Dạy và học sử Để nhận ra cái biện chứng lạ lùng và tất yếu của lịch sử

(Phần chữ đỏ là do TĐH tô màu)

SGTT.VN – Trong kỳ thi đại học vừa qua, điểm thi môn sử thấp một cách thảm hại. Nói chung chỉ độ 4% trên điểm trung bình. Nhiều trường có tới 99% điểm dưới trung bình, mà chủ yếu là điểm 0 và điểm 1. Có trường chỉ một thí sinh có điểm 5 là cao nhất. Vẫn biết chuyện dạy sử và học sử từ trước đến nay đã có nhiều vấn đề nhức nhối, nhưng một kết quả như năm nay thực sự làm cho xã hội xôn xao, và làm đau đầu các nhà quản lý giáo dục, các nhà sử học, các thầy giáo, học sinh và cha mẹ học sinh.

Đây là chuyện hết sức nghiêm túc, nên cũng phải nói với nhau rất nghiêm túc

Hãy coi trọng các giá trị tinh thần.

Học sử là nhận ra được biện chứng lạ lùng và tất yếu của lịch sử để mà biết làm người cho xứng đáng người, làm công dân độc lập, tự chủ, sáng tạo, đầy trách nhiệm của nước Việt và của thế giới.
Trong ảnh là giờ học môn Lịch sử của học sinh lớp 12A6, trường THPT Hùng Vương, Q5,TP.HCM (niên khoá 2010 -2011 – ảnh chỉ mang tính minh hoạ.
Ảnh: Trần Huy

Những biến chuyển thời đại đòi hỏi hơn bao giờ hết phải coi trọng khoa học xã hội nhân văn, trong đó có sử và môn sử (và cả môn văn nữa, mà kết quả vừa rồi cũng chẳng hay ho hơn mấy). Đứng trước những vấn đề như vậy, cách đây mấy năm, trường đại học Harvard của Mỹ đã rà soát lại toàn bộ chiến lược của họ, và nghiêm khắc nhận ra, mặc dù đã cố gắng rất nhiều, họ vẫn còn coi trọng chưa đủ các môn xã hội nhân văn và quyết chuyển hướng mạnh mẽ hơn nữa vào các môn ấy. Bởi vì đối với bất cứ xã hội nào, ở bất cứ thời đại nào, khi khoa học kỹ thuật công nghệ càng phát triển thì càng khẩn thiết hơn, chính khoa học xã hội nhân văn là hết sức cần thiết để giữ cái nền bền chắc cho xã hội và con người. Nó làm cho con người dẫu có khoa học công nghệ cao đến đâu, vật chất nhiều đến đâu, cũng vẫn còn là con người chứ không phải là những cái máy khô cằn, nhất là những cái máy chỉ biết hau háu làm ra tiền và nhai tiền.

Giữ cho nhân loại còn là nhân loại, chứ không là một đống những vật tinh xảo mà vô cảm và vô lương. Một xã hội quay lưng lại với các khoa học xã hội và nhân văn là một xã hội suy đồi.

Một nền giáo dục trong thực tế liệt khối C xuống hạng bét, để cho “chuột chạy cùng sào mới vào khối C”, là một nền giáo dục bế tắc. Và đừng nói rằng điều đó không liên quan gì đến tội ác gia tăng trong xã hội, và cả trong học đường, làm nhức nhối toàn xã hội. Tất nhiên, vấn đề ở đây lớn hơn vấn đề giáo dục, lớn hơn vấn đề của ngành giáo dục, nhưng muốn nói gì thì nói, ngành giáo dục phải chịu trách nhiệm chính. Bởi vì nó được sinh ra, xã hội bỏ tiền mồ hôi nước mắt ra nuôi nó, là để nó làm trước hết công việc ấy: giữ cái nền bình ổn lâu dài vững chãi cho xã hội, cho sự tồn tại và phát triển của xã hội.

Quả đã đến lúc cần rà soát lại một cách căn bản toàn bộ chiến lược của nền giáo dục này; và câu hỏi căn bản, đầu tiên là: nó định chế ra máy hay đào tạo ra người? Nếu đào tạo ra người thì nhất thiết không vì bất cứ lý do gì có thể để mặc cho khối C lủi thủi như vậy, không thể coi kết quả thảm hại của thi sử năm nay là bình thường. Bởi vì đấy không chỉ là chuyện kết quả học sử, thi sử như thế nào, mà là dấu hiệu con người coi nhẹ các giá trị tinh thần và nhân văn!

Học sử là để có cái mà không bất cứ con chuột hiện đại nào nhấp ra được cho ta: nhận ra được biện chứng lạ lùng và tất yếu của lịch sử để mà biết làm người cho xứng đáng người, làm công dân độc lập, tự chủ, sáng tạo, đầy trách nhiệm của nước Việt và của thế giới.

Nhìn vào lõi của vấn đề.

Mấy hôm nay nhiều người đã bàn tán xôn xao về sự cố này, và nhiều ý kiến đã tập trung vào cách dạy và học sử. Chắc đều đúng. Tuy nhiên hình như cũng chưa đến lõi của vấn đề. Hẳn ai cũng biết trong các môn học ở trường hiện nay, bị học sinh sinh viên chán nhất, ghét nhất, do đó cũng học kém nhất, học một cách đối phó nhất, kết quả tất cũng tệ nhất là môn sử và môn văn – cùng một vài môn khác thuộc cái gọi là “chương trình cứng”. Vì sao? Rất đơn giản vì đó là những môn bị chính trị hoá nhiều nhất, nặng nề nhất! Chính trị chắc chắn không có gì là xấu, trái lại là khác. Học chính trị là quá cần thiết, và có thể dạy thật hay. Nhưng sử là sử, văn là văn, chính trị là chính trị, không thể và hoàn toàn không nên lẫn lộn, dùng cái này để làm cái kia, đem cái này làm công cụ cho cái kia. Mỗi môn có chức năng riêng không thể thay thế của nó để làm nên con người ra người.

Học sử, học văn như thế, thú thật đến tôi cũng chán ghét, và đi thi chưa chắc đã được 0,5 điểm như thí sinh tội nghiệp vừa rồi.

Gần đây, giáo sư Ngô Việt Trung, viện trưởng viện Toán học Việt Nam, đã nói rất thẳng thắn: Phải tách khoa học ra khỏi thế quyền. GS Hoàng Tuỵ thì nói: Phải “thế tục hoá” nền giáo dục của chúng ta. Ai cũng biết cuộc cách mạng về giáo dục ở châu Âu đưa đến nền giáo dục hiện đại rực rỡ ngày nay, là kết quả tuyệt vời của cuộc đấu tranh thế tục hoá giáo dục, giải phóng giáo dục ra khỏi kiềm chế lâu dài của nhà thờ. Cần hiểu lời Hoàng Tuỵ trong ý nghĩa đó.

Nhân nói chuyện sử, xin kể điều này, ở Pháp có một tổ chức do các nhà sử học độc lập lập ra, tên là CVUH (Comité de Vigilance face à l’usage public de l’histoire), có thể dịch là uỷ ban Cảnh giác đối mặt với việc đưa lịch sử ra sử dụng trong công chúng. Vậy đó, lịch sử luôn rất dễ bị lợi dụng, thậm chí bóp méo, cắt xén, cắt nghĩa tuỳ tiện bởi các thế lực khác nhau nhằm làm công cụ cho những mục đích phi lịch sử. Ở nhà trường, cảnh giác với lợi dụng này càng phải ráo riết hơn. Học lịch sử cũng tuyệt nhiên không cần nhớ thuộc lòng đến mụ mị bất cứ ngày tháng phiền phức và vô ích nào, khi chúng ta đang sống trong thời đại chỉ cần nhẹ tay nhấp chuột là ra tất cả. Học sử là để có cái mà không bất cứ con chuột hiện đại nào nhấp ra được cho ta: nhận ra được biện chứng lạ lùng và tất yếu của lịch sử, để mà biết làm người cho xứng đáng người, làm công dân độc lập, tự chủ, sáng tạo, đầy trách nhiệm của nước Việt và của thế giới.

Nguyên Ngọc

Một suy nghĩ 4 thoughts on “Dạy và học sử Để nhận ra cái biện chứng lạ lùng và tất yếu của lịch sử”

  1. Đoạn chữ đỏ quá sức Hot. Khác hẳn mấy phản hồi trên diễn đàn Dantri.
    Cái quan trọng là cốt lõi, gốc rễ của vấn đề phải rõ ràng thì mới giải quyết được.
    Việc này xem ra khó có chuyển biến lớn.
    Có vẻ họ lo ngại những nguy cơ khi học sinh hiểu rõ lịch sử và phân tích lịch sử tốt. Chỉ cần thuộc, nhớ, làm bài thi… rồi sau đó quên, thế là đủ.

    Thích

  2. Đã có sai lầm ở đâu đó
    thơ Đinh Thị Như Thuý

    đã quá lâu rồi
    chúng ta không làm sao chạm được chân vào mặt đất
    không làm sao thoát được cảm giác bị treo lơ lửng trong không trung
    không làm sao có nổi nụ cười
    không làm sao tránh được ý nghĩ ta chẳng thể mang đến dù bất cứ điều gì cho những người thân quanh ta

    đã quá lâu rồi
    chúng ta không làm sao chạm được tay mình vào tay những người mình yêu dấu

    đã có sai lầm ở đâu đó trong chuỗi thời gian chúng ta sống
    đã có điều gì đó không kịp thời
    đã có cái gì đó chắn ngang đường

    giá như chúng ta được lùi lại
    giá như chúng ta được bắt đầu
    giá như chúng ta biết mình phải làm gì

    ký ức là thùng rác nhưng không phải chỉ là thùng rác
    chúng ta phải bới tung lên

    đã quá lâu rồi
    thói bè phái kéo chúng ta đi
    lòng ích kỷ kéo chúng ta đi
    nỗi ươn hèn khiếp nhược kéo chúng ta đi

    như cơn cuồng phong đi qua cánh đồng
    kéo theo đi những bông bồ công anh khô nỏ…

    Thích

  3. “Đoạn chữ đỏ quá sức Hot. Khác hẳn mấy phản hồi trên diễn đàn Dantri.”

    Thật ra mình thấy những điều này hầu như ai cũng biết và cũng hiểu, ít ra là trong giới trí thức, chẳng phải là điều mới mẻ gì. Bước tiến là những điều này bắt đầu được nói một cách thẳng thắn, công khai trên mặt báo. Khi nào báo Nhân Dân đăng bài này, chúng ta có thể tin tưởng về một bước tiến bộ đáng kể trong dạy và học lịch sử và chính trị cho con cháu mình ở Việt Nam. 🙂

    Thích

  4. Môn sử nên được thi theo hướng đề mở, nêu cảm nhận về sự kiện lịch sử. Cũng đừng ra những câu hỏi hóc búa, thách đố học sinh, kiểu như chúng đã là chuyên gia về lịch sử…
    Việc dạy nên theo hình thức kể chuyện.
    Quyển sách giáo khoa cũng đừng quá dày như thế, và dày theo kiểu chi chít sự kiện cùng ngày tháng năm phải nhớ, nhớ theo kiểu nhớ một công thức. Nhiều thầy cô khi giảng cứ như muốn chạy đua với thời gian. Giảng mà như đọc lại những gì ghi trong sách giáo khoa, sợ hết tiết, hết giờ dạy rồi mà chưa tải được hết kiến thức trong sách giáo khoa, học sinh làm bài không tốt lại trách cô chưa nói tới phần đó. Giọng giảng vì thế mà cứ đều đều, thiếu sức sống, và khả năng ru ngủ thì tốt hơn cả mấy bài hát hát ru! Sự kiện Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” như thế nào? Cái học sinh phải nhớ là gì? Sự kiện này diễn ra thành 3 đợt: ngày… tháng… năm…đợt… đánh vào đồi… diệt được… Chẳng học sinh nào biết đến những đắn đo của quyết định mở chiến dịch ĐBP, hành trình kéo pháo lên rồi lại kéo pháo xuống, những khôn ngoan trong việc đặt pháo, cảnh “ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt”…là như thế nào thì làm sao cảm nhận được cái hồn của chiến dịch? Tất cả chỉ là học để rồi quên vì trí não con người vốn hoạt động vậy. Có quá nhiều môn, và nhiều cái phải học, nếu những giờ dạy trên lớp mà khô khan cứng nhắc nữa thì cũng chẳng học sinh nào (trừ phi có niềm đam mê đặc biệt) mà bỏ công đọc, tìm hiểu thêm để biết yêu “lịch sử”.
    Thà chậm mà chắc,ít mà chất lượng còn hơn nhồi nhét để mà như nước đổ lá môn! Một quyển sử chỉ nên để cỡ mươi bài nhằm vào những sự kiện chính nhất, còn thì nói sơ qua, chứ mấy chục bài trong một năm như hiện nay mà học sinh học ngày càng kém, càng khổ sở đến phó mặc như thế thì tại sao phải tiếp tục duy trì mà không mạnh dạn đổi mới nhỉ?

    Thích

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s