Tiếc Cho Miền Yêu Xanh Biếc

 

Tiếc

Thức dậy thấy tên anh
Giận mình sao ngốc nghếch
Để miền yêu xanh biếc
Vừa vụt qua mất rồi.
(Sợ buồn khẽ rụng- Thủy Hướng Dương, Nxb CAND, 2012)

Đã lâu lắm, tôi có đọc một bài thơ không nhớ rõ của ai, trong đó có hai câu: “Khi anh hiểu tiếng hàng mi em khép/ Thời thanh xuân tươi đẹp đã qua rồi”. Đọc bài thơ “Tiếc” của THD, hai câu thơ trên chợt vụt hiện về tâm trí tôi… Thơ THD qua hai tập chị tặng tôi: “Hãy yêu đi khi ta còn có thể”“Sợ buồn khẽ rụng” hầu hết là các “dòng nhớ trong veo” nhưng dễ lẫn với rất nhiều tập thơ tình xuất bản đến chóng mặt thời gian qua; vì vậy tôi sửng sốt trước một bài thơ 4 câu ngũ ngôn truyền thống của chị “neo” tôi lại, buộc phải ngẫm nghĩ.

Khi viết bài thơ này, với tất cả xúc cảm tiếc nuối hồn hậu mà chị mong truyền tới người đọc, chắc hẳn THD không thể ngờ rằng chị đã vô tình động đến một vấn đề Mỹ học có liên quan đến Ngôn ngữ học,Tâm lý học, Phân tâm học… làm tốn giấy mực trong nhiều thập kỷ- đó là quá trình đi từ Khái niệm đến Biểu tượng… Dĩ nhiên, điều này không phải là nguyên cớ để bài thơ hay hơn, sâu sắc hơn, nhưng nó đã đi vào hình tượng thơ- dù là vô thức, và có cảm xúc chân thực làm “vật đảm bảo”.

Các nhà nghiên cứu ngôn ngữ, mỹ học đều đã thống nhất rằng trong lịch sử nhân loại, có hai ký hiệu văn hóa độc lập và ngang nhau để tạo nên khái niệm: lời nói và hình vẽ, và “sự tiến triển của văn hóa đòi hỏi sự có mặt của hai hệ thống ký hiệu này.” (Ký hiệu học và mỹ học Điện ảnh- I. Lotman- Viện NT&LTĐAVN,1997, trg.482). Với lý thuyết trên, tôi bắt đầu giả định (theo tình huống của bài thơ): một buổi sáng, khi thức dậy, người thơ lục tìm thấy Tên anh- người thương mến qua thư từ ( thậm chí chỉ là một dòng chữ viết vội), có thể cả một bức ảnh (cũ hoặc mới)- thuộc “hai hệ thống ký hiệu”. Đó là những vật chứng tạo nên Khái niệm khá trọn vẹn của Tình yêu- và Tên Anh là trung tâm, là nội dung chính của Khái niệm Tình yêu ấy (Không phải là Khái niệm mơ hồ, xơ cứng, mà là Khái niệm run rẩy hơi thở sự sống!) Sau đó khi người thơ nói: “Giận mình sao ngốc nghếch”, thì thật ra với thái độ tự trách rất nữ tính ấy cũng đã gói đủ cái điều cần bộc bạch; bài thơ nếu chấm dứt tại đó cũng là trọn vẹn, cũng đủ tạo dư ba trong người đọc.

Nhưng bài thơ lại tiếp, không phải vì cần tuân theo quy luật thể tứ tuyệt:

Để miền yêu xanh biếc
Vừa vụt qua mất rồi.

Tới đây, Khái niệm (hiểu theo cách giải nghĩa trên về văn bản thơ) đã mở rộng theo hướng vô cùng và trở thành Biểu tượng của Tình yêu và sự Tiếc nuối: “Miền yêu xanh biếc.” Biểu tượng chứa đựng vẻ đẹp của sự sống và tuổi trẻ, sự đắm say, lòng ngưỡng vọng cao cả, và tôi tin rằng tất cả chúng ta, ai cũng đã từng có hoặc đang mong có một “Miền yêu xanh biếc” như thế! Nhưng Miền Yêu xanh biếc tác giả nói đến theo tôi không chỉ dành riêng cho Tình yêu nam nữ, mà còn tượng trưng cho tất cả những gì con người khao khát nhưng thực xa vời! Ta hãy thử đọc trong “Từ điển biểu tượng văn hóa thế giới”: “Xanh là màu lạnh nhất trong các màu, và trong giá trị tuyệt đối của nó là màu tinh khiết nhất… màu xanh không thuộc thế giới này, nó gợi lên một ý tưởng về sự vĩnh cửu bình lặng và kiêu kỳ, siêu phàm…” (Nxb Đà Nẵng&Trường viết văn Nguyễn Du, 2002- trg.1015) Ở đây, đồng cảm với tâm trạng của tác giả, ta càng hiểu vì sao nhà phân tâm học Thụy Sĩ nổi tiếng C. Jung đã nói: “kiến thức khoa học tiến bộ thì thế giới cũng mất dần tính chất của con người… Sự liên lạc của con người với thiên nhiên đã bị gián đoạn, vì thế mà biến mất những những sinh lực tinh thần sâu xa được tạo ra bởi những liên lạc với biểu tượng của con người.” (Thăm dò tiềm thức, Nxb Tri thức, 2007, trg.139)

Trên con đường đi tìm lại “Miền yêu xanh biếc” “vừa vụt qua” đó, dù có đớn đau, tuyệt vọng thì người thơ vẫn không thể nản chí, bỏ cuộc, “Ta vẫn đi… đi hết con đường/ Nhưng bây giờ sẽ đi bằng đôi chân rớm máu.” (Trò chuyện với con đường – Sợ buồn khẽ rụng.)

Vâng, cũng chỉ với “đôi chân rớm máu” đó để nối lại liên lạc giữa thiên nhiên và con người bị gián đoạn- chứ không phải những “đôi hài vạn dặm” tưởng tượng- mới có thể đưa chúng ta tới những “Miền yêu xanh biếc” hằng mong mỏi…

Hà Nội, Cuối xuân, 2012
Đạo diễn Nguyễn Anh Tuấn

 

Một suy nghĩ 3 thoughts on “Tiếc Cho Miền Yêu Xanh Biếc”

  1. Đọc xong bài của bác Tuấn, cháu phải search google ngay, bỗng tìm được tập thơ của Việt Phương, trong đó có bài thơ này.
    (link http://amvc.free.fr/Damvc/GioiThieu/VietPhuong/CoDocDuongTran-VPhuong.pdf)

    Đi – Việt Phương

    Còn trẻ chăng tự mình không rõ nữa
    Bừng mắt nhìn tuổi đã năm mươi
    Một đời người vèo qua quá nửa
    Bao khát khao còn chưa mở chân trời

    Bây giờ mới biết lúc hai mươi
    Người con gái đẹp đến chừng nào đẹp
    Khi anh hiểu tiếng hàng mi em khép
    Thời con trai đã hết rất lâu rồi

    Ba mươi năm như một thoảng mà thôi
    Phố Khâm Thiên chẳng còn ai nhắc lại
    Đêm Nô-en ấy đã xa vời vợi
    Quần ống loe tóc xõa xượi bờ vai

    Chẳng ai còn kể chuyện B năm hai
    Ngày giải phóng Sài Gòn không mới nữa
    Chuyện chiều qua đến sáng nay đã vữa
    Trời vẫn xanh bỡ ngỡ ở trên đầu

    Năm mươi năm nào đã biết gì đâu
    Đỏ phù sa vẫn một màu đỏ ấy
    Mỗi mùa hè lại hai bờ phượng cháy
    Những đêm trăng cứ vậy sáng mơ màng

    Có cái gì bất nhẫn thế thời gian
    Vùn vụt qua những tháng năm đắc thắng
    Cái lòng người dễ lãng quên đi lắm
    Mà bâng quơ nhè nhẹ thấm vào sâu

    Năm mươi năm đã làm được gì đâu
    Ba lần giặc cút rồi ba thập kỷ
    Máu và lửa của một thời đánh Mỹ
    Em đã cho là cũ kỹ rồi chăng

    Người con trai từ tâm tưởng trẻ măng
    Có mái tóc cắt bằng trùm kín gáy
    Những va vấp của đời anh có phải
    Chẳng giúp em ngắn lại chặng đường xa

    Em cứ vấp như anh từng vấp mãi
    Nắng mùa thu từng trải cứ chan hoà

    Tiếng còi tàu cứ rúc ở ngoài ga
    Lại người đến lại người đi Sự sống
    Bất chấp hết những đặt bày mơ mộng
    Cháu nhà bên lớn bổng đã thành em

    Cũng từ lâu từng gặp những thấp hèn
    Tưởng đã đủ để dần quen rồi chứ
    Sao mỗi bận xé trong ta càng dữ
    Bao đêm thâu mệt lử cả tâm hồn
    Con đường đào mơn mởn Bắc Sơn
    Cứ chiếu lên hoàng hôn chùm ráng đỏ
    Lồng lộng trời rung lên lồng lộng gió
    Về bên Người ta thở nhẹ lâng lâng

    Năm mươi năm còn một chút bâng khuâng
    Cái ngày mai anh để phần em đó
    Ta cùng đi dựng xây từ đổ vỡ
    Liệu được chừng non nửa chặng đường chưa

    Ơi tình yêu biết mấy gọi là vừa
    Em trẻ lắm em có thừa chất đẹp
    Anh đã hiểu tiếng hàng mi em khép
    Thời con trai đã hết có sao đâu

    Một người con trai khác lại bắt đầu

    Thích

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s