Không tự chủ, đại học bao giờ mới mạnh?

 

Bộ GD& ĐT hãy làm đúng việc của mình, đừng ôm việc của người khác cho rặm bụng và làm tổn hại đến sự phát triển của đất nước. Muốn cho các đại học mạnh lên, phải trả lại quyền tự trị cho chúng.

Báo chí đưa tin, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) “chưa giao quyền tự chủ tuyển sinh cho các trường” đại học và cao đẳng, nên năm 2011 việc tuyển sinh vẫn như cũ.

Nguyên nhân chính của sự yếu kém

Bộ GD& ĐT quyết định về khung chương trình của các đại học. Chính phủ ban hành mẫu điều lệ chung cho các trường, Bộ GD&ĐT duyệt điều lệ và quyết định các nhân sự chủ chốt, nhà nước phong giáo sư cho các trường… Đấy là những “sáng tạo” hết sức Việt Nam mà hiếm khi thấy trên thế giới, một “sự sáng tạo” tai hại.

Muốn cho các đại học mạnh lên, phải trả lại quyền tự trị cho chúng. Ảnh: ueb.edu.vn

Đơn giản, đấy không phải là việc của nhà nước và Bộ GD&ĐT, đấy là việc của mỗi đại học. Nhà nước đừng làm những việc không phải của mình. Đó là một trong những nguyên nhân chính của sự yếu kém của nền đại học Việt Nam.

Tại tất cả các nước phát triển, các đại học (công hay tư) phần lớn hoạt động như các tổ chức phi vụ lợi (kể cả đa số các trường tư, trong khi Việt Nam chưa có quy định về các tổ chức như vậy một cách rõ ràng, mà đó phải là một nhiệm vụ của nhà nước). Các đại học hoàn toàn tự trị: Chúng tự quyết về chương trình giảng dạy, về nhân sự, về cách tuyển sinh, về việc bổ nhiệm giáo sư. Tự quyết về nhân sự, lương, ngân sách (mà một phần thu ngân sách của trường là từ chi ngân sách nhà nước và việc cấp ngân sách ấy là một nhiệm vụ quan trọng của nhà nước) …

Một giáo sư luôn là giáo sư về ngành gì và của trường nào, không có chuyện giáo sư “đại trà” và nhất là không có chuyện “giáo sư” chẳng gắn với cơ sở đào tạo nào như ở Việt Nam. Các đại học có thể lập ra các hiệp hội để giám sát và đảm bảo chất lượng, phối hợp sự liên thông. Nhà nước chỉ quản lý bằng luật, làm đúng nghĩa vụ của mình và không được phép can thiệp vào chuyện nội bộ của các đại học.

Để phát triển kinh tế – xã hội, tất cả các nước đều dựa vào 3 nguồn lực chính: Con người, tài nguyên thiên nhiên (mà kinh tế học gọi chung là “đất đai”) và vốn.

Tăng trưởng kinh tế của chúng ta những năm gần đây phụ thuộc quá nhiều vào vốn (phần đóng góp của vốn cho tăng trưởng kinh tế lên đến trên 60%). Trong khi vốn của chúng ta chưa nhiều nên phải dựa nhiều vào vốn từ bên ngoài: Vay mượn, vốn đầu tư nước ngoài. Dùng vốn vay không khéo, kém hiệu quả có thể đẩy đất nước lâm vào cảnh nợ nần.

Tài nguyên thiên nhiên không tái tạo được, nên có hạn. Việc khai thác tài nguyên thiên nhiên như rừng tự nhiên, dầu thô, các khoáng sản khác, nước, không khí … sẽ làm cho tài nguyên thiên nhiên cạn kiệt và xuống cấp nghiêm trọng do ô nhiễm môi trường.

Nguồn nhân lực là tài nguyên lớn nhất, quan trọng nhất và có thể tái tạo được của đất nước. Nhưng phải đầu tư cho nó: Chăm sóc sức khỏe để người dân được khỏe mạnh, cường tráng. GD để người dân có hiểu biết, có kỹ năng trở thành người lao động có hiệu quả.

Đừng “ôm rơm rặm bụng”

Để có phát triển bền vững việc nuôi dưỡng, phát triển và sử dụng tài nguyên quan trọng nhất, tái tạo được của đất nước – tài nguyên con người – phải là ưu tiên số một, dài lâu và liên tục. Chính sách của nhà nước về lĩnh vực này phải là các chính sách quan trọng nhất, cần sự quan tâm nhiều nhất của Chính phủ và của toàn dân….

…Đấy là những điều đơn giản, dễ hiểu tưởng chừng ai cũng biết.  Người ta có vẻ hiểu những điều đơn giản trên. Người ta rao giảng về các quốc sách hàng đầu: GD& ĐT, chăm sóc sức khỏe.  Thế nhưng, trên thực tế Bộ GD& ĐT, Bộ Y tế là các bộ yếm thế nhất trong Chính phủ.

Để có phát triển bền vững việc nuôi dưỡng, phát triển và sử dụng tài nguyên quan trọng nhất, tái tạo được của đất nước – tài nguyên con người – phải là ưu tiên số một, dài lâu và liên tục. Chính sách của nhà nước về lĩnh vực này phải là các chính sách quan trọng nhất, cần sự quan tâm nhiều nhất của Chính phủ và của toàn dân.

Chính vì thế các chính sách GD& ĐT , các chính sách chăm sóc sức khỏe cho toàn dân phải là quốc sách.

Đấy là những điều đơn giản, dễ hiểu tưởng chừng ai cũng biết.  Người ta có vẻ hiểu những điều đơn giản trên. Người ta rao giảng về các quốc sách hàng đầu: GD& ĐT, chăm sóc sức khỏe.  Thế nhưng, trên thực tế Bộ GD& ĐT, Bộ Y tế là các bộ yếm thế nhất trong Chính phủ.

Trong hơn 20 năm đổi mới, có lẽ ngành giáo dục là ngành ít đổi mới nhất. Đấy là một tai họa, chính vì thế đòi hỏi cải cách GD là đòi hỏi bức bách.

Quay lại chuyện “chưa trao quyền tuyển sinh cho các trường” đại học và cao đẳng. Một ông thứ trưởng mới, từng là hiệu trưởng của một đại học, nói với báo chí về việc trao quyền tự chủ tuyển sinh cho các trường rằng: “Chưa thể khẳng định được vì việc giao quyền tự chủ cho các trường không phải đồng loạ,t mà những trường nào thực sự có đủ năng lực thì Bộ GD& ĐT mới giao quyền tự chủ.

Trong khi đó, năng lực quản lý, đội ngũ, cơ sở vật chất… của các trường rất khác nhau. Bộ GD& ĐT chỉ giao cho 2 ĐH Quốc gia và 4 ĐH trọng điểm cùng Bộ nghiên cứu phương thức tuyển sinh chứ không phải giao quyền tự chủ cho các trường“.

Hiệu trưởng các trường đại học đã đòi “quyền tự chủ”, không chỉ “quyền tự chủ tuyển sinh”, từ lâu. Chẳng rõ khi còn làm hiệu trưởng của một trường đại học thì ý kiến của ông thứ trưởng này ra sao.

Người ta biện bạch, tự chủ phải đi đôi với trách nhiệm. Hoàn toàn đúng, nhưng là trách nhiệm với ai? Trước hết là với các sinh viên, với những người sử dụng lao động, với xã hội… chứ không chỉ với Bộ GD& ĐT.

Ai là người giám sát chất lượng đào tạo? Có lẽ Bộ GD& ĐT nghĩ rằng đó là trách nhiệm của mình. Người đánh giá, giám sát chất lượng có thẩm quyền nhất là những người sử dụng lao động, là xã hội dân sự, là các sinh viên, là báo giới, là các chuyên gia, là hiệp hội các trường mà rất cần tạo điều kiện cho chúng ra đời… chứ không chỉ là Bộ GD& ĐT (và tôi nghi ngờ năng lực đó của Bộ).

Nhà nước, Bộ GD& ĐT hãy làm đúng việc của mình, đừng ôm việc của người khác cho rặm bụng và làm tổn hại đến sự phát triển của đất nước. Muốn cho các đại học mạnh lên, phải trả lại quyền tự trị cho chúng.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s