.
Chẳng yêu chẳng nể chẳng vì
Cũng liều nhắm mắt bước đi cho đành.
Một duyên hai nợ ba tình
Chữ duyên chi vướng, mối tình ai mang?
Kẻo còn đi nhớ về thương.
Kẻo còn để mối tơ vương bên lòng.
Đôi ta chút nghĩa đèo bòng
Dẫu mòn con mắt, tấm lòng dám sai
Ngại ngùng những bước chông gai,
Trần gian nhỡn nhục nào ai biết gì.
Chữ tình là chữ chi chi,
Yêu nhau phải bảo đường đi lối về.
Đôi ta đã trót lời thề,
Gần xa dắt díu đi về có đôi.
Đến đâu người đứng ta ngồi
Khi đàn khi hát những người chung quanh.
Tới nơi những chốn thị thành
Đôi bên hàng phố đắp danh đón mời
Đố ai biết chốn chợ Trời,
Dẫu ta lên khoắng một người nàng Tiên.


Nguồn: Khảo luận về Nguyễn Khuyến, Nguyễn Xuân Hiếu, Trần Mộng Chu, NXB Nam Sơn, 1960

3 thoughts on “Bài thơ, bài hát: Mục hạ vô nhân”

  1. Tks Thu Hương.

    Các clip này rock hóa (1 và 2), clip 3 thì nhanh, nghe rất sáng tạo và thích thú. Nhưng xem như là một loại nhạc sáng tạo mới có gốc là Hát Xẩm thì đúng hơn là Hát Xẩm, vì tinh thần xa Hát Xẩm lắm rồi.

    Hát Xẩm là nhạc ăn xin, như người ăn xin ngày nay hát nhạc Bolero. Hát chậm hơn cả clip 3, đàn cò đi với tiếng ca như lời than vãn, than khóc, tiếng trống như những thổn thức dồn dập trong lòng.

    Lời ca thì thường là buồn (dù rằng hát thơ vui cũng được, nhưng thơ vui chắc khó xin tiền).

    Nghe nghệ nhân Hà Thị Cầu hát xẩm chính thống ở đây:

    Bài Mục Hạ Vô Nhân này đến từ Nguyễn Khuyến thì nói về đất nước đẹp như nàng tiên mà không ông nào biết quý biết giữ, Nàng đi mất cũng chỉ biết sờ chỗ ngồi chứ chẳng biết nàng đi lúc nào..

    Hát như nhạc rock như clip đầu thì mất hết tinh thần Hát Xẩm trong nhạc cũng như thơ.

    Nhưng nói thế không có nghĩa là hạ giá trị sáng tạo của Rock Xẩm (clip1). Rất hay về phương diện âm nhạc. Nghệ thuật thì phải sáng tạo như thế mới hát triển được. Mỗi bước sáng tạo là một loại nhạc mới ra đời.

    Liked by 1 person

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s