Đất Nước Đứng Lên – Một bộ phim vụng về giả tạo

(Phim của đạo diễn Lê Đức Tiến)

Đã từng quen thuộc với tác phẩm văn học “Đất nước đứng lên” của nhà văn Nguyên Ngọc từ những ngày ngồi trên ghế nhà trường phổ thông, lại vốn rất có cảm tình với nhà văn này, nên hồi phim điện ảnh “Đất nước đứng lên” xuất xưởng, tôi đã háo hức tìm xem ngay. Song, trái ngược với dự đoán và mong đợi, bộ phim đồ sộ, tốn kém này đã gây cho tôi nhiều phản cảm, nhiều nỗi ấm ức muốn được giải tỏa. Rồi khi VTV thời gian vừa qua liên tục phát sóng lại bộ phim này, nhân các dịp lễ lạt kỷ niệm nào đó, tôi đã xem thêm lần nữa và thấy cần phải nói đôi lời.

Tôi chỉ xin tập trung để nói về tính chân thực của bộ phim.

Tính chân thực cần có của bộ phim lịch sử hoành tráng này đã bị phá hoại bởi hàng loạt yếu tố tạo thành một bộ phim- từ cấu trúc xung đột, dẫn dắt câu chuyện đến khâu chọn diễn viên, bối cảnh, phục trang, đạo cụ, âm nhạc, v.v. Nhiều khán giả cùng tâm trạng với tôi đều tự hỏi: Bộ phim rất tốn kém này được tạo ra để làm gì?

Người xem không thể hình dung nổi anh hùng Núp của một thời kháng Pháp gian khổ ở Tây Nguyên lại được biểu hiện trong một diễn viên béo tốt nần nẫn và đầy vẻ mãn nguyện bị đóng khố một cách miễn cưỡng như vậy ở trong phim! Còn các nhân vật nữ…Phụ nữ Tây Nguyên thời đó thường ở trần, theo phong tục, và cũng bởi nghèo túng; nhưng ở trong bộ phim này, những phụ nữ trẻ để trần lộ cả hai bầu vú đầy đặn lại được mặc những chiếc váy mới có thêu hoa văn rất đẹp đã cho thấy quan điểm thẩm mỹ chủ quan và cả ý đồ câu khách quá ư lộ liễu của những nguời làm phim.

Giữa núi rừng Tây Nguyên trùng điệp và âm thanh của cồng chiêng, giai điệu trữ tình mang bóng dáng đồng bằng Bắc Bộ của một bài hát rất hay như “Bộ đội về làng” ( của nhạc sĩ Lê Yên) bỗng trở nên vá víu, lạc lõng đến tội nghiệp!

Lạc lõng hơn nữa là những đoạn độc thoại nội tâm của Núp (lời ngoài hình)- hầu hết là những suy nghĩ, những triết lý áp đặt, xa lạ với người dân Tây Nguyên trong những năm tháng đó, xa lạ với chính tác phẩm văn học! Bộ phim đầy ắp những chi tiết phong tục, thừa thãi những cảnh quay về sinh hoạt văn hóa dân gian; song chúng ít được gắn với những tâm trạng, những cảnh huống kịch tính, những số phận cụ thể, và chính vì thế cái ấn tượng ôm đồm, tham lam, phô bày một cách cố tình lại càng nổi cộm trong khán giả (Ví dụ tiêu biểu nhất là đoạn những bức tượng nhà mồ được gom lại và được ống kính máy quay miêu tả như một cuộc triển lãm tượng!) Người xem còn thất vọng trước sự xuất hiện trước ống kính của nhiều diễn viên chính – thứ – phụ như những “hình nhân thế mạng”, rõ ràng là thiếu sự chỉ đạo diễn xuất ( hoặc chỉ đạo diễn xuất sai), họ không biểu lộ được cảm xúc và tâm trạng như cảnh phim muốn thể hiện.

Có cảm tưởng bộ phim chỉ là những đoạn miêu tả cuộc sống một cách gượng gạo, rời rạc, vụng về, được lắp ghép lại còn vụng về hơn! Khi người xem được thông tin rằng (chỉ bằng một lời thoại): địch có âm mưu sẽ lấy hết dụng cụ lao động bằng sắt của nguời Kông Hoa, thì liền sau đó được xem những cảnh chặt cây cổ thụ bằng đá sắc cạnh! Địch có phép thần thông biến hóa hay sao mà người dân Kông Hoa di chuyển lên núi đựợc an toàn kể cả mọi vật dụng gia đình nhưng lại không giữ nổi các đồ dùng lao động bằng sắt- vật dụng có ý nghĩa sống còn đối với người dân miền núi?! Nếu các nhà làm phim có ý định thần thánh hóa kẻ địch thì cũng nên dành vài mét phim để thỏa mãn óc tò mò của khán giả (ví như cho tên quan ba Pháp đọc câu thần chú chẳng hạn!!!) Ngay sau những cảnh quay mô tả kỹ lưỡng việc chặt cây rừng bằng đá với những bàn tay bật máu ra sao, người xem thấy xuất hiện lừng lững một ngôi nhà rông khổng lồ với những tấm ván xẻ cỡ lớn- có quay đặc tả. Điều phi lý như vậy cũng xảy ra khi người làm phim cho các diễn viên đóng lính Tây cứ tập trung vào một chỗ để dân làng Kông Hoa tha hồ bắn, giết cho hả dạ. Đánh Tây, giết Tây ở một vùng Tây Nguyên thời ấy dễ như thế sao? Hay người làm phim cho rằng để xây dựng lên một huyền thoại về những người Tây Nguyên anh hùng thì chẳng cần đếm xỉa đến tính hợp lý, đến sự thật, kể cả sự cảm thụ của người xem bình thường?

Diễn viên đóng suốt phim là một người, còn khi kết thúc thì hóa ra một người khác- anh hùng Núp thật một trăm phần trăm, bên dòng sông cuộn chảy, ông đứng trầm ngâm suy nghĩ… Tôi tạm mượn cảnh kết của phim để kết thúc bài viết nhỏ này: Không hiểu anh hùng Núp thật lúc còn sống đã suy nghĩ gì? Ông chắc đã đau lòng khi biết rằng: như ở hầu hết những “phim cúng cụ” từ trước tới nay, những người làm điện ảnh đã chi tiêu tốn kém tiền của Nhà nước- cũng là mồ hôi nước mắt của nhân dân, trong đó có người dân quê hương ông- để làm ra một bộ phim chỉ là hình bóng nhợt nhạt, giả tạo, thậm chí méo mó về đời ông, về số phận của đồng bào ông trong những năm tháng không thể nào quên ấy…

Đạo diễn Nguyễn Anh Tuấn

Một suy nghĩ 6 thoughts on “Đất Nước Đứng Lên – Một bộ phim vụng về giả tạo”

  1. Đọc thấy hay…
    Và buồn!
    Chắc anh Tuấn còn buồn hơn!
    Nhưng hãy cười…
    Và hiểu…
    Là thế!
    Rồi nói và làm,
    gì đó, dù nhỏ.
    Nhưng thật, và với ý lành.
    Để vui!

    Thích

  2. Trước đây, học những bài lịch sử chay trên lớp em thấy rất chán và muốn có phim về lịch sử để coi, nhưng trên truyền hình đa phần là phim lịch sử của Trung Quốc, thành thử với lịch sử Trung Quốc, chẳng cần ép học mà cứ nhớ vanh vách các sự kiện, nhân vật. Xem phim dễ nhớ, dễ thuộc, dễ hình dung và còn gây được hứng thú. Lúc đó em những mong Việt Nam mình cũng có được những phim như thế, song chỉ được lẻ tẻ vài phim hoạt hình lịch sử…xem ủng hộ! Đầu tư cho một bộ phim lịch sử đòi hỏi rất nhiều kinh phí, tâm huyết và cả tinh thần trách nhiệm nữa. Thà rằng bỏ qua mảng phim lịch sử, nhưng một khi đã làm thì đừng làm cho méo mó. Việc học lịch sử, vì cách giảng dạy còn “sách giáo khoa”, giáo điều, khô cứng của nhiều giáo viên đã khiến nhiều học sinh, sinh viên chẳng mặn mà, nếu gặp thêm những phim lịch sử kém chất lượng nữa thì thật tai hại, ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức của một bộ phận người trẻ, trong khi những người thầy dạy sử biết “truyền lửa”, biết định hướng cho học sinh, sinh viên thì thật hiếm hoi. Chúng ta quả thực không thể thờ ơ trước vấn đề này!

    Thích

  3. Nhìn chung, coi phim lịch sử VN nhiều lúc chỉ muốn chém thằng cha đạo diễn 1 phát. Tui bực mình không chỉ riêng phim này mà gần như tất cả phim lịch sử VN. cứ thấy phim lịch sử VN là tui lại tò mò coi, mà cứ vừa coi vừa chửi, nhiều lúc lại thấy mình giống Chí Phèo

    gần nhất là phim Tây Sơn Hào Kiệt, cũng sai ơi là sai. Hình như năm nay VN không ra thêm phim LS nào nữa thì phải

    Thích

  4. Tại sao môn lịch sử, môn chính trị luôn phải học thuộc mà không được phân tích, đánh giá từ nhiều nguồn tư liệu? Không bao giờ thấy phân tích cụ thể về sụp đổ Liên Xô, chiến tranh biên giới với TQ và campuchia… ? – Tại sao người dân lại không được bàn luận về chính trị 1 cách thoải mái? Thông tin bị kiểm soát?
    Đảng và nhà nước luôn tự hào về chính nghĩa, sáng suốt của mình, cớ sao lại không để dân tự do. Câu trả lời có lẽ chính họ mới là người hiểu rõ nhất. Họ lo sợ sự thật sẽ được phô bày nếu để dân hiểu biết. Chân lý luôn có thuộc tính quy luật không có gì cưỡng lại được chỉ có những con người đang cố tình đi ngược lại điều đó mà thôi.

    Thích

  5. Hic… vẫn biết rằng còn rất nhiều điều để học, còn rất nhiều việc để làm cho điện ảnh Việt Nam. Thôi thì, gạn đục khơi trong. Nếu anh Tuấn có thể giới thiệu vài bộ phim Việt Nam, đặc biệt là phim lịch sử Việt Nam, có thể chấm được điểm khá-tốt đáng xem thì rất hay ạ.

    Thích

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s