Tân Nhạc VN – Nhạc Ngoại Quốc Lời Việt – Thời kỳ Hiện Đại – “Những Chiếc Lá Úa” (Les Feuilles Mortes) – Jacques Prévert & Joseph Kosma

Đọc các bài cùng chuỗi, xin click vào đây.

Chào các bạn,

Hôm nay mình giới thiệu đến các bạn nhạc phẩm “Những Chiếc Lá Úa”, “Lá Rụng” (“Les Feuilles Mortes”, “Autumn Leaves”) của các nhạc sĩ Joseph Kosma (phổ thơ Jacques Prévert năm 1946), Phong VũPhạm Duy.

Nhạc phẩm “Les Feuilles Mortes” (“Những Chiếc Lá Úa”) là bài hát nổi tiếng – nguyên được viết bằng tiếng Pháp – được nhiều nghệ sĩ nổi tiếng khắp nơi trình bày. Ca khúc có phần nhạc của nhà soạn nhạc người Pháp gốc Hungary, Joseph Kosma, và phần lời của nhà thơ Jacques Prévert, có nội dung là kỷ niệm buồn về một tình yêu đã mất.

Năm 1949, Johnny Mercer viết lời tiếng Anh cho bài hát và đặt tựa đề là “Autumn Leaves”. Bài hát này còn được nhiều nhạc sĩ đặt lời tiếng Việt như “Lá Thu Vàng” (Lữ Liên), “Những Chiếc Lá Úa” (Phong Vũ), “Lá Rụng” (Phạm Duy), “Những Chiếc Lá Úa” (Y Vân),…

Năm 1945, Joseph Kosma và Jacques Prévert cùng tham gia vở ballet “Le Rendez-vous” của Roland Petit, trong đó Joseph Kosma đảm nhận sáng tác một phần khí nhạc còn Jacques Prévert soạn nội dung cho vở diễn. Đạo diễn điện ảnh Marcel Carné có đến xem và tỏ ra háo hức chuyển thể vở ballet thành phim.

Thi sĩ Jacques Prévert (1900–1977).
Thi sĩ Jacques Prévert (1900–1977).

Sau đó, nhạc phẩm “Les Feuilles Mortes” được Joseph Kosma sáng tác dựa trên phần nhạc của ông trong vở ballet, để rồi Jacques Prévert đặt lời cho ca khúc trên nền nhạc đó trong quá trình chuẩn bị cho tác phẩm điện ảnh của Carné. Bài hát được biết đến lần đầu tiên dưới hình thức những trích đoạn nhỏ trong phim Les Portes De La Nuit (tháng 12 năm 1946) của Carné, do hai nhân vật Diego (Yves Montand) và Malou (Nathalie Nattier) thể hiện.

Thành công không đến với bộ phim, song chỉ vài năm sau thì ca khúc kèm với nó lại tỏa sáng ngoài phạm vi nước Pháp. Yves Montand tự cho mình là người đầu tiên biểu diễn ca khúc này ra công chúng, tuy nhiên lời tuyên bố này đã bị ca sĩ Vaucaire Cora đã phản bác trong một cuộc phỏng vấn do Alain Poulanges thực hiện trên sóng truyền thanh France Inter vào năm 1995, bởi chính bà mới là người đầu tiên hát ca khúc này vào năm 1948. Cũng khoảng thời gian đó, Marianne Oswald có hát “Les Feuilles Mortes” với một đoạn bằng tiếng Đức. Jacques Douai là nam ca sĩ đầu tiên trình bày bài này vào năm 1947.

Năm 1949, Johnny Mercer soạn phần lời tiếng Anh dưới nhan đề “Autumn Leaves”. Từ đây nó trở thành thành tiêu chuẩn jazz và tiêu chuẩn pop ở cả hai ngôn ngữ, cả dưới hình thức khí nhạc lẫn thanh nhạc. Ngoài trình bày bằng tiếng Anh, Nat King Cole còn hát bài này bằng tiếng Nhật với nhan đề “Kareha” (枯葉 tạm dịch: “Lá Héo”). Ngày 24 tháng 12 năm 1950, ca sĩ Edith Piaf trình bày song ngữ Anh – Pháp ca khúc này trong chương trình truyền thanh The Big Show của NBC Radio.

Năm 1955, bản “Autumn Leaves” do nghệ sĩ Roger Williams thể hiện vươn lên vị trí quán quân ở thị trường Hoa Kỳ. Đây là bản nhạc dương cầm duy nhất giành được vị trí số một trên bảng xếp hạng pop của Billboard và là bản nhạc dương cầm bán chạy nhất mọi thời đại, thể hiện qua doanh số hơn hai triệu bản bán ra. Cũng năm này, Tino Rossi thu “Les Feuilles mortes” cho nhãn đĩa Pathé-Marconi.

Nhạc sĩ Joseph Kosma.
Nhạc sĩ Joseph Kosma.

kosma_Ca sĩ Yves Montand

Phim “Autumn Leaves” (1956) có dùng bài này (do Nat King Cole hát) ở phần đầu phim. Người viết bài hát người Pháp Serge Gainsbourg vinh danh ca khúc này trong bài hát “La Chanson De Prévert” của ông.

– Danh ca Frank Sinatra hát bài này trong album “Where Are You?” phát hành năm 1956.
– Năm 1959, Andy Williams ra ca khúc này trong album Lonely Street của ông.
– Ban nhạc The Coasters cũng hát lại bài hát trong album “One by One” phát hành năm 1960.
– Năm 1965, Al Hirt đưa bài này vào album They’re Playing Our Song.
– Năm 1966, ban nhạc Manfred Mann biểu diễn “Les Feuilles Mortes” với phong cách pop đương đại/rock trong album “As Is”.
– Năm 1996, “Autumn Leaves” hiện diện trong album thu trực tiếp Live at Blues Alley (1996) của Eva Cassidy.
– Năm 2000, ca sĩ người Pháp Raquel Bitton đưa bài hát vào album “Raquel Bitton sings Edith Piaf” của chị. Cùng năm này, album “The Jerry Lee Lewis Show” mới ra mắt của Jerry Lee Lewis cũng có bài “Les Feuilles Mortes”.
– Năm 2009, Iggy Pop dùng “Les Feuilles Mortes” làm ca khúc mở đầu cho album Préliminaires.
– Năm 2013, ca sĩ nhạc pop Jermaine Jackson (cựu thành viên nhóm Jackson Five, anh trai Michael Jackson) song ca với giọng nam trung David Serero trong album “I Wish You L.O.V.E.”: Jazz Standards của Jackson.

Nhạc sĩ Johnny Mercer.
Nhạc sĩ Johnny Mercer.

Bản gốc “Les Feuilles Mortes” có cấu trúc giai điệu phức tạp, gồm 24 nhịp cho đoạn dẫn nhập (gồm hai lần chuyển điệu) và 16 nhịp cho đoạn điệp khúc. Tuy nhiên 24 nhịp đoạn dẫn gần như bị bỏ đi khi bài này được đưa sang tiếng Anh, và cũng hiếm thấy người ta hát phần còn lại này trong tiếng Anh mà chỉ thấy trình bày 16 nhịp phần điệp khúc.

Phần điệp khúc sử dụng mô típ ba nốt tăng dần trong một quãng hai trưởng, trong khi phần mở đầu của phần chính sử dụng các nhóm ba nốt ngang nhau biểu diễn trong cùng khoảng thời gian. Phần này và phần cuối được thể hiện ở cung Mi thứ, còn điệu chính thì theo Sol thứ.

Bài này được viết theo hình thức AABC, là nhạc phẩm dành cho những người mới làm quen với sự hài hòa trong nhạc jazz (jazz harmony) do hòa âm của bài này hầu như chỉ gồm các hợp âm lặp lại ii-V-I và ii-V.

Chùm hợp âm iv7-VII7-III-VIM7-ii (giảm một nửa) 7-V7-i của bài này được xem là một ví dụ về hòa âm theo vòng quãng năm (circle of fifths).

kosma_Les Feuilles Mortes

Nguyên tác bài thơ “Les Feuilles Mortes” (Thi sĩ Jacques Prévert)

Lời 1:

Oh! je voudrais tant que tu te souviennes
Des jours heureux où nous étions amis
En ce temps-là la vie était plus belle,
Et le soleil plus brûlant qu’aujourd’hui
Les feuilles mortes se ramassent à la pelle
Tu vois, je n’ai pas oublié…
Les feuilles mortes se ramassent à la pelle,
Les souvenirs et les regrets aussi
Et le vent du nord les emporte
Dans la nuit froide de l’oubli.
Tu vois, je n’ai pas oublié
La chanson que tu me chantais.

C’est une chanson qui nous ressemble
Toi, tu m’aimais et je t’aimais
Et nous vivions tous deux ensemble
Toi qui m’aimais, moi qui t’aimais
Mais la vie sépare ceux qui s’aiment
Tout doucement, sans faire de bruit
Et la mer efface sur le sable
Les pas des amants désunis.

Lời 2:

Les feuilles mortes se ramassent à la pelle,
Les souvenirs et les regrets aussi
Mais mon amour silencieux et fidèle
Sourit toujours et remercie la vie
Je t’aimais tant, tu étais si jolie,
Comment veux-tu que je t’oublie?
En ce temps-là, la vie était plus belle
Et le soleil plus brûlant qu’aujourd’hui
Tu étais ma plus douce amie
Mais je n’ai que faire des regrets
Et la chanson que tu chantais
Toujours, toujours je l’entendrai!

kosma1

Nhạc phẩm “Autumn Leaves” (Nhạc sĩ Johnny Mercer)

The falling leaves drift by the window
The autumn leaves of red and gold
I see your lips, the summer kisses
The sun-burned hands I used to hold
Since you went away the days grow long
And soon I’ll hear old winter’s song
But I miss you most of all my darling
When autumn leaves start to fall.

Nhạc phẩm “Les Feuilles Mortes” (bản do ca sĩ Edith Piaf trình bày)

C’est une chanson, qui nous ressemble
Toi tu m’aimais et je t’aimais
Nous vivions tous, les deux ensemble
Toi que m’aimais moi qui t’aimais
Mais la vie sépare ceux qui s’aiment
Tout doucement sans faire de bruit
Et la mer efface sur le sable les pas des amants désunis

Nhạc phẩm “Autumn Leaves” (Lời: Johnny Mercer. Nhạc: Joseph Kosma. Bản do hai ca sĩ Nat King Cole và Patti Page trình bày)

The falling leaves drift by the window
The autumn leaves of red and gold
I see your lips, the summer kisses
The sun-burned hands I used to hold
Since you went away the days grow long
And soon I’ll hear old winter’s song
But I miss you most of all my darling
When autumn leaves start to fall

Nhạc phẩm “Les Feuilles Mortes” (Thơ: Jacques Préver. Nhạc: Joseph Kosma. Bản do ca sĩ Yves Montand trình bày)

Oh ! je voudrais tant que tu te souviennes
Des jours heureux où nous étions amis.
En ce temps-là la vie était plus belle,
Et le soleil plus brûlant qu’aujourd’hui.
Les feuilles mortes se ramassent à la pelle.
Tu vois, je n’ai pas oublié…
Les feuilles mortes se ramassent à la pelle,
Les souvenirs et les regrets aussi
Et le vent du nord les emporte
Dans la nuit froide de l’oubli.
Tu vois, je n’ai pas oublié
La chanson que tu me chantais.

{Refrain:}
C’est une chanson qui nous ressemble.
Toi, tu m’aimais et je t’aimais
Et nous vivions tous les deux ensemble,
Toi qui m’aimais, moi qui t’aimais.
Mais la vie sépare ceux qui s’aiment,
Tout doucement, sans faire de bruit
Et la mer efface sur le sable
les pas des amants désunis.

Danh ca Thái Thanh.
Danh ca Thái Thanh.

Nhạc phẩm “Những Chiếc Lá Úa” (“Les Feuilles Mortes” – Nhạc: Joseph Kosma. Bản tiếng Việt của NS Phong Vũ do danh ca Thái Thanh trình bày)

Mùa thu đã về khắp lối đường lá vàng bay,
tìm đâu những ngày vui với người xinh đẹp ấy?
Mùa thu đã về hơi gió lạnh chốn khuê phòng,
thầm nhắc trong lòng nơi cô quạnh sống chờ mong.

Người xưa khuất rồi tim đã lạnh giá từ bao năm,
mùa thu nhắc lại tình trong trắng.
Ngày ấy trên đồi cất tiếng cười thắm yêu đời,
chìm lắng xa vời những câu thề xưa người yêu ơi!

Chiều nay tê tái riêng trong lòng tôi,
giờ đây một bóng đón thu buồn.
Nghe gió may về đập ngoài song vắng,
tiếng rít lên cuồng loạn trong mùa thu.

Lìa cành lá úa tả tơi nhảy múa,
rụng ngập đầy sân gợi sầu thi nhân.
Nhìn tàu lá úa lòng buồn tê tái,
gợi hình ảnh xưa đã khuất lâu rồi.

Kỷ niệm cũ đành mất
người năm xưa ôi! nay về nơi đâu?
đàn khóc canh thâu.
Mùa lá úa nhắc lại bao ngày sống say sưa,
gần nhau đôi ta cùng buông nụ cười.

Nhặt tầu lá úa nhịp nhàng em múa,
để vào lòng tôi nụ cười lả lơi.
Những chiếc lá úa kỷ niệm năm cũ.
Lại ngập đầy sân người cũ đâu rồi?

Tìm đâu thấy hình bóng
người năm xưa ôi! nay về nơi đâu?
thổn thức canh thâu.
Tàu lá úa rớt đọng tràn trề xuống đôi vai,
Tìm đâu thu năm nào bên người yêu.

Nhạc phẩm “Lá Rụng” (“Les Feuilles Mortes” – Nhạc: Joseph Kosma. Bản tiếng Việt của NS Phạm Duy do ca sĩ Sĩ Phú trình bày)

Ngày vui lúc còn thơ ấu giờ biết tìm đâu?
Bạn ơi! Nhớ gì khi chúng mình thôi gần nhau.
Đẹp sao những chiều nắng lung linh chiếu muôn mầu,
Nhìn lá thu vàng ước mơ nhiều đến ngày sau.
Mình tôi bẽ bàng khi vắng hình bóng người xưa.
Tình yêu vẫn còn chưa phai úa.
Nhặt lá khô vàng dưới chân mà nhớ nhung nhiều
Mùa ấy qua rồi với khung trời gió nhẹ đưa.
Êm đềm như câu hát bên cung đàn mơ,
Dù cho xa vắng vẫn mong chờ.
Năm tháng trôi âm thầm tôi vẫn nhớ
Đến khúc ca năm xưa khi còn thơ.

ĐK:
Bài ca năm ấy,
Dìu nhau trong mê say,
Tìm trong bàn tay,
Dệt mộng ngày mai.
Tình yêu đôi lứa
Đừng như ngàn lá úa
Rụng ngoài rèm thưa
Khi gió sang mùa.
Chiều nay có mình tôi
Từ ngày chia phôi
Đôi mình xa xôi
Lặng lẽ đơn côi.
Và, trên cát vết chân hai mình sóng êm trôi.
Thời gian xóa đi rồi những ngày vui.

Dưới đây mình có bài:

– LES FEUILLES MORTES (Autumn Leaves – Những chiếc lá úa) – KOSMA & PRÉVERT

Cùng với 15 clips tổng hợp nhạc phẩm “Những Chiếc Lá Úa” (“Les Feuilles Mortes”) do các ca nhạc sĩ lừng danh trên thế giới trình diễn để các bạn tiện việc tham khảo và thưởng thức.

Mời các bạn,

Túy Phượng

(Theo Wikipedia)

acques Prévert (1900–1977).
acques Prévert (1900–1977).

LES FEUILLES MORTES (Autumn Leaves – Những chiếc lá úa) – KOSMA & PRÉVERT

(Hoài Nam)

Trong bài kỳ trước, khi viết về bản mambo/chachacha phổ biến nhất thế giới, Cherry Pink and Apple Blossom White, chúng tôi đã giới thiệu ca khúc nguyên bản lời Pháp Cerisier rose et pommier blanc qua tiếng hát của Tino Rossi – đệ nhất thần tượng ca nhạc Pháp vào các thập niên 1940, 1950. Tuy nhiên, Cerisier rose et pommier blanc chỉ trở nên “phổ biến nhất thế giới” sau khi được đặt tựa tiếng Anh và được các ban nhạc trình bày bằng nhạc khí (instrumental), còn nếu nói về ca khúc lời Pháp nguyên bản nổi tiếng nhất của Tino Rossi, phải là bản Les Feuilles Mortes, một trong những tình khúc bất hủ của nhân loại.

Trong số các ca khúc hiện đại (modern songs, sau thời kỳ cổ điển), tính cả theo thứ tự thời gian sáng tác lẫn mức độ phổ biến, chúng ta đã lần lượt có La Paloma và Besame Mucho đứng nhất và nhì. Điều này không ai có thể bác bỏ. Còn hạng ba? Theo chúng tôi chính là bản Les Feuilles Mortes. Dĩ nhiên, tùy cảm quan nghệ thuật, trình độ và khuynh hướng thưởng thức của từng cá nhân, từng thế hệ, không phải ai cũng cho Les Feuilles Mortes đứng hạng ba, nhưng người nào vừa học sinh ngữ Pháp vừa có đầu óc lãng mạn, chắc chắn sẽ chấm Les Feuilles Mortes, và phải là Les Feuilles Mortes do Tino Rossi hát!

* * *

kosma_Tino Rossi

Tino Rossi là người đảo Corse, tức Corsica, ngày xưa thuộc Ý, sau này thuộc Pháp. Có lẽ đa số độc giả cũng biết Napoléon Bonaparte – sau trở thành Hoàng đế Nã-phá-luân đệ Nhất của Pháp, cũng là người đảo Corse. Nhiều người đã xưng tụng Tino Rossi là người con yêu nổi tiếng thứ nhì xuất thân từ hòn đảo này, sau vị Hoàng đế lừng danh.

Tino Rossi tên đầy đủ là Constantino Rossi, ra chào đời năm 1907 tại thị trấn Ajaccio, thủ phủ đảo Corse. Có năng khiếu đàn ghi-ta và một giọng tenor thiên phú, Tino Rossi khởi nghiệp đàn hát tại các quán rượu địa phương, rồi tới hải cảng Marseilles, và sau đó là khu nghỉ mát French Riviera nổi tiếng bên bờ Địa Trung Hải.

[French Riviera là tên người Anh gọi vùng bờ biển Côte d’Azur thơ mộng ở đông nam nước Pháp, gồm có Tiểu vương quốc Monaco, các thành phố Nice, và Cannes – nơi tổ chức Đại hội Điện ảnh Quốc tế hàng năm]

Đầu thập niên 1930, Tino Rossi, khi ấy 25 tuổi, rời Côte d’Azur để lên kinh thành ánh sáng Paris thử thời vận, và đã nổi tiếng một cách mau chóng, được hãng đĩa hát Columbia ký hợp đồng. Tino Rossi không chỉ có tài đàn hát mà còn có một khuôn mặt điển trai như thần tượng điện ảnh Rudolph Valentino của điện ảnh Mỹ thời phim câm, cho nên song song với việc ca hát, ông còn được mời đóng trên 25 cuốn phim, và được hàng triệu phụ nữ trên thế giới ái mộ.

Riêng về ca hát, tại Việt Nam ngày ấy (thập niên 1940-1950), Tino Rossi cùng với nữ danh ca Pháp Lucienne Boyer là hai giọng ca được ái mộ nhất. Có điều thú vị là nếu chỉ tính về số lượng đĩa hát bán ra, thành công lớn nhất trong sự nghiệp ca hát của Tino Rossi lại không phải là một bản nhạc tình, mà là một ca khúc Giáng Sinh, bản Petit Papa Noel.

Petit Papa Noel là một sáng tác của Raymond Vincy và Henri Martinet, viết để Tino Rossi trình bày trong cuốn phim Destins (1946) do ông thủ một vai chính. Đĩa hát Petit Papa Noel được phát hành cùng năm, và cho tới nay vẫn giữ kỷ lục trong lịch sử ca nhạc Pháp với 6 triệu đĩa, còn nếu tính trên toàn thế giới, con số ấy là 30 triệu.

Có thể nói, cùng với ca khúc truyền thống Minuit Chrétien, Petit Papa Noel phải được xem là một trong hai ca khúc về Giáng Sinh của Pháp được ưa chuộng nhất. Petit Papa Noel không bao giờ xưa cũ, và đã đem lại đĩa vàng cho nhiều ca sĩ, ban nhạc, ban hợp ca hiện đại, như Celine Dion, Josh Groban, Paul Mauriat, Boney M… Riêng Tino Rossi, vào tuổi 72, theo yêu cầu của người ái mộ, đã hát lại ca khúc này để thu video vào dịp lễ Giáng Sinh năm 1979.

Tuy là thần tượng của hàng triệu bông hoa biết nói, Tino Rossi đã “dừng bước giang hồ” vào tuổi 40 để trao trọn trái tim (và cả cuộc đời của mình) cho Lilia Vetti, một nữ vũ công mà ông gặp gỡ khi cùng đóng chung trong một cuốn phim; hai người thành hôn vào năm 1947.

Năm 1982, sau khi được Tổng thống Pháp Francois Mitterand trao gắn Danh Dự Bội Tinh, huân chương cao quý nhất của Pháp, Tino Rossi, khi ấy đã 75 tuổi, quyết định trình diễn lần cuối cùng trước công chúng tại Casino de Paris. Trước sự đòi hỏi của người ái mộ, “buổi trình diễn cuối cùng” ấy đã được diễn đi diễn lại suốt 3 tháng trời. Qua năm sau, 1983, Tino Rossi qua đời vì ung thư tuyến giáp trạng.

* * *

Tới đây, nói về bản Les Feuilles Mortes, được đặt tựa tiếng Anh là Autumn Leaves. Bản này nguyên là một bài thơ có cùng tựa của thi sĩ Jacques Prévert, sáng tác năm 1945.

Tại Pháp cũng như các quốc gia nói tiếng Pháp, hoặc chịu ảnh hưởng của văn hóa Pháp, trong đó có Việt Nam, Jacques Prévert (1900–1977) được xem là một tên tuổi lớn. Ông không chỉ là một thi sĩ thuộc trường phái siêu thực với trên 500 bài thơ nổi tiếng, trong đó có hàng chục bản được phổ nhạc, mà còn là một nhà viết truyện phim (scriptwriter) lừng danh, mà tác phẩm điển hình nhất là cuốn phim Les Enfants du Paradis (Children of Paradise) thực hiện năm 1945.

Những độc giả mê phim Pháp của Sài Gòn năm xưa hẳn chưa quên Les Enfants du Paradis, cuốn phim dài 3 tiếng đồng hồ, nói về quan hệ tình cảm giữa một nữ vũ công tuyệt sắc (showgirl) và 4 người đàn ông thuộc 4 thành phần khác nhau trong xã hội. Les Enfants du Paradis đã được nhiều người so sánh với Gone With The Wind – tức Cuốn theo chiều gió của Mỹ. Năm 1995, hơn 600 nhà bình phim và nhân vật uy tín trong làng điện ảnh Pháp đã bình bầu Les Enfants du Paradis là cuốn phim Pháp hay nhất từ xưa tới nay.

Trở lại với bài thơ Les Feuilles Mortes của Jacques Prévert, qua năm 1946 đã được nhạc sĩ Joseph Kosma phổ nhạc để nam nhân vật chính hát trong cuốn phim Les Portes de la Nuit, cũng do Jacques Prévert viết kịch bản. Vai này được trao cho Yves Montand, nhân tình trẻ của nữ danh ca Pháp Édith Piaf, và đã tạo được tên tuổi cho chàng diễn viên kiêm ca sĩ Pháp gốc Ý 25 tuổi.

Yves Montand (1921-1991).
Yves Montand (1921-1991).

[Yves Montand (1921-1991) xuất thân là một phu bến tàu, rồi theo một gánh hát dạo. Được Édith Piaf khám phá năm 23 tuổi, về sau Yves Montand trở thành một tên tuổi nổi tiếng quốc tế, về cả sự nghiệp điện ảnh, ca hát lẫn ái tình. Ông kết hôn với đệ nhất nữ diễn viên Pháp Simone Signoret nhưng vẫn có những mối tình lẻ, mà gây tai tiếng nhất là vụ cặp với thần tượng nhục thể Mỹ Marilyn Monroe sau khi sang Hồ-ly-vọng đóng chung với nàng trong cuốn phim Let’s Make Love năm 1960]

Riêng tại Việt Nam, vì khi ấy Tino Rossi đang là tiếng hát được ái mộ nhất, còn Yves Montand thì chưa mấy ai biết tới, cho nên bản Les Feuilles Mortes do Tino Rossi thu đĩa cũng là bản được yêu chuộng nhất. Theo hồi tưởng của những người thuộc thế hệ đàn anh đàn chị ở Sài Gòn, nơi có nhiều trường dạy theo chương trình Pháp, những người mà vào cuối thập niên 1940 đầu thập niên 1950, trái tim đã biết rung động, thì bản Les Feuilles Mortes của Tino Rossi đã trở thành một hiện tượng, đến nỗi hầu như cô gái nào có đôi chút lãng mạn trong tâm hồn, cũng thuộc lòng lời hát, tức bài thơ tình buồn của Jacques Prévert. Về phần các chàng trai ở Hòn Ngọc Viễn Đông, phải biết huýt gió phần “intro” của đĩa hát này thì mới được xem là người sành điệu…

Lời hát của Les Feuilles Mortes nói về tâm sự của một người con trai, nhìn lá vàng rơi mà chạnh lòng nhớ tới người yêu đã xa, và nhớ lại khúc hát năm xưa nàng thường hát cho mình nghe…

Ca khúc Les Feuilles Mortes qua sự trình bày của Tino Rossi gồm hai phần, phần đầu diễn tả theo thể tự do, được xem là phiên khúc 1, phần hai hát theo nhịp điệu 4/4, được xem là điệp khúc. Lời hát trong nguyên tác còn có phiên khúc 2, và theo suy nghĩ của chúng tôi, phải hát (hoặc đọc) cả phiên khúc 2 thì mới thấy trọn vẹn cái hay trong bài thơ của Jacques Prévert:

(1)
Oh! je voudrais tant que tu te souviennes
Des jours heureux où nous étions amis
En ce temps-là la vie était plus belle,
Et le soleil plus brûlant qu’aujourd’hui
Les feuilles mortes se ramassent à la pelle
Tu vois, je n’ai pas oublié…
Les feuilles mortes se ramassent à la pelle,
Les souvenirs et les regrets aussi
Et le vent du nord les emporte
Dans la nuit froide de l’oubli.
Tu vois, je n’ai pas oublié
La chanson que tu me chantais.

Điệp khúc:
C’est une chanson qui nous ressemble
Toi, tu m’aimais et je t’aimais
Et nous vivions tous deux ensemble
Toi qui m’aimais, moi qui t’aimais
Mais la vie sépare ceux qui s’aiment
Tout doucement, sans faire de bruit
Et la mer efface sur le sable
Les pas des amants désunis.

(2)
Les feuilles mortes se ramassent à la pelle,
Les souvenirs et les regrets aussi
Mais mon amour silencieux et fidèle
Sourit toujours et remercie la vie
Je t’aimais tant, tu étais si jolie,
Comment veux-tu que je t’oublie?
En ce temps-là, la vie était plus belle
Et le soleil plus brûlant qu’aujourd’hui
Tu étais ma plus douce amie
Mais je n’ai que faire des regrets
Et la chanson que tu chantais
Toujours, toujours je l’entendrai!

* * *

Nói về mùa thu, thực ra không chỉ ở Pháp nói riêng, hay các quốc gia Âu Mỹ nói chung, mà ở bất cứ phần đất nào trên thế giới có đủ bốn mùa xuân hạ thu đông, mùa thu lá vàng cũng luôn là đề tài được ưa chuộng nhất, đẹp nhất, trữ tình nhất trong thi ca.

Trong nền tân nhạc Việt Nam, những ca khúc lấy thu làm đề tài như Thu quyến rũ của Đoàn Chuẩn, Thu vàng của Cung Tiến, Em ra đi mùa thu của Phạm Trọng Cầu, Nhìn những mùa thu đi của Trịnh Công Sơn, Mùa thu cho em của Ngô Thụy Miên, Mùa thu mây ngàn của Từ Công Phụng… đều là những ca khúc được yêu thích, bởi nó vừa đẹp và buồn.

Đẹp, bởi vì mỗi độ thu về, thời gian như ngừng trôi để níu kéo tháng ngày, bâng khuâng khơi niềm nhớ, gợi lại những kỷ niệm đẹp của một thời đã qua; một cơn gió heo may chợt tới, một chiếc lá vàng nhẹ rơi, đều có thể khiến hồn ta man mác buồn… Đó cũng chính là cái đẹp cái buồn trong Les Feuilles Mortes, chứ chưa đến nỗi bi lụy thảm sầu như trong Adieu (Mùa thu chết) của Apollinaire, Lá đổ muôn chiều của Đoàn Chuẩn, Buồn tàn thu của Văn Cao, hay Chiếc lá cuối cùng của Tuấn Khanh…

Năm 1947, Les Feuilles Mortes được Johnny Mercer (1909–1976) – ca sĩ kiêm nhà soạn nhạc kiêm nhà đặt lời hát nổi tiếng của Hoa Kỳ, và cũng là người đồng sáng lập hãng đĩa hát Capitol Records – đặt lời bằng tiếng Anh với tựa Autumn Leaves.

Nhưng thay vì đặt lời tiếng Anh cho toàn bộ ca khúc (2 phiên khúc + 1 điệp khúc), Johnny Mercer đã chỉ đặt lời cho điệp khúc, tức 8 câu hát theo nhịp 4/4, như sau:

The falling leaves drift by the window
The autumn leaves of red and gold
I see your lips, the summer kisses
The sun-burned hands I used to hold
Since you went away the days grow long
And soon I’ll hear old winter’s song
But I miss you most of all my darling
When autumn leaves start to fall.

(Tương ứng với 8 câu của điệp khúc trong nguyên tác:

C’est une chanson, qui nous ressemble
Toi tu m’aimais et je t’aimais
Nous vivions tous, les deux ensemble
Toi que m’aimais moi qui t’aimais
Mais la vie sépare ceux qui s’aiment
Tout doucement sans faire de bruit
Et la mer efface sur le sable
Les pas des amants désunis)

Hầu hết ca sĩ nổi tiếng của Mỹ khi hát Autumn Leaves, đã chỉ hát 8 câu trong điệp khúc nói trên, trong số ấy được ưa chuộng nhất phải là đệ nhất danh ca da đen Nat King Cole, trình bày trong cuốn phim có cùng tựa do nữ diễn viên Joan Crawford thủ vai chính (1956).

Tuy nhiên, trên trường quốc tế nói chung, nổi tiếng nhất có lẽ là Autumn Leaves do nữ danh ca huyền thoại Édith Piaf của Pháp hát cả lời Anh lẫn lời Pháp vào đêm Vọng Giáng Sinh (Christmas Eve) năm 1950.

* * *

Năm 1955, Autumn Leaves do Roger Williams độc tấu dương cầm đã lên tới hạng nhất trên bảng xếp hạng toàn quốc Hoa Kỳ (Billboard, tính tất cả mọi thể loại ca, nhạc) trong bốn tuần lễ liên tục; và cho tới nay vẫn được ghi nhận là bản độc tấu dương cầm duy nhất được đứng hạng nhất trên Billboard.

Tùy ca sĩ, nhạc sĩ, hoặc ban nhạc trình bày, Les Feuilles Mortes – Autumn Leaves có khi được xem một ca phúc phổ thông (pop standard), cũng có khi được xem là một bản jazz (jazz standard).

Theo giới chuyên nghiệp, với cấu trúc đơn giản, Les Feuilles Mortes – Autumn Leaves được xem là một bản jazz căn bản, lý tưởng nhất cho những ca nhạc sĩ khi muốn bước vào thể loại này.

Trong giới nhạc jazz quốc tế, hầu như không có ca sĩ, nhạc sĩ nào không trình bày Les Feuilles Mortes – Autumn Leaves. Riêng với giới trẻ Âu Mỹ, hoặc những người lớn tuổi nhưng vốn chuộng cả “thanh” lẫn “sắc”, có lẽ Patricia Kass của Pháp là người được ái mộ nhất.

Patricia Kass.
Patricia Kass.

Sinh năm 1966, hiện nay Patricia Kass được xem là nữ ca sĩ nhạc pop và nhạc jazz được ái mộ hàng đầu ở Âu Châu. Patricia Kass thu đĩa Les Feuilles Mortes – Autumn Leaves năm 2002, trong đó nàng trình bày một phần của phiên khúc (1) bằng tiếng Pháp, sau đó hát điệp khúc lời tiếng Anh.

Tới đây, nói về những bản Les Feuilles Mortes lời Việt. Theo ghi nhận của chúng tôi, mặc dù có thể chưa đầy đủ, đã có tới năm bản lời Việt khác nhau, gồm: Những chiếc lá úa, Lá mùa thu, Lá rụng, Tình như lá rụng, và Tình khúc mùa thu.

Qua tìm hiểu trên các trang mạng, chúng tôi tin rằng bản Những chiếc lá úa của tác giả Phong Vũ, xuất bản năm 1957, là bản đầu tiên. Về sau, bản này đã được nữ danh ca Thái Thanh thu băng, nhưng rất tiếc hiện nay chúng tôi không tìm được băng nhạc này.

Riêng hai bản Lá mùa thu và Tình như lá rụng, chúng tôi không được biết tên tác giả cũng như ca sĩ trình bày. Về phần bản Lá rụng, chúng tôi cũng không biết tên tác giả nhưng trước năm 1975 đã được nghe Sĩ Phú trình bày. Lời hát của bản này, theo cảm quan cá nhân của chúng tôi, thật tuyệt vời, và Sĩ Phú hát cũng rất đạt. Vì thế, dù chất lượng của băng nhạc cũ sang đi sang lại rất kém, chúng tôi cũng xin gửi bản này tới độc giả của T.Vấn & Bạn Hữu, như một nhắc nhớ về những ngày tháng cũ, những người năm cũ, nay đã xa thật xa.

(Hoài Nam)

oOOo

Những Chiếc Lá Úa (Les Feuilles Mortes) – Danh ca Thái Thanh:

 

Lá Rụng (Les Feuillis Mortes) – Ca sĩ Sĩ Phú:

 

Les Feuilles Mortes – Ca sĩ Bạch Yến (bắt đầu ở phút 10:30):

 

Les Feuilles Mortes – Ca sĩ Tino Rossi:

 

Les Feuilles Mortes – Ca sĩ Laura Fygi:

 

Autumn Leaves (Les Feuilles Mortes) – Ca sĩ Yves Montand:

 

Les Feuilles Mortes – Ca sĩ Yves Montand à l´Olympia:

 

Autumn Leaves (Les Feuilles Mortes) – Ca sĩ Edith Piaf (Anh, Pháp version):

 

Les Feuilles Mortes – Ca sĩ Barbara Streisand:

 

Les Feuilles Mortes (Autumn Leaves) – Ca sĩ Andrea Bocelli with his Fiancee:

 

Les Feuilles Mortes (Autumn Leaves) – Ca sĩ Patti Page:

 

Les Feuilles Mortes (Autumn Leaves) – Ca sĩ Nat King Cole:

 

Les Feuilles Mortes (Autumn Leaves) – Ca sĩ Patricia Kaas:

 

Les Feuilles Mortes (Autumn Leaves) – Nhạc sĩ Richard Clayderman:

 

Một suy nghĩ 2 thoughts on “Tân Nhạc VN – Nhạc Ngoại Quốc Lời Việt – Thời kỳ Hiện Đại – “Những Chiếc Lá Úa” (Les Feuilles Mortes) – Jacques Prévert & Joseph Kosma”

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s