Tân Nhạc VN – Nhạc Ngoại Quốc Lời Việt – Thời Kỳ Lãng Mạn – “Chiều Tà” (Serenata ‘Rimpianto’) – Enrico Toselli

Đọc các bài cùng chuỗi, xin click vào đây.

Chào các bạn,

Hôm nay mình giới thiệu đến các bạn nhạc phẩm “Chiều Tà” (“Serenata ‘Rimpianto’ ”), của hai nhạc sĩ Enrico ToselliPhạm Duy.

Nhạc sĩ Enrico Toselli (ngày 13 tháng 3 1883 Florence – 15 Tháng Một 1926 Florence) là một nghệ sĩ dương cầm và nhà soạn nhạc người Ý.

Ông sinh ở thành phố Florence, học đàn Piano với Giovanni Sgambati và học hòa âm với Giuseppe Martucci & Reginaldo Grazzini. Trong giai đoạn đầu đời ông khởi nghiệp là một nhạc sĩ dương cầm tài năng thường trình diễn ở Ý, các thủ đô Âu Châu, Bắc Mỹ và địa phận Alexandria thời đó.

Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là “Serenata ‘Rimpianto’ Op. 6, No.1”. Ngoài ra ông còn viết hai bản Operetta là “La Cattiva Francesca” (1912)“La Principessa Bizzarra” (1913).

Enrico Toselli nổi tiếng phần lớn không nằm trong tài năng âm nhạc của ông mà là từ chuyện scandal cuộc tình của ông với Nữ Công Tước “Archduchess Louise of Austria” năm 1907.

Nhạc sĩ Enrico Toselli.
Nhạc sĩ Enrico Toselli.
Nữ Công Tước Luise of Tuscany.
Nữ Công Tước Luise of Tuscany.
Countess Montignoso (Luise) và Enrico Toselli trong ngày cưới.
Countess Montignoso (Luise) và Enrico Toselli trong ngày cưới.

Rời bỏ chồng bà là Hoàng Thái Tử “Frederick Augustus of Saxony” trước đó, kế đến bà cùng “Frederick Augustus of Saxony” ly dị năm 1903. “Frederick Augustus of Saxony” lên ngôi trở thành Hoàng Đế của Saxony năm 1904.

Cuộc hôn nhân của ông và Nữ Công Tước “Archduchess Louise of Austria” cuối cùng phải ly dị năm 1912. Hai người có với nhau một con trai tên Carlo Emanuele (7 May 1908 – 1969).

Quyển hồi ký của ông “Mari d’altesse: 4 ans de mariage avec Louise de Toscane, ex-princesse de Saxe” được xuất bản ở Pháp sau khi vợ chồng ông ly dị.

Sau đó, ông định cư tại Florence, giảng dạy và sáng tác, trong khi vẫn xuất hiện thường xuyên trong các buổi hòa nhạc.

“Serenata ‘Rimpianto’ Op.6, No.1” là tác phẩm nổi tiếng nhất của ông được biết đến ở Việt Nam với tựa đề “Chiều Tà” do nhạc sĩ Phạm Duy đặt lời Việt.

toselli_SRT1

Nhạc phẩm “Serenata ‘Rimpianto’ ” (Enrico Toselli /Lyrics: Alfredo Silvestri)

(Perform: Isaac Salinas)

Come un sogno d’or
scolpito è nel core
Il ricordo ancor’ di quell’amor
che non esiste più

Fu la sua vision
qual dolce sorriso
che più lieta fa,
col suo brillar, la nostra gioventù

Ma fu molto breve in me
la dolcezza di quel ben svani
quel bel sogno d’or
lasciando in me il dolor.

Cupo è l’avvenir sempre più tristi
i di la gioventù passata
sarà rimpianto
mi resta sol
sì rimpianto amaro e duol’ nel cor!

Oh raggio di sole
Sul mio cammino ahimè non brii li più
Mai più, mai più

toselli_SRT piano

Nhạc phẩm “Come Back” (“Serenata ‘Rimpianto’ ” – [Enrico Toselli /Lyrics: R.H. Elkin])

(Perform: John McCormack – 1915; Efram Zimbalist – 1921)

(Also recorded by: Josef Locke; José Carreras; Herman Chittison;
Frank Patterson; Edmundo Ros & His Orch; London Promenade Orch;
Daniela Dessì & Fabio Armiliato; Benjamino Gigli; Leslie Day.)

Like a golden dream in my heart, ever smiling
Lives the image fair of happy love I knew in days gone by
Still I seem to hear your laughter beguiling
Still to see the joy
The love light beaming from your radiant eye

Can my dreaming be in vain
Will my love ne’er come again? Ah come!
Shall we waste the golden hours of youth far apart
What care I for life without you by my side

Do not delay, the hours slip away
Your arms are my paradise
You and only you can fill my heart

Oh, star of my heaven
Come back and shed your light upon my way
Come back! Come back!

Nhạc phẩm “Dreams and Memories” (“Serenata ‘Rimpianto’ ” [Enrico Toselli /Lyrics: Carl Sigman])

(Perform: Perry Como – 1966)

Dreams and memories,
Are all that you’ve left me,
Only lonely thoughts,
About the one I worship and adore!

Dreams and memories,
Are what I must live with,
Sad remembering,
Of golden moments that exist no more!

Lovin’ arms to hold me tight,
And your lips to kiss goodnight,
A love that seemed “Oh so right!”
And yet, somehow, went wrong!

Dreams and memories,
The moonlight on your hair,
Songs that we sang,
That feeling we shared whenever a church bell rang!

Oh, the memories and dreams of you!
I can’t live without you…
I’ll keep on praying you come back to me,
To me … to me!

Nhạc sĩ Enrico Toselli.
Nhạc sĩ Enrico Toselli.

Nhạc phẩm “Sérénade” (Musique: Enrico Toselli. Paroles en Francais: Pierre D’ Amor)

Viens, le soir descend.
Et l’heure est charmeuse.
Viens, toi si frileuse.
La nuit déjà comme un manteu s’étend.
Viens, tout est si doux.
Si plein de promesses.
On sent la caresse.
De mots d’amour qu’onecoute à genoux.
Un sourire en tes grands yeux.
Me révèle un coin des cieux.
Reviens apaiser.
Mon coeur battant à se briser.

(Refrain)
Je t’aime à jamais.
Sans crainte des regrets.
Que le bonheur berce infiniment.
Par son fol en chantement.
Le cher émoi de ton coeur aimant.

Nhạc sĩ Phạm Duy.
Nhạc sĩ Phạm Duy.

toselli_CT1

toselli_CT2

toselli_CT3

Nhạc phẩm “Chiều Tà” (Bản tiếng Việt của NS Phạm Duy)

Lắng trầm tiếng chiều ngân
Nhạc dặt dìu ái ân
Người ôi ! Nhớ mãi cung đàn
Năm tháng phai tàn
Duyên kiếp vẫn còn lỡ làng

Đã quên hết sầu chưa
Lời này là tiếng xưa
Quỳ dâng dưới nắng phai mờ
Bên gối ơ thờ
Ôi tiếng tơ tình mong chờ

Chiều êm êm đưa duyên về người
Đàn triền miên nắn tiếng sầu đời
Người hỡi!
Đến bên tôi nghe lời xao xuyến
Như chuyện thần tiên.

Niềm mơ xưa là đó
Cho ta nâng niu lời ca
Chiều mơ không gian
Hờ hững cõi Thiên Đàng
Thuyền trôi bến sông xa đừng chờ

Xin hãy lắng nghe bao lời thơ chiều tà
Nhạc chiều của chúng ta
Là câu ân ái muôn đời
Bóng đã xế rồi
Hãy nép trong lòng cõi đời.
Tình Yêu mãi mãi…

Dưới đây mình có bài:

– Come Back to Sorrento (Trở về mái nhà xưa), DE CURTIS – Serenata (Chiều tà), TOSELLI (trích)

Cùng với 11 clips tổng hợp nhạc phẩm “Chiều Tà” (Serenata ‘Rimpianto’) do các ca nhạc sĩ lừng danh trên thế giới trình diễn để các bạn tiện việc tham khảo và thưởng thức.

Mời các bạn,

Túy Phượng

(Theo Wikipedia)

Enrico Toselli (1883-1926).
Enrico Toselli (1883-1926).

Come Back to Sorrento (Trở về mái nhà xưa), DE CURTIS – Serenata (Chiều tà), TOSELLI (trích)

(Hoài Nam)

Ca khúc thứ hai của Ý chúng tôi giới thiệu trong bài này là bản Serenata của tác giả Enrico Toselli (1883-1926) với lời hát của Alfredo Silvestri.

Với nhiều người yêu nhạc cổ điển, khi nói tới những bản “serenata” nổi tiếng của Ý, thì bản La Serenata của Francesco Paolo Tosti (1846-1916), ra chào đời trước Enrico Toselli 37 năm, được đánh giá cao hơn. Tuy nhiên, nếu nói về tính cách phổ biến, bản Serenata của Enrico Toselli được nhiều thành phần thính giả biết tới và ưa chuộng hơn; một phần vì giai điệu êm tai, nét nhạc dung dị, một phần vì đời tư sôi nổi của tác giả – tức cuộc hôn nhân của ông với Nữ đại công tước Louise– một mệnh phụ nổi tiếng và gây tranh luận vào thời đó, không thua gì Công nương Diana của thế kỷ 20.

* * *

Enrico Toselli ra chào đời tại Florence năm 1883, ngay từ nhỏ đã tỏ ra có năng khiếu đặc biệt về âm nhạc. Được thọ giáo các danh sư về dương cầm và sáng tác, năm 16 tuổi Enrico Toselli đã sáng tác bản Serenata bất hủ (sẽ đề cập tới ở phần sau) đồng thời nổi tiếng với tài đàn dương cầm, không chỉ trình diễn ở Ý mà còn được mời tới các kinh thành ở khắp Âu châu, tới tận cố đô Alexandria của Ai-cập, và cả Bắc Mỹ.

Thế nhưng đang nổi tiếng với tiếng đàn, năm 1907, tại thủ đô Anh quốc, vào tuổi 24, Enrico Toselli đã “dừng bước giang hồ” để kết hôn với một thiếu phụ 7 con, hơn chàng 13 tuổi. Thiếu phụ ấy chính là Nữ đại công tước Louise, tức Công chúa Louise xứ Tuscany, vợ cũ của Đông cung Thái tử Frederick xứ Saxony, người sau này trở thành vua Frederick đệ Tam của vương quốc này.

Nữ đại công tước Louise.
Nữ đại công tước Louise.

Cũng nên biết vào đầu thế kỷ thứ 19, sau khi chinh phục Âu châu, Hoàng đế Nã-phá-luân đệ Nhất của Pháp đã cho giải thể đế quốc Holy Roman Empire, chia thành nhiều vương quốc nhỏ, như Saxony (ngày nay là Vương quốc Bỉ), Tuscany (miền bắc nước Đức ngày nay)… Sau khi Nã-phá-luân bị đại bại trước liên quân Âu châu, các vương quốc này trực thuộc đế quốc Áo – Hung.

Louise thuộc dòng tộc Bourbon của Pháp, con gái vua Ferdinand IV xứ Tuscany, được hoàng đế Áo Franz Josef phong tước “Nữ đại công tước Áo quốc” (Archduchess of Austria). Đây là tước cao nhất dành cho nữ giới trong đế quốc Áo; trước kia Hoàng hậu Marie-Antoinette (vợ vua Louis 16) và Hoàng hậu Marie-Louise (vợ của Nã-phá-luân đệ Nhất) cũng được phong tước này.

Năm 21 tuổi, Louise kết hôn với Đông cung Thái tử Frederick của vương quốc Saxony, người sau này trở thành vua Frederick đệ Tam. Trong cương vị một hoàng hậu tương lai (Crown Princess), Louise rất được thần dân Saxony yêu mến, nhưng lại bị ông bố chồng – vua George xứ Saxony, ghét cay ghét đắng, một phần vì nàng có đầu óc cấp tiến, không chịu tuân thủ các nghi lễ, thủ tục trong triều, một phần vì bị nhà chồng lên án là lả lơi, thiếu đứng đắn.

Cuối năm 1902, khi đang mang thai đứa con thứ 7, Louise khám phá ra việc ông bố chồng đang âm mưu nhốt mình vào viện tâm thần Sonnestein Mental Asylum suốt đời, nàng đã nhờ người anh trai giúp mình trốn khỏi kinh đô Dresden, bỏ lại 6 đứa con dại.

Qua đầu năm 1903, vua George xứ Saxony đã ban sắc lệnh chấm dứt cuộc hôn nhân giữa con trai, tức Đông cung Thái tử Frederick, và Louise, tước bỏ tước hiệu “Her Imperial and Royal Highness, Crown Princess of Saxony” của nàng.

Sau đó, có một khoảng thời gian Louise chung sống với André Giron, nguyên là thầy giáo dạy Pháp văn của các con, và tới năm 1907, kết hôn với Enrico Toselli tại Luân-đôn. Chỉ tới khi ấy, Louise mới bị Hoàng đế Áo tước bỏ tước hiệu “Nữ Đại công tước Áo quốc” do ông phong trước đây.

Ngày ấy, và cả cho tới nay, việc “Công chúa Louise xứ Saxony bỏ chồng” đã được các sử gia xem là vụ “xì-căng-đan vương giả” lớn nhất từ nhiều thế kỷ qua, khởi đầu cho một “cuộc cách mạng trong các cung đình”.
* * *
Qua năm sau (1908), Louise cho ra chào đời cậu con trai Carlo Emanuele Toselli; tuy nhiên cuộc hôn nhân giữa nàng công chúa và chàng nhạc sĩ được mô tả là không hạnh phúc, và hai người ly dị sau 4 năm chung sống.

Sau khi ly dị, Toselli về sống tại Florence, vừa sáng tác vừa dạy nhạc, thỉnh thoảng mới trình diễn dương cầm cho giới mộ điệu.

Điều đáng tiếc cho người yêu nhạc là Toselli lại có cả tài cầm bút: sau thành công của loạt bài viết về chuyện tình và cuộc hôn nhân giữa ông và Louise, Toselli đã dành quá nhiều thì giờ cho việc viết cuốn hồi ký rất ăn khách, có tựa tiếng Pháp là Mari d’altesse: 4 ans de mariage avec Louise de Toscane, ex-princesse de Saxe. (Trèo cao: 4 năm làm chồng Louise xứ Tuscany, cựu Công chúa xứ Saxony) do Albin Michel Éditeur, Paris, xuất bản năm 1912.

[Tuy nhiên, với các sử gia, đây lại là một việc “không đáng tiếc” chút nào. Bởi vì cùng với cuốn hồi ký của Louise (My own Story, Louise of Tuscany, Former Crown Princess of Saxony) xuất bản tại Luân-đôn năm 1911, cuốn hồi ký của Enrico Toselli được xem là một sử liệu hiếm quý về những diễn biến chính trị trong buổi hoàng hôn của các triều đại đế quốc ở Âu Châu]

Vì thế, so với tài năng thiên phú, sự nghiệp âm nhạc Enrico Toselli để lại cho đời phải được xem là quá khiêm nhượng, chỉ gồm 2 vở opera ngắn (operetta) và mấy chục ca khúc, nhạc khúc, trong đó có bản Serenata bất hủ, sáng tác năm 16 tuổi.

Chữ “serenata” (tiếng Pháp là “sérénade”) trong nền nhạc cổ điển, chúng tôi đã giải thích một cách chi tiết trong bài nói về bản Sérénade (Dạ Khúc) của Schubert, cho nên ở đây chỉ xin nhắc sơ lại:

“Serenata” phát xuất từ Ý vào thời Trung cổ, nguyên là thể loại ca khúc êm dịu được “chàng” sử dụng để tỏ tình với “nàng”.

Về sau, tới thời nhạc cổ điển, nội dung cũng như hình thức của “serenata” đã được nới rộng (không nhất thiết phải có lời hát mà có khi chỉ viết cho nhạc cụ), nhưng căn bản vẫn là nhẹ nhàng, êm ái, thiết tha, thường được trình diễn vào lúc chiều tối, tức “mộ khúc”, hoặc “dạ khúc”.

“Serenata” là hình thức sáng tác rất phổ biến trong nền nhạc cổ điển, hầu như nhà soạn nhạc nào cũng viết một vài bản (riêng Mozart viết tới 13 bản), cho nên khi đề cập tới một bản “serenata” (hay “sérénade”) nào đó, người ta phải nói rõ là của tác giả nào, thậm chí có khi còn ghi số thứ tự của tác phẩm và tuyển tập (opus).

Tuy nhiên, để khỏi mất công dài dòng và tránh nhức đầu cho người nghe nhạc, hiện nay người ta gọi 4 bản “serenata” (sérénade) phổ biến nhất trong nền nhạc cổ điển một cách đơn giản như sau:

1- Sérénade số 13 của Mozart là “Eine Kleine Nachtmusik” (tiếng Đức có nghĩa là “Tiểu dạ khúc”), cũng là tựa đề mà chính Mozart đã đặt cho bản “sérénade” này.

2- Sérénade của Schubert là “Sérénade de Schubert”

3- Serenata của Tosti là “La Serenata”

4- Serenata của Toselli (đề cập tới trong bài viết này) là Serenata “Rimpianto” (Bản nhạc chiều luyến tiếc).

Riêng với thính giả tại miền Nam Việt Nam trước năm 1975, mà phần lớn chỉ biết tới 2 bản của Schubert và Toselli, người ta đã đơn giản tới mức tối đa: bản của Schubert thì gọi là “Sérénade”,còn bản của Toselli là “Serenata”.

Khi đặt tựa tiếng Việt, nhạc sĩ Phạm Duy cũng rất ngắn gọn: “Sérénade” thành “Dạ khúc”, “Serenata” thành “Chiều tà”.

Bản Serenata được Toselli sáng tác vào năm 16 tuổi, dưới tựa “Serenata for Violin and Piano” (No.1, Op. 6) với lời hát của Alfredo Silvestri (rất tiếc, chúng tôi không tìm thấy bất cứ tài liệu nào viết về tác giả này).

Vì nội dung lời hát là sự luyến tiếc những kỷ niệm đẹp, những hạnh phúc ngọt ngào của mối tình tuổi thanh xuân rực rỡ nay đã mất, cho nên người Ý còn gọi bản Serenata của Toselli là Serenata “Rimpianto”.
Trong tiếng Ý “Rimpianto” có nghĩa là “sự hoài niệm, luyến tiếc”.

Sự tài tình của Toselli là đã khiến người yêu nhạc, hoặc nghe nhạc cổ điển có chút trình độ và tâm hồn, chỉ cần nghe phần nhạc cũng có thể đoán ra phần nào nội dung lời hát. Đặc biệt là những đoạn viết cho vĩ cầm – khi thiết tha, khi lên tới tận cùng đau đớn, để rồi cuối cùng trầm lắng, buông xuôi, ngậm ngùi trước những gì đã qua, đã mất…

Mặc dù được Toselli viết chủ yếu cho vĩ cầm và dương cầm, bản Serenata ‘Rimpianto’ còn được nhiều dàn nhạc, hay nhạc sĩ, ca sĩ trình bày dưới những hình thức khác nhau, chẳng hạn ca sĩ + dương cầm + ban hòa tấu, hoặc đàn mandolin…

Tại Việt Nam trước kia, Serenata ‘Rimpianto’ đã được Phạm Duy đặt lời Việt với tựa “Chiều Tà” – được nhiều người đánh giá là một trong những bản lời Việt (cho ca khúc ngoại quốc) hay nhất của ông.

Lắng trầm tiếng chiều ngân
Nhạc dặt dìu ái ân
Người ơi ! Nhớ mãi cung đàn
Năm tháng phai tàn
Duyên kiếp vẫn còn lỡ làng.
Ðã quên hết sầu chưa
Lời này là tiếng xưa
Quỳ dâng dưới nắng phai mờ
Bên gối ơ thờ
Ôi tiếng tơ tình mong chờ.
Chiều êm êm đưa duyên về người
Ðàn triền miên nắn tiếng sầu đời
Người hỡi !
Ðến bên tôi nghe lời xao xuyến
Như chuyện thần tiên
Niềm mơ xưa là đó
Cho ta nâng niu lời ca
Chiều mơ không gian
Hờ hững cõi Thiên Ðàng
Thuyền trôi bến sông xa đừng chờ
Xin hãy lắng nghe bao lời thơ… chiều tà
Nhạc chiều của chúng ta
Là câu ân ái muôn đời
Bóng đã xế rồi
Hãy nép trong lòng cõi đời
Tình Yêu mãi mãi

(Hoài Nam)

oOOo

Serenata ‘Rimpianto’ (Chiều Tà) – Danh ca Thái Thanh:

 

Serenata ‘Rimpianto’ (Chiều Tà) – Ca sĩ Mai Hương:

 

Serenata ‘Rimpianto’ (Sérénade) – Ca sĩ Ngọc Lan:

 

Serenata ‘Rimpianto’ (Chiều Tà) – Ca sĩ Khánh Hà:

 

Serenata ‘Rimpianto’ – Nhạc sĩ André Rieu and His Johann Strauss Orchestra:

 

Serenata ‘Rimpianto’ – Nhạc sĩ Richard Abel:

 

Serenata ‘Rimpianto’ – Ca sĩ José Carreras và André Rieu:

 

Serenata ‘Rimpianto’ – Ca sĩ Fritz Wunderlich:

 

Sérénade de Toselli – Ca sĩ Tino Rossi:

 

Serenata ‘Rimpianto’ (Dreams and Memories) – Ca sĩ Perry Como:

 

Serenata ‘Rimpianto’ (Come Back) – Ca sĩ Mary Schneider yodels:

 

Một suy nghĩ 2 thoughts on “Tân Nhạc VN – Nhạc Ngoại Quốc Lời Việt – Thời Kỳ Lãng Mạn – “Chiều Tà” (Serenata ‘Rimpianto’) – Enrico Toselli”

  1. Nghe bản này nhớ lúc đang học năm thứ hai đại học, chơi nhạc do nhóm Nguyên Cứu Triết Học tổ chức tại Hội quán Phấn Thông Vàng, có cô sinh viên triết (quên mặt quên tên rồi) hát bản này. Thời đó đẹp quá.

    Cám ơn bà xã.

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s