Thấy gì qua: “NHÂN SINH DƯỚI BÓNG ĐẠI NGÀN”?

    Đậu Thị Dung
    (BTV – TTVH Tràng An)

    Nhận định “Nhân Sinh Dưới Bóng Đại Ngàn –
    Những mỹ tục của người Thái Tây Bắc
    ” của Trần Vân Hạc
    (NXB Văn học, 2011, Trung tâm văn hóa Tràng An phát hành)

Mường Lò (Yên Bái) – vùng đất tổ của người Thái Đen, nơi có câu chuyện về Ải Lậc Cậc (tức Bố khổng lồ – một dị bản khác của Thần trụ trời), sự tích Nàng Han – người lãnh đạo dân bản chống quân xâm lược, sử thi Cầm Hánh đánh giặc Cờ Vàng, nhất là có thiên truyện thơ Sống chụ son sao (Tiễn dặn người yêu) nổi tiếng với những đêm xòe nồng say, điệu “khắp” trữ tình, rượu cần ngọt lựng, bếp lửa bập bùng gọi dậy cả ngàn năm huyền thoại. Đất ấy mênh mông núi rừng, những nếp nhà sàn thấp thoáng trong sương; đâu đó tiếng chim lảnh lót mang bình yên về; nơi em vừa kịp lớn, ta vừa kịp yêu, chiếc khăn piêu dịu dàng như một lời hò hẹn. Vùng đất với những phong tục tập quán độc đáo, đậm đà bản sắc dân tộc ấy được thể hiện một cách sinh động trong cuốn sách “Nhân sinh dưới bóng đại ngàn” của nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Trần Vân Hạc.

Cuốn sách dày gần 140 trang với 33 bài viết, mỗi bài viết là một thước phim nhỏ trong trường đoạn về đại ngàn Tây Bắc. Ở đó, dấu ấn của màu sắc, âm thanh, con người, thiên nhiên Tây Bắc cùng những nét đẹp văn hóa trong ẩm thực, âm nhạc, sinh hoạt cộng đồng, phong tục tập quán cũng như quan niệm vũ trụ lưu lại rất rõ nét. Và dù là tục “chung chăn đệm”, “hỏa táng”, “buộc chỉ cổ tay”, “xin số xin tuổi”, “đón cỗ”, “thôi sưởi lửa”, “cúng bản, cúng mường”, “cúng vía trâu”,…. cho đến “hội cầu mưa”, “hội chơi xuân trong hang Thẩm Lé”,… hay những biểu tượng văn hóa như “khau cút”, “cây nêu”, “khăn piêu”, “mắc pém”,… thì những mỹ tục ấy đều chứa đựng một quan niệm về vũ trụ, âm dương ngũ hành và ý nghĩa nhân sinh cao đẹp. Đó có thể là lòng chân thành và mến khách; là truyền thống uống nước nhớ nguồn thể hiện tình cảm sâu nặng của con cái với bậc sinh thành; lòng tri ân công đức của các Thành hoàng – những bậc đã có công dựng xây và bảo vệ đất Mường Lò nói riêng và Tây Bắc nói chung. Cũng có thể là lễ hội cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, ước vọng no ấm, hạnh phúc, phồn thịnh đến từng gia đình, bản mường; là khát vọng chinh phục tự nhiên, niềm tin vào cuộc sống, vươn tới Chân – Thiện – Mỹ. Đâu đó, ta lại bắt gặp lời dặn dò, nhắc nhở của thế hệ trước để lại cho thế hệ đời sau lối sống có nghĩa vụ và trách nhiệm với bố mẹ và cộng đồng. Hay như trong đĩa xôi nếp ngũ sắc nhỏ bé cũng chứa đựng bao ý nghĩa về đất trời, cuộc sống…

“Nhân sinh dưới bóng đại ngàn” hay chính là tiếng gọi của cội nguồn văn hóa vọng về từ ngàn năm trầm tích. Tiếng gọi ấy duyên dáng, trữ tình theo từng “câu khắp”, da diết trong tiếng khèn bè, pí pặp, pí thiu,… để mỗi độ xuân về, đất trời Tây Bắc lại bung trắng ngàn vạn những đóa ban cùng khúc hát giao duyên như ngày đầu hò hẹn, ánh mắt gửi trao trong ngày hội tung còn, hàng “mắc pém” (cúc hình con bướm) lấp lánh gọi mời, lòng người lại trôi trong tiếng gọi của đại ngàn xanh thẳm.

Nhiều bài viết trong tập là tiền đề cho những đề tài nghiên cứu khoa học về văn hóa Thái. Chính vì vậy, tác giả đã từng giúp nhiều sinh viên các trường Đại học Văn hóa Hà Nội, Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn, Học viện Báo chí & Tuyên truyền,… làm khóa luận tốt nghiệp, giúp các nghiên cứu sinh làm luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ đạt kết quả cao. Hẳn cuốn sách cũng là nguồn tư liệu tham khảo có giá trị cho nhà trường (Phổ thông và Đại học) để qua đó, các bạn học sinh, sinh viên có thêm nhiều hiểu biết về đất nước và con người Việt Nam.

“Nhân sinh dưới bóng đại ngàn” như một lời mời gọi bao người đến với Mường Lò nói riêng và núi rừng Tây Bắc nói chung. Giọng điệu ở đây chân phương, mộc mạc như tình đất, tình người thủy chung, son sắt. Ẩn sâu dưới lớp ngôn ngữ giản dị, người đọc vẫn nhận ra tấm lòng đầy thương mến và nỗi nhớ khôn nguôi của tác giả dành cho vùng đất hoang sơ, thiêng liêng và đầy bí ẩn này.

Hà Nội, 10/8/2011
 

Một bình luận về “Thấy gì qua: “NHÂN SINH DƯỚI BÓNG ĐẠI NGÀN”?”

  1. Em rất cảm ơn tác giả bài viết. Quả thực cuốn sâch sẽ cần thiết trong chương trình học phổ thông. Trong bài Tây Tiến của Quang Dũng thì nó rất có ích ah.
    Em cảm ơn
    E.Diệp.

    Số lượt thích

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s