Học giả TQ ‘làm nóng’ diễn đàn Biển Đông – TQ ‘cần giải thích lại về đường lưỡi bò’ – Mỹ và Philippines tập trận ở Biển Đông

GS Trần Sỹ Cầu
Ông Trần phát biểu hai lần tại hội thảo

Cựu quan chức ngoại giao và nay là giáo sư đại học Trung Quốc tái khẳng định Trường Sa và Hoàng Sa là của Trung Quốc tại hội thảo Biển Đông ở Manila.

Giáo sư Trần Sỹ Cầu, từng là người đứng đầu các phái đoàn chuyên gia Trung Quốc bàn về biển đảo với Việt Nam và Indonesia, nói Công ước LHQ về Luật biển (UNCLOS) “không thể nào là nền tảng cho đòi hỏi lãnh thổ của một nước”.

UNCLOS “cũng không thể thay đổi vị thế pháp lý không tranh cãi của Trung Quốc trong việc có chủ quyền ở Nam Sa” [tên Trung Quốc đặt cho quần đảo Trường Sa].

Lập trường cứng rắn công khai của nhà ngoại giao kỳ cựu, từng là Đại sứ Trung Quốc ở Liên Hiệp Quốc, bị một học giả Việt Nam chỉ trích tại diễn đàn.

Đến lượt giáo sư Trần sau đó, trong tư cách thính giả, cũng đứng lên phê phán bài phát biểu của học giả Việt Nam tại phiên thuyết trình sống động ở Manila sáng thứ Hai 17/10.

‘Khả năng dùng vũ lực’

Giáo sư Trần Sỹ Cầu phát biểu: “Từ rất lâu, cả hơn một ngàn năm trước thập niên 1970, chẳng có cái gọi là tranh chấp chủ quyền với Nam Sa. Không có nghi ngờ gì quanh sự thật là Nam Sa, cùng Tây Sa [Hoàng Sa], Đông Sa, Trung Sa thuộc về Trung Quốc.”

“Không có nước nào quanh Nam Hải (Biển Đông) thách thức chủ quyền của Trung Quốc với Nam Sa và các vùng nước lân cận.”

“Chỉ bắt đầu từ thập niên 1970, khi dự trữ dầu hỏa và khí đốt được phát hiện ở Nam Hải, một số nước bắt đầu chiếm một phần các đảo và rặng san hô của Nam Sa và đòi chủ quyền, và thế là biến Nam Sa của Trung Quốc thành tranh chấp.”

Với giọng nói hùng hồn và vẻ mặt nghiêm nghị, người hiện giữ chức Phó Chủ tịch Hội Trung Quốc Nghiên cứu Nhân quyền, đọc cho cử tọa nghe “lịch sử” về “một phần không thể tách rời lãnh thổ Trung Quốc” liên quan khu vực mà nước ông gọi là Nam Sa.

Trong phần kết, ông đưa ra bốn kịch bản trong tương lai gần cho vùng Biển Đông.

Thứ nhất, ông nói về khả năng dùng vũ lực nhưng trấn an rằng “thời thế đã thay đổi. Nay các tranh chấp cần được giải quyết bằng biện pháp hòa bình.”

Thứ hai là tiếp tục “cãi nhau” để rồi rủi ro xảy ra xung đột là “rất cao”.

“Công ước LHQ về Luật biển (UNCLOS) không thể nào là nền tảng cho đòi hỏi lãnh thổ của một nước.”
GS Trần Sỹ Cầu, Trung Quốc

Thứ ba, học giả Trung Quốc nêu ra “giải pháp thông qua đối thoại trực tiếp và tham vấn bằng biện pháp hòa bình”. Có thể tóm tắt là các nước liên quan “cần chứng tỏ thành thật chính trị và linh động để tìm ra giải pháp cuối cùng mà hai bên chấp nhận được”.

Cuối cùng là kịch bản mà giáo sư Trung Quốc cho là khả thi nhất hiện nay. Vẫn dẫn lại khẩu hiệu Đặng Tiểu Bình “gác tranh chấp, cùng khai thác”, ông mời gọi các nước có những “dàn xếp tạm thời hay chuyển tiếp” để “không chỉ đem lại lợi ích cho mọi bên liên quan, mà tạo ra môi trường thuận lợi để giải quyết xung đột về lâu dài”.

Học giả Trung Quốc cũng không quên nhắc lại rằng không nên có “bên ngoài” tham gia, không nên “quốc tế hóa” vấn đề.

Ông Hasjim Djalal, cố vấn cao cấp cho Tham mưu trưởng Hải quân Indonesia, bình luận lời kêu gọi cùng khai thác chung đã có từ hơn một thập niên, nhưng câu hỏi căn bản vẫn là “ở đâu?”

Năm 1998, tại một hội thảo, ban đầu các bên tưởng đã đồng ý về dự định khai thác chung. Nhưng sau đó, ông Hasjim Djalal kể lại: “Có một nước đến bảo thôi không được, phần này lớn quá, nó lại thuộc về chúng tôi cơ mà. Thồi, để chúng tôi suy nghĩ thêm hai năm nữa, và rồi chẳng có gì xảy ra.”

Ông nói thêm tất cả những đề nghị “dễ để làm trước” kiểu như nghiên cứu khoa học, du lịch sinh thái…tại Biển Đông đều đã từng được nêu ra lâu rồi, nhưng các nước có quyết tâm chính trị hay không lại là chuyện khác.

Phản bác của học giả Việt Nam

Đến lượt mình phát biểu, tiến sĩ Trần Trường Thủy, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Biển Đông tại Học viện Ngoại giao Việt Nam ở Hà Nội, nói thẳng Trung Quốc có chính sách Ba Không: Không nói rõ nội hàm của tuyên bố chủ quyền, Không đa phương hóa, Không quốc tế hóa.

Ông cũng châm biếm giáo sư Trần Sỹ Cầu: “Một số chuyên gia tự hỏi nếu Trung Quốc chứng minh được chủ quyền nhờ bằng chứng lịch sử, tại sao Trung Quốc không chấp nhận nhờ bên thứ ba giải quyết hay ra Tòa án Công lý ‎Quốc tế?”

Sau khi học giả Việt Nam hoàn tất bài nói, giáo sư Trần, ở tư cách thính giả, đứng lên không tán thành, nói rằng chính Trung Quốc đã góp phần làm giảm, chứ không làm tăng, căng thẳng.

Có điều đặc biệt ông Trần là diễn giả duy nhất tại hội thảo có hai bài phát biểu, ở buổi sáng và chiều thứ Hai.

Sang buổi chiều, bài nói của ông Trần Sỹ Cầu được xếp ngay sau phần trình bày của nhà báo Barry Wain, người mạnh mẽ chỉ trích Trung Quốc.

Ông Trần phân bua ông không đến diễn đàn để “cãi nhau”.

Ông khẳng định Trung Quốc không chấp nhận quyền tài phán của Tòa án Công l‎ý Quốc tế và lại mời gọi các bên “ngồi lại nói chuyện với nhau”.

Việc ông cũng là người nhận được nhiều câu hỏi nhất từ thính giả cho thấy sự quan tâm của mọi người muốn biết Trung Quốc thực sự muốn gì.

Câu trả lời có lẽ vẫn là một sự “nhập nhằng chiến lược”, cho dù học giả Trần Sỹ Cầu bác bỏ cụm từ này mà nói ‎ rằng chẳng có sự nhập nhằng nào cả, vì Trung Quốc chỉ có thiện chí bỏ ngỏ khoảng trống để thương lượng mà thôi.

Lê Quỳnh
BBC, Manila

Hội thảo Biển Đông ở Manila
Căng thẳng ở Biển Đông đưa đến nhiều cuộc hội thảo nhằm tìm hướng giải quyết

Khách mời, gồm giới ngoại giao, học giả và nhà báo, tại một hội thảo mới nhất về Biển Đông đã tập trung chú ‎ý vào bản đồ ‘đường lưỡi bò’ gây tranh cãi của Trung Quốc.

Hội thảo về Biển Nam Trung Hoa (Forum on South China Sea) do tổ chức đặt ở Manila, Carlos P. Romulo vì Hòa bình và Phát triển, cùng hợp tác với Viện Nghiên cứu Đông Á ở Singapore, đã có phiên họp kín hôm 16/10 trước lúc khai mạc ngày thứ Hai 17/10.

Sở dĩ gọi là họp kín, dù giới truyền thông được tham dự, vì cuộc họp hơn hai tiếng chiều 16/10 diễn ra theo Quy tắc Chatham House.

Đặt theo tên một viện nghiên cứu của Anh, quy tắc này hàm ý thông tin được tự do công bố, nhưng không được tiết lộ người phát biểu. Mục đích nhằm khuyến khích các diễn giả “nói thẳng, nói thật” hơn những gì họ có thể nói công khai bên ngoài.

Ý nghĩa đường 9 đoạn?

Các diễn giả đề cập các khía cạnh khác nhau của cuộc tranh chấp, nhưng hầu hết bài nói – và nhiều câu hỏi của khán giả sau đó – đều đụng đến ‘đường lưỡi bò’.

Đường vạch (mà các diễn giả tiếng Anh gọi là đường 9 đoạn) do Trung Hoa Dân Quốc đưa ra lần đầu năm 1947, chưa bao giờ được chính phủ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa hiện nay nói rõ ‎‎ý nghĩa là gì.

Chiều 16/10, một người nói thẳng là lý lẽ duy nhất mà Trung Quốc gán ghép cho đường lưỡi bò là tính chất lịch sử. Nhưng lịch sử cùng lắm chỉ là điểm tham chiếu, chứ không phải là biện minh cho đòi hỏi chủ quyền lãnh thổ.

Thực tế, Trung Quốc có ba lựa chọn: tuyên bố đường lưỡi bò đánh dấu ranh giới biển của mình [không thể, vì sẽ khiến Trung Quốc trở thành kẻ thù của nhiều nước], xóa đường vạch [cũng không thể, vì đa số người Trung Quốc sẽ không chấp nhận].

Bản đồ ‘đường lưỡi bò’ của Trung Quốc bị nhiều chỉ trích

Lựa chọn thứ ba khả dĩ hơn cả: đạt thỏa thuận như vừa có với Việt Nam sau chuyến thăm của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng. Nghĩa là ‘chế ngự’, chứ không phải giải quyết rốt ráo, vấn đề – tương tự chuyện Đài Loan hiện nay. Làm theo khẩu hiệu của Đặng Tiểu Bình, Trung Quốc sẽ vẫn nói có chủ quyền “không thể tranh cãi” nhưng sẽ khuyến khích các nước “gác tranh chấp, cùng khai thác”. Hệ quả tiếp theo là Trung Quốc sẽ đồng ý khai thác “đa phương” nhưng thương lượng chủ quyền “song phương”.

Nhưng sự mời gọi của Trung Quốc chỉ có thể thuyết phục hơn nếu nước này chịu giải thích rõ ‘đường lưỡi bò’ là gì. Theo giới học giả, Đài Loan đã công khai xem ‘đường lưỡi bò’ đánh dấu cả Biển Đông là của họ. Nhưng Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thì cố ‎ý có “sự mơ hồ chiến lược” với đường vạch này. Như một người đặt câu hỏi: “Nếu khai thác chung, thì khai thác ở đâu?”

Một nhân viên ngoại giao nói với tôi sau đó về thái độ của Trung Quốc: “Rõ ràng là tình hình vẫn không rõ ràng.”

Chính trị toàn cầu

Một người khác bình luận thêm, sở dĩ Trung Quốc không thể hay không muốn giải thích vì ở ngay trong chính trường và giới nghiên cứu đại lục cũng không có được sự diễn giải thống nhất quanh ‎ ý nghĩa của ‘đường lưỡi bò’. Từ góc nhìn này, Trung Quốc, dù lớn tiếng, thực ra ở trong thế phòng thủ và chia rẽ về tính chính danh của đòi hỏi chủ quyền. Những căng thẳng trên biển một năm qua có thể được xem là biểu hiện đấu đá nội bộ trong chính trường Trung Quốc, với phe “diều hâu” muốn giành thêm quyền lực, hơn là cố gắng khẳng định chủ quyền đơn thuần.

Điều chắc chắn hơn là sẽ không có giải pháp dễ dàng và mau chóng cho cuộc tranh chấp.

Không chỉ có Mỹ, mà cả Nhật Bản và Ấn Độ gần đây đều có những tuyên bố liên quan Biển Đông. Sự có mặt tại hội thảo của nhân viên ngoại giao nhiều nước cho thấy thách thức Biển Đông không chỉ là vấn đề chủ quyền và khai thác tài nguyên, mà còn là một phần của cuộc tranh đấu địa chính trị quốc tế.

Mỹ và Trung Quốc – nước nào sẽ đứng đầu trong bản đồ quyền lực toàn cầu? Vấn đề Biển Đông có thể sẽ lại gắn chặt với câu hỏi đó. Tất nhiên, những biện pháp xây dựng niềm tin sẽ góp phần giúp bình ổn vấn đề, nhưng khó tin rằng các bên sẽ sớm đồng ý lấy Luật biển LHQ 1982 làm cơ sở cho giải pháp.

Trước mắt, nhiều ‎ ý kiến cho rằng các nước liên quan tranh chấp cần tiếp tục đòi hỏi dứt khoát Bắc Kinh phải giải thích chi tiết về đường 9 đoạn. Một người nói vào tai tôi trước lúc ra về: “Chẳng có gì cho không cả. Họ sẽ phải liên tục tạo sức ép thì mới mong có kết quả!”

Một cuộc tập trận hải quân Philippines-Hoa Kỳ
Philippines và Mỹ thực hiện nhiều cuộc tập trận chung

Quân đội Philippines và Hoa Kỳ vừa bắt đầu cuộc tập trận hàng năm, trong có hoạt động đổ bộ tấn công lên một bãi biển gần Trường Sa.

Các hãng thông tấn cho hay khoảng 3.000 thủy quân lục chiến của hai bên tham gia cuộc tập trận đổ bộ Phiblex (Amphibio us Landing Exercise) 2012.

Cuộc tập trận từ 17/10-28/10 này, theo các chỉ huy quân đội Mỹ, là nhằm nâng cao khả năng tác chiến chung để tăng cường an ninh khu vực, chứ “không nhằm vào bất cứ nước nào”.

Có bình luận cho rằng các cuộc tập trận do Hoa Kỳ tổ chức trong khu vực, mà số lượng ngày càng nhiều, đang gây quan ngại cho Trung Quốc.

Bắc Kinh cũng đã không ít lần lên tiếng phản đối hoạt động tập trận của Mỹ trong khu vực, coi là mối “đe dọa hòa bình và ổn định”.

Năm ngoái, Trung Quốc phản ứng dữ dội khi giới chức Hoa Kỳ lên tiếng nói rằng Washington có lợi ích quốc gia trong việc bảo đảm tự do lưu thông hàng hải ở Biển Đông, và ủng hộ giải pháp hòa bình cho các tranh chấp lãnh thổ tại nơi đây.

Trong các nước tham gia tranh chấp chủ quyền tại Biển Đông, Philippines dường như lớn tiếng nhất với các động thái mạnh mẽ đối chọi với chính sách của Trung Quốc trong thời gian qua.

Đổ bộ lên bãi biển

Phát ngôn nhân cho quân đội Philippines Cherryl Tindog nói rằng trong cuộc tập trận kéo dài 10 ngày lần này, 100 thủy quân lục chiến của Philippines và Mỹ sẽ đổ bộ từ tàu chiến Mỹ lên một bãi biển giả tưởng của quân địch nằm ở phía tây đảo Palawan trong Biển Đông.

Phiblex 2012 cũng có hoạt động bắn đạn thật ở tỉnh Tarlac, phía bắc thủ đô Manila, và các hoạt động cộng đồng tại một số địa phương khác.

Hiện Trung Quốc chưa đưa ra bình luận gì về cuộc tập trận này.

Chỉ huy quân đội Philippines được dẫn lời nói cuộc tập trận diễn ra “hoàn toàn trong lãnh thổ Philippines nên không ai có thể thắc mắc gì”.

Việt Nam, tuy đang nỗ lực tăng cường năng lực hải quân, cho tới nay vẫn tỏ ra ngần ngại trong việc tham gia các hoạt động tập trận chung với nước ngoài.

Quân đội Việt Nam chỉ cử quan sát viên tới một số cuộc tập trận của các nước láng giềng trong khu vực.

Thế nhưng, năm ngoái hải quân Việt Nam và Mỹ đã có hoạt động “tập luyện chung” ở Biển Đông.

Mới đây, hồi tháng Bảy Kỳ họp lần 6 Ủy ban Hợp tác Song phương Việt Nam-Philippines đã thống nhất tăng cường hợp tác song phương trên biển, mở đầu là thiết lập đường dây nóng cấp cao, chia sẻ thông tin tình báo, diễn tập tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn và giao lưu hải quân.

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s